Michael Kaptein. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Michael Kaptein is dankzij een GGZ-behandeling nog in leven: 'Mezelf dood drinken was mijn voorland'

Michael Kaptein. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN Foto: Jacob van Essen

Een boek schrijven? Nee, dat zou direct op de fictie-afdeling belanden, denkt GGZ Friesland-ervaringsdeskundige Michael Kaptein. Hij was veroordeeld, zowel door de rechtbank als de rest van Nederland. Nu is hij opgekrabbeld. ,,Een ommekeer is voor bijna iedereen mogelijk, als je maar de goede hulp krijgt.''

Michael Kaptein (44) kan het weten; als je maar genoeg wordt gestigmatiseerd, ga je er vanzelf in geloven. De krantenkop in De Telegraaf zal hij nooit vergeten. Badend in het zweet werd hij wel eens wakker. 'Treinmachinist dronken op bok.' Er kwamen vreselijke reacties op. Kaptein printte de tekst en plakte er een aantal verwensingen bij, als onderdeel van zijn opleiding tot ervaringsdeskundige. ,,Denk na voordat je wat zegt: een ander is ook maar een mens. De tranen stroomden over mijn wangen, toen ik daar voor het eerst over vertelde. Stigmatisering kan destructief zijn. Ik ging mezelf echt als tweederangs burger beschouwen.''

Het verhaal van Kaptein begint in 1975. Hij komt in Haarlem ter wereld. Moeder is 17 jaar, vader 22. Het stel is net getrouwd. Zij komt uit een christelijk nest, hij totaal niet. De jonge moeder wordt voor een keuze gesteld: trouwen en de baby als eigen kind opvoeden of niet trouwen en dan zou Michael als haar broertje worden gezien. Het wordt het eerste. Zijn ouders zijn op emotioneel vlak nog lang niet volwassen en zeker niet klaar voor een kind. Verwaarlozing ligt op de loer en dat is precies wat er gebeurt. Door zijn gebrek aan opvoeding heeft Kaptein tegenwoordig nog altijd moeite zich te hechten aan mensen om hem heen. ,,Ik zie de wereld met wantrouwen tegemoet. Vreemde mensen zijn een bedreiging, tot het tegendeel is bewezen. Ik verwijt mijn ouders overigens niets. Ze hebben gehandeld naar hun beste vermogen.''

De beste bedoelingen

Als kind verhuist Kaptein regelmatig. Telkens móet hij opnieuw beginnen. Vriendjes maken is lastig. Hij voelt zich anders. Het gebrek aan aandacht van zijn ouders zorgt ervoor dat Kaptein - die bovengemiddeld intelligent is - zijn uiterste best doet op de basisschool. Kan hij een 11 halen door een bonusvraag goed te beantwoorden? Dan doet hij dat. Alles voor een aai over de bol en een sticker van de juf. ,,Dat ontbrak thuis.'' Het gaat tegen hem werken. De jonge Michael wordt als een betweter gezien door zijn klasgenootjes.

Hij haalt er voor zichzelf wel een voordeeltje uit: wanneer hij verhuist, kán hij opnieuw beginnen. ,,Ik deed mezelf beter voor dan ik was. Ik vertelde dat ik Australië was geboren, dan vonden ze mij interessant en had ik toch vriendjes.'' Als die vriendjes de geboortetegel van Michael thuis aan de muur zien hangen, valt hij door de mand. ,,Ik had de beste bedoelingen en wilde gewoon vriendjes.''

Legerontgroening

Het lukt hem niet een stabiele omgeving te creëren. Kaptein bouwt een muur om zich heen. Hij gaat spijbelen en trekt de verhuizingen niet meer. Ondanks zijn leervermogen, stopt hij met school. De militaire dienstplicht volgt. Van alcohol moet Kaptein in eerste instantie niets hebben. Misbruik daarvan ziet hij thuis al genoeg. Zijn ouders zijn stevige drinkers. ,,Dronken volwassenen, ik vond het naar en raar.'' In het leger heerst een drankcultuur. Bij de ontgroening moet Kaptein een helm gevuld met bier - 2 á 3 liter - leegdrinken. Pas dan is hij één van de jongens. Stomdronken wordt hij. ,,Ik merkte dat de angst die ik altijd voelde, weg was. Het was voor mij het ei van Columbus, een oplossing voor mijn innerlijke strijd.''

loading

Kaptein gaat dagelijks drinken. Het neemt de komende vijftien jaar van zijn leven in beslag. Eenmaal klaar met militaire dienst, solliciteert Kaptein op aandringen van een vriend bij de Nederlandse Spoorwegen. ,,Kaartjes knippen, ik zag het eigenlijk niet zitten. Om van zijn gezeur af te zijn, heb ik toch een brief geschreven.'' Hij wordt in 1997 aangenomen als conducteur, wordt later machinist en werkt er uiteindelijk elf jaar.

In zijn vrije tijd drinkt en feest Kaptein veel. De verslaving bouwt zich op, er komt ook cocaïne in het spel om langer door te feesten. Het hek is van de dam: hij kan zijn rekeningen niet langer betalen en steekt zichzelf in de schulden. ,,Ik betaalde 50 euro voor een gram cocaïne. Op een goede nacht gingen er 2 á 3 gram doorheen.'' Kaptein raakt op den duur zijn huis en vrienden kwijt, die kunnen de teloorgang van hun maat niet langer aanzien en willen zichzelf en hun gezin in bescherming nemen tegen Kaptein.

Hij heeft alleen zijn werk nog. Dat is de kapstok waaraan de zwaar verslaafde Kaptein alles ophangt. Maar ook dat gaat op een gegeven moment nog amper. De relatie met de NS komt op gespannen voet te staan, nadat Kaptein eens lag te slapen, terwijl hij eigenlijk een nachtdienst had. ,,Ik meldde me steeds vaker ziek.''

Gezwel

Het is inmiddels augustus 2008. Er volgt een incident binnen de familie. Michael Kaptein en zijn vader zijn onder invloed en maken ruzie. Michael vergelijkt zijn vader met een gezwel dat van binnenuit het gezin kapotmaakt. ,,Hij dacht dat ik hem kanker toewenste en het werd fysiek. Hij wilde mij wurgen en mijn moeder belde toen 112.'' Zijn zusje wil met een koekenpan op de rug van zijn vader slaan, terwijl bij Michael het licht uitgaat.

Hij komt weer bij zinnen terwijl hij op zijn vader ligt, met de vuisten omhoog om flink uit te halen. Dat gebeurt door ingrijpen van de familie net niet. De politie komt en arresteert zijn vader. Daarna verliest Kaptein de controle. Hij gebruikt de hele dag door. Onafgebroken. NS meldt hem ziek, maar Kaptein begint veel te vroeg weer met werken. Hij worstelt met zijn verslaving en wil zijn werkgever er eigenlijk van op de hoogte stellen, maar uit angst voor ontslag doet hij dat toch niet.

Zes halve liters

,,Ik was een paar keer onder invloed aan het werk. Bij de vierde keer liep ik gelukkig tegen de lamp.'' Het is 12 november 2008. ,,Ik had een late dienst en moest om vijf uur beginnen. In de ochtend werd ik gebeld door mijn manager.'' Kaptein moet een herinstructie nog afmaken en insturen, om te laten zien dat hij op de hoogte is van de regels. Voor het einde van de week moet dat klaar zijn. ,,Ik raakte in paniek en kon er niet mee omgaan. Ik ging naar de supermarkt en dronk zes halve liters Heineken-bier, nog voor mijn dienst. Daarna stopte ik nog zes halve liters in mijn tas.''

De dienst, hij rijdt van Schiphol naar Groningen, gaat van start en Kaptein drinkt rustig door. Hij raakt beneveld en gaat gekke dingen doen. Kaptein stopt plots op station Ermelo (,,absoluut geen intercity-station") en geeft een wazige verklaring. Intussen groeit het besef: dit kan zo niet langer. Hij is suf en moe en maakt een noodstop bij station 't Harde. ,,Ik deed net of er iemand langs het spoor stond en zei dat ik was geschrokken. Mijn idee was dat ik dan wel naar huis mocht.''

Arrestatie

Kaptein houdt er geen rekening mee dat hij naar bier stinkt. De conducteur, die in de eerste klas zit te praten met een spoorwegagent in burger, vraagt zich af wat er gebeurt. Ze betreden de cabine en treffen er een chaos aan. Kaptein zit te roken, luistert naar muziek en drinkt bier. Voorzichtig vraagt de agent of Kaptein heeft gedronken. Ontkennen heeft geen zin meer. Einde verhaal.

Kaptein wordt opgepakt en voor het oog van zo'n duizend passagiers afgevoerd en naar het politiebureau in Zwolle overgebracht. Filosofisch: ,,Daar begon mijn nieuwe leven. De aap was uit de mouw. Ik lag eindelijk in de openbaarheid.''

Hij brengt de nacht door in de cel en moet zich de volgende dag melden bij de afdeling arbeidszaken. Ontslag op staande voet. Hij had een promillage van 2,0. Bij de NS is 0 promillage toegestaan. ,,Volkomen terecht, je speelt met de levens van duizend mensen.''

Veroordeling als redding

Op 29 april 2009 veroordeelt de rechter hem tot een taakstraf van 180 uur en een beroepsuitzetting van vier jaar. De celstraf van drie maanden is voorwaardelijk. Dat is, vindt hij zelf, zijn redding. ,,Ik had me van tevoren al aangemeld bij de verslavingszorg en daarom hebben ze mij niet opgesloten. Als dat wel zo was geweest, had ik nu niet meer geleefd, denk ik.''

Er volgt een zware periode. De behandelingen bij de verslavingszorg lopen niet voorspoedig. Sterker nog, hij wordt weggestuurd omdat hij herhaaldelijk terugvalt. De ouders van Kaptein zijn na het incident tussen hem en zijn vader van elkaar gescheiden. Kaptein gaat bij zijn moeder wonen en staat onder toezicht van de reclassering. ,,De vrouw die mij toen hielp, behandelde mij gelijkwaardig. Zo zag ik mezelf allang niet meer. Ik was landelijk nieuws geweest en vond mezelf een enorme loser. Mezelf dood drinken was mijn voorland.''

Bij GGZ Friesland en met name in Leeuwarden kan hij, na een flinke ontgifting, aan de slag met zijn jeugdtrauma's. Hij krijgt begrip voor zijn eigen gedrag en kan op den duur begeleid wonen. Hij krijgt lucht van een opleiding tot ervaringsdeskundige, bij de Hanzehogeschool in Groningen. Dat is, tijdens zijn behandeling, nog geen optie. Hij doet vrijwilligerswerk bij het Historisch Centrum Leeuwarden en zoekt contact met een sociaal werker van een wijkteam in Leeuwarden, waar hij sinds 2010 woont.

Geen lastpost meer

,,Ik schonk eerst thee en koffie en werd langzaam gekoppeld aan mensen met soortgelijke problemen.'' Kaptein wil per se de opleiding volgen, maar zit al 5,5 jaar in de bijstand en heeft er geen geld voor. Hij gaat naar de gemeente met het voorstel dat zij betalen voor zijn studie, maar krijgt nul op het rekest. Na lang volhouden gaat de gemeente overstag: het eerste jaar - we schrijven 2016 - wordt bekostigd.

,,Binnen een jaar kon ik al bij GGZ Friesland werken, ze hadden iemand nodig bij de forensische psychiatrie en sinds 2017 help ik mensen als ervaringsdeskundige.'' Nu Kaptein al enkele jaren is uitbehandeld, staat hij een stuk positiever in het leven. ,,Ik hou van mezelf, dat kan ik nu zeggen. Ik ben blij dat ik leef, in plaats van overleef. Ik heb een heleboel domme dingen gedaan, de maatschappij is van een lastpost af. Een ommekeer is voor bijna iedereen mogelijk, als je maar de goede hulp krijgt.''

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct