Als tegenprestatie voor een nieuw eersteklas-spoornetwerk willen vier noordelijke provincies een kwart van de Nederlandse woningnood voor rekening nemen.

Bovenop de 100.000 nieuwe huizen die de komende jaren in Friesland, Flevoland, Groningen en Drenthe worden gebouwd, zeggen de vier provincies nog 220.000 woningen kwijt te kunnen, schrijven ze in hun aanbieding voor het Deltaplan voor het Noorden , dat vandaag wordt aangeboden aan het rijk en de informateur van het nieuwe kabinet.

De vier provincies en de economische regio’s Leeuwarden, Groningen, Assen en Emmen willen er niet alleen de Lelylijn voor terug, maar ook de Nedersaksenlijn (tussen Groningen en Emmen), het verbeteren van het huidige spoor tussen Zwolle en het Noorden en een nieuwe IJmeerlijn, tussen Almere en Amsterdam.

Noordelijk Nederland, zoals de vier provincies zich noemen, vragen 9,5 miljard euro voor de investering in een eersteklas-spoornetwerk ,,die de wereld tussen noord en west kleiner maakt’’, zegt wethouder Friso Douwstra (CDA) van Leeuwarden. Gedeputeerde Avine Fokkens (VVD) spreekt van het intekenen van ,,de missing link’’ op de Nederlandse ov-kaart.

De investering verdient ,,zich dubbel en dwars terug’’, zegt Fokkens. De arbeidsmarkt krijgt een ,,flinke oppepper’’, het imago van het Noorden ,,een boost’’, en de economische potentie ,,kan ten volle benut worden’’. ,,Het spoor dient als vliegwiel voor de brede welvaart’’, zegt Douwstra.

‘Lelylijn goed voor 24 miljard euro’

Het bruto regionaal product loopt in de vier noordelijke provincies zo’n 11.000 euro per persoon achter op het Nederlandse gemiddelde van 46.700 euro. Met de nieuwe spoorlijnen en de bouw van de honderdduizenden huizen kan die achterstand worden ingelopen, voorspellen de provincies. Dat levert de nationale economie 24 miljard euro per jaar extra op. ,,Heel Nederland profiteert van de Lelylijn’’, zegt Fokkens.

De aanleg van de Lelylijn kost 6,5 miljard euro, schrijven de vier provincies. Dat is inclusief een ‘snelle bocht’ bij Heerenveen naar Leeuwarden. Het moet een rechtstreekse treinverbinding tussen Leeuwarden en Amsterdam opleveren. ,,Belangrijk voor heel Noord-Friesland’’, zegt Douwstra.

Omdat de Lelylijn er niet van vandaag op morgen ligt, willen de provincies nu al actie van het rijk om het bestaande spoor aan te pakken. Ze vragen 2 miljard euro voor snellere verbindingen tussen het Noorden en de Randstad. Het traject tussen Zwolle en Leeuwarden moet voor 700 miljoen worden aangepakt. Het zo gewenste spooraquaduct onder het Van Harinxmakanaal bij Leeuwarden moet er van dat geld komen. De aanleg van de Nedersaksenlijn wordt geraamd op 1 miljoen euro.

45.000 extra woningen in Friesland

De komende jaren verwachten Friese gemeenten 10.000 tot 14.000 huizen te bouwen. In het Deltaplan doen ze nog 45.000 woningen in de aanbieding. De huizenbouw is belangrijk voor de ,,leefbaarheid op de langer termijn’’ en een geste naar het rijk om de woningnood aan te pakken. ,,Wij hebben hier de ruimte’’, zegt Fokkens. Douwstra noemt het ook een ,,antwoord op de krimp’’.

Gedeputeerde Fokkens benadrukt dat deze woningbouwwensen ,,niet in beton zijn gegoten’’ en dat er nog geen ruggespraak is gehouden ,,met raden en Staten’’. ,,We hebben er als bestuurders naar gekeken en geluisterd naar gemeenten. Ons aanbod wordt breed gedragen.’’ Niet alleen de grote plaatsen aan het spoor moeten profiteren, ,,maar heel Friesland. Dat is brede welvaart en goed voor de leefbaarheid.’’

Net als Friesland denkt ook Drenthe 60.000 huizen te kunnen bouwen. Groningen biedt in totaal 70.000 nieuwbouwwoningen aan, Flevoland bouwt de komende jaren 50.000 nieuwe huizen en denkt daar nog 80.000 bij te kunnen zetten.

Groen uit de crisis

De ‘noordelijke coalitie’ wil graag op ,,een groene manier uit de crisis komen’’, zegt dijkgraaf Luzette Kroon van Wetterskip Fryslân. ,,We willen daarom alle nieuwe huizen klimaatadaptief bouwen.’’. Oftewel: de bouw aanpassen aan de gevolgen van de klimaatverandering. ,,Denk aan het vasthouden van regenwater en het voorkomen van bodemdaling en hittestress’’, zegt Kroon. Ze schreef mee aan het plan. Dat de provincies klimaatadaptief willen bouwen ,,is een belangrijk signaal naar het nieuwe kabinet’’, zegt Kroon.

Dat naast de provincie en de gemeenten ook het Wetterskip meeschreef, toont de eensgezindheid in het Noorden aan, zegt wethouder Friso Douwstra. ,Iedereen weet hoe lastig het is om bestuurlijk met een mond te spreken. Met dit plan is dat gelukt. We hebben gekeken naar wat ons bindt en één verhaal neergezet. Uniek.’’

‘De Lelylijn is de etalage’

Het Deltaplan voor het Noorden ontstond door een motie van het CDA. Friese bestuurders hopen hun wensen terug te lezen in het nieuwe regeerakkoord, waarbij volgens Fokkens ,,het Deltaplan de winkel is en de Lelylijn de etalage’’. Die snelle verbinding tussen noord en west - dáár gaat het om. ,,De Lelylijn stond in alle verkiezingsprogramma’s’’, weet Douwstra. ,,Met dit eensgezinde en overtuigende aanbod kan Den Haag nu niet meer om ons heen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Lelylijn
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct