Mislukt gruttojaar toont disbalans in het veld aan

Een grutto. FOTO MARCEL VAN KAMMEN

Het broedseizoen van weidevogels is dit jaar mislukt. Is het tij te keren voor de grutto, of stevenen we af op een opnieuw desastreus voorjaar?

Soms vraag je je af wat er in de kop van een grutto omgaat als zij zich opmaakt voor een nieuw broedseizoen op Friese bodem. Angst? Moedeloosheid?

De vogel, de kening fan ’e greide , heeft er alle reden toe. Het broedseizoen van de meestvoorkomende weidevogels, naast de grutto ook de kieviet, tureluur en scholekster, verliep dit voorjaar ,,desastreus’’ zag Inge van der Zee van Bond Friese Vogelwachten (BFVW). ,,Om te gûlen’’, vindt natuurgedeputeerde Douwe Hoogland (PvdA).

Door een kurkdroge lente en een predatorenpiek bleven nesten leeg, werden ze leeggeroofd, of gingen grutto’s pas veel later aan de leg. In ‘ Weidevogels in Fryslân, jaarbericht 2020 ’ schetsen zes natuurorganisaties een gitzwart beeld van het broedseizoen. Vrijdag presenteerden ze het verslag in Leeuwarden.

Een klein lichtpuntje

De populatie van de weidevogels krimpt, gemiddeld ligt de jaarlijkse afname tussen de 2 en 4 procent. Alleen de veldleeuwerik zorgde voor een lichtpuntje. Dit jaar hoorde je het geluid van de veldleeuwerik weer meer over de velden.

De weidevogels konden dit voorjaar geen eten vinden op de uitgedroogde bodem, raakten vermoeid door een gebrek aan eten en vonden niet de kracht om aan de leg te beginnen. Door predatie moesten ze zich verplaatsen of aan een herleg beginnen, zelden met succes. Hadden ze een plekje gevonden, dan was er in de omgeving te weinig eten te vinden om jongen groot te brengen.

Het getal dat onder vogelliefhebbers voor een bedrukte stemming zorgt, is die van het bruto territoriaal succes, oftewel het BTS. Het berekent het relatieve broedsucces van de grutto. Een BTS van 65 procent is in Friesland als ondergrens gesteld. Dit jaar kwam het succes op agrarisch land uit op 40 procent. ,,Sa min ha we it noch nea hân’’, zegt Inge van der Zee van BFVW. ,,Of we noch sa’n jier ha kinne? Ik wol der net iens oan tinke.’’

Het jaarverslag drukt politici, vogelliefhebbers, boeren en eigenlijk alle inwoners van Friesland opnieuw met de neus op de feiten. Alle campagnes, intenties en beleidsstukken ten spijt: de greidfûgel is er nog niet mee geholpen. Met steeds meer vijanden in het veld, heeft de grutto het steeds lastiger. ,,Dêr ûntstiet in grutte disbalâns’’, ziet gedeputeerde Hoogland.

Er is meer actie nodig, zeggen de zes natuurorganisaties, Natuurmonumenten, It Fryske Gea, Staatsbosbeheer, BFVW, Kollektievenberied Fryslân en Sovon Vogelonderzoek Nederland. Ze waarschuwen de politiek: de weidevogel heeft kortetermijnbeleid nodig. ,,It tij moat no keard wurde’’, zegt Van der Zee.

De natuurorganisaties wijzen de politiek op een goede basiszorg, droogtebestrijding en beter predatiebeheer. Op de lange termijn heeft de grutto een goede biotoop nodig. Aaneengesloten gronden waar weidevogels kunnen leven en zich kunnen vermenigvuldigen.

Actieplan voor de weidevogel

Gedeputeerde Hoogland weet het. Hij werkt op dit moment aan een actieplan voor de weidevogel, die november 2021 klaar moet zijn. Het actieplan moet gedragen worden door natuurorganisaties en boeren, maar ook door banken, zuivelconcerns en supermarkten. Hoogland: ,,By alle partijen fiel ik urginsje en sjoch ik dat se ferantwurdlikens en inisjatyf sjen litte.’’

Inzet is: grote gruttovelden, zonder dat het ten koste gaat van gebieden waar het nu goed gaat, waar vogels en boeren naast elkaar en met elkaar kunnen leven en werken. ,,We moatte ús skamje at it ús net slagget in goeie takomst te kreëarjen foar ús greidfûgels.’’

Maar eerst het komende voorjaar. Van der Zee is licht hoopvol. De verwachting is dat predatoren minderen nakomelingen hebben gekregen, waardoor er geen tweede piek wordt verwacht. ,,Op it klimaat ha we net direkt ynfloed.’’ Ze hoopt dat boeren en natuurbeheerders zorgen voor voldoende natte plekken.

Hoogland wil kijken naar wat mogelijk is ,,binnen de juridyske kaders’’ om de weidevogel te helpen. Hij denkt onder meer aan verscherpte regels voor het verjagen van predatoren tijdens het broedseizoen, zoals vossen en steenmarters.