Noren thuis in groen Norgerhaven

Bijna acht maanden verblijven Noorse gedetineerden in gevangenis Norgerhaven in Veenhuizen. Hoe bevalt het de Noren en hoe bevalt het de Nederlanders? Directie, bewaarders én gedetineerden over Veenhuizen op het Drentse platteland.

'Gepakt met amfetamine'

Carlo Hellevig komt net uit de fitnesszaal. Een gespierde kerel van 51 in blauw trainingsjack en zwarte joggingbroek. Hij loopt zijn cel in en gaat op bed zitten. ,,Ik maak de sportzaal schoon en help af en toe bij de instructie.” Hellevig verhuisde in 1979 van België naar Noorwegen en heeft de Noorse nationaliteit. Hij spreekt nog uitstekend Nederlands.

Hij zegt een straf van 4,5 jaar uit te moeten zitten. ,,Drugs. Ach, ik kan het ook wel vertellen, ik ben gepakt met 4 kilo amfetamine.” Hellevig moet nog tot 21 november in Veenhuizen blijven. Dan gaat hij terug naar Noorwegen om het laatste deel van zijn straf uit te zitten. Dat is gericht op terugkeer in de maatschappij. ,,Ik mag overdag werken en ’s avonds moet ik terug zijn in de gevangenis. Ik word weer vrachtwagenchauffeur.”

Weinig verschillen

Noorwegen en Nederland. Heel grote verschillen in de gevangeniscultuur zijn er niet. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Noorse minister van Justitie Anders Anundson aanklopte bij zijn Nederlandse collega, toen nog staatssecretaris Fred Teeven. Noorwegen heeft een tekort aan cellen, Nederland een overschot. De twee bewindslieden vonden elkaar en dat leidde er toe dat in Norgerhaven 242 Noorse gevangenen worden opgevangen. Op 1 september kwamen de eersten. Ingevlogen op luchthaven Eelde en met de speciale cellenbus naar Veenhuizen gebracht.

Groene omgeving

Carlo Hellevig kijkt door de getraliede ramen van zijn cel naar buiten. Het uitzicht strekt kilometers ver over de landerijen van Veenhuizen. ,,Mooi hè, die akkers. Laatst liepen hier hertjes. ‘s Morgens zingen de vogels. Gisteren tikte een specht tegen een boom. Dat hebben de gevangenissen in Noorwegen niet. Daar keek ik tegen een muur aan.”

Norgerhaven staat bekend om zijn groene omgeving. Niet alleen buiten maar ook binnen de gevangenismuur. De grote binnenplaats met gras en joekels van eiken is bijzonder. ,,Het maakt onze gevangenis populair onder gedetineerden. Ze zien de veranderingen van de seizoenen. Groen doet iets met de atmosfeer in een gevangenis”, legt de Nederlandse directeur Jan Roelof van der Spoel uit.

Enkele gedetineerden spelen een potje basketbal op de binnenplaats. Het zonnetje breekt door. Een enkeling heeft de korte broek aangetrokken. Ook dat is een voordeel boven Noorwegen. Nederland is warmer.

Even wennen

Van der Spoel gaat over de 260 Nederlandse personeelsleden die de Noorse gevangenen bewaken en begeleiden.

Zijn Noorse collega Karl Hillesland heeft de algemene leiding over Norgerhaven. Want het is een Noorse gevangenis op Nederlands grondgebied. Er zitten momenteel 241 gevangenen. Eén cel is nog leeg. ,,Dat heb je soms. Elke twee weken vliegt een vliegtuig van en naar Noorwegen. Gevangenen zitten daar het laatste deel van hun straf uit en soms moet iemand terug om medische redenen. Zware operaties laten we in Noorse ziekenhuizen doen.”

In het begin was het even wennen, erkent Hillesland. ,,Maar nu draaien we net als in Noorwegen. We hebben af en toe kleine incidenten, vechtpartijtjes tussen gedetineerden bijvoorbeeld.” Voor het Nederlandse personeel was het ook even wennen. Het Noorse recht geldt in Norgerhaven en dat kent kleine verschillen met de regels in Nederland.

Van der Spoel: ,,Als een gedetineerde zich misdraagt, wordt binnen 24 uur zijn straf bepaald. Niet naar de arbeid of sport, maar op cel blijven bijvoorbeeld. De Noren nemen er meer tijd voor. De gevangene en bewaker worden uitgebreider gehoord en na zo’n twee weken volgt een straf.”

Engels

De voertaal is Engels. De opschriften op bordjes bij de afdelingen en kantoren zijn in het Engels. De vergaderruimten dragen de plaatsnamen van Noorse gevangenissen. ,,We vergaderen vaak in Oslo”, grapt Van der Spoel.

Bewaarder Evert Thijs Wilkens merkt weinig verschil tussen Nederlandse en Noorse gevangenen. ,,Onder de Noren zitten veel buitenlanders, net als voorheen onder Nederlandse gedetineerden. In beide gevallen spreken we Engels. Maar ja, er zit ook een Roemeen tussen die geen woord Engels kent. Een andere gedetineerde vertaalt voor ons.” De Noorse gevangenen tonen wel meer respect voor bewaarders, merkt Wilkens op. ,,Dat hebben ze goed geleerd in Noorwegen.”

Bezoek

Hoe gaat het met bezoek van familie uit Noorwegen? Directeur Hillesland: ,,Sommigen gedetineerden hebben familie in België of Polen. Dat is dichterbij dan Noorwegen. Familie uit Noorwegen komt met het vliegtuig, meestal via Amsterdam. Ze komen dan een aantal dagen achter elkaar op bezoek.”

Er zijn speciale bezoekkamertjes ingericht waar gedetineerden zich kunnen terugtrekken met familie. Ingericht met IKEA-stoeltjes en bank en een kist met speelgoed voor de kinderen. Een bed ontbreekt. Van der Spoel ,,We willen geen aanstoot geven. Maar in het kastje liggen lakens voor als er behoefte is aan meer intimiteit.”

En dan is er de skypezaal. De voormalige bezoekruimte is uitgerust met een enorme rode balie met schotten. Er staan zestien computers met koptelefoons waarmee gevangenen met familie of vrienden kunnen skypen. ,,Uniek in Europa”, zegt Van der Spoel”. ,,Er is een gedetineerde die zijn familie vier jaar niet heeft gezien. Via Skype hebben ze nu weer contact.” Een gevangene mag 60 minuten per week skypen of bellen, maximaal 20 minuten per keer. Carlo Hellevig maakt geen gebruik van Skype. ,,Ik bel liever met mijn zus of broer in Noorwegen.” Hij geniet meer vrijheden dan in Oslo. ,,Ik mag mijn tijd zelf indelen. Werk, luchten, sport en ontspanning. Ik lees graag of bekijk een dvd-tje.” Koken doet hij graag zelf. ,,We krijgen 3,50 euro per dag meer aan zakgeld dan in Noorwegen. We kunnen boodschappen bestellen. Het eten is goed, maar in Noorwegen kregen we twee keer per week vis, zalm en kabeljauw. Donker bruinbrood is hier een probleem. Ik maak vaak kip klaar. Zo ben je druk bezig. Hier vliegt de tijd.”

241 gevangenen uit 55 landen

De 241 Noorse gevangenen in Norgerhaven komen uit 55 verschillende landen. Van hen hebben 47 de Noorse nationaliteit. De andere gedetineerden komen onder andere uit Polen, de Baltische staten, Roemenië, maar ook uit Noord-Afrika en Azië.

Van de gevangenen is 60 procent vrijwillig naar Nederland gekomen. De rest werd daartoe verplicht. ,,Maar niemand die heeft aangegeven dat hij terug wil”, zegt Karl Hillesland, de Noorse directeur van Norgerhaven. In Noorwegen loopt nog een rechtszaak van vier gedetineerden die hun straf niet in Nederland willen uitzitten. Tot de uitspraak mogen zij in Noorwegen blijven.

Er werken zeven Noren in Norgerhaven en 260 Nederlandse personeelsleden. De Nederlanders hebben cursussen Noors gevangenisrecht en Engels gevolgd.

In Nederland bestond de angst dat Noorse gevangenen asiel zouden aanvragen in Nederland. Hillesland: ,,Dat is toe nu toe niet gebeurd.” Uit voorzorg gaan de gedetineerden twee maanden voor het einde van hun straf terug naar Noorwegen. ,,Mocht iemand toch asiel aanvragen dan is voldoende tijd de procedure af te ronden.” De Nederlandse en Noorse regering denken dat een asielaanvraag geen enkele kans maakt en hebben de mogelijkheden daarvoor zoveel mogelijk afgedekt. ,,Maar de procedure moet wel doorlopen worden.”

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement