Oranjekoek vanwege het vijftigste dossier van Mercator. V.l.n.r: Cor van der Meer, Johanneke Buning, Margje Wolthuizen, Jorrit Huizinga, Anna-Fardau Schukking, Joana Duarte, Helga Zandberg, Mirjam Günther, Ramziè Krol-Hage en Marlous Visser. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Mercator in Leeuwarden viert vijftigste minderheidstaal-dossier

Oranjekoek vanwege het vijftigste dossier van Mercator. V.l.n.r: Cor van der Meer, Johanneke Buning, Margje Wolthuizen, Jorrit Huizinga, Anna-Fardau Schukking, Joana Duarte, Helga Zandberg, Mirjam Günther, Ramziè Krol-Hage en Marlous Visser. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Minderheidstalen zien het als een statussymbool als hun taal is vastgelegd in een van de dossiers van Mercator uit Leeuwarden. Maandag werd de vijftigste uitgave gevierd.

Half velletje groot

Een half A4-tje, groter zijn de dossiers niet die Mercator, onderdeel van de Fryske Akademy, sinds 2000 uitgeeft. Hele dikke boekwerken zijn het ook niet. Toch bevatten ze een schat aan informatie over minderheidstalen in Europa. Dat het vijftigste dossier over het Reto-Romaans in Zwitserland onlangs gedrukt is, was voor de medewerkers van Mercator maandag dan ook reden voor een feestje.

Mercator is een Europees onderzoekscentrum voor meertaligheid en taalleren dat subsidie krijgt van de provincie Fryslân. Een van de hoofdtaken, naast het organiseren van congressen, is de uitgave van de dossiers. Aan het Reto-Romaans gingen al heel wat talen vooraf, waaronder uiteraard ook het Fries. Maar ook minder bekende minderheidstalen als Meänkieli (Zweden), Ladinisch (Italië) of Manx-Gaelisch (eiland Man).

Nieuwe dossiers

Wie de overzichtskaart van alle dossiers op de site van Mercator bekijkt, ziet ook drie vreemde eenden in de bijt: de talen Nenets, Khanty en Selkup, minderheidstalen die gesproken worden aan de oostelijke kant van het Oeralgebergte in Rusland. Buiten Europa dus, maar dat valt te verklaren, zegt Cor van der Meer die met een heel team ‘editors’ aan de dossiers werkt. De regering van het autonome district Yamal-Nenets tekende in 2011 een overeenkomst met de Fryske Akademy omdat ze dit instituut als de redder bij uitstek zagen voor het behoud van hun taal Nenets.

Nu in Europa al heel wat minderheidstalen in kaart zijn gebracht, lonkt de wereld daarbuiten, vertelt de editor-ploeg. Zo wordt gewerkt aan een dossier over het Mongools in China en is het Papiaments nog een wens. Het Karaïms in Litouwen viel af omdat deze taal alleen nog op zondagmiddag onderwezen wordt. Een van de belangrijkste criteria om een dossier te maken is ,,dat de taal in rol spilet yn it ûnderwiissysteem’’. Elk dossier wordt namelijk op dezelfde manier opgebouwd: het bevat de stand van zaken op alle onderwijsniveaus van voorschools onderwijs tot en met universitair en het onderwijssysteem in het beschreven land wordt uitgelegd. Ook is er aandacht voor de geschiedenis en demografie.

Ruim 30.000 downloads

De dossiers zijn een belangrijke bron van informatie voor beleidsmakers, politici, onderzoekers en studenten. Met name studenten op het gebied van onderwijs of meertaligheid kloppen vaak bij Mercator aan. De dossiers worden meer dan 30.000 keer per jaar gedownload, weet Van der Meer. Om de tien jaar moeten de boekwerkjes bij de tijd gebracht worden. ,,Faak feroarje wet- en regeljouwing.’’

‘Wy binne masters wurden yn it efterheljen fan tillefoannûmers'

Dat alle uithoeken van Europa aan bod komen, wil niet zeggen dat de medewerkers van Mercator deze landen bezoeken. Voor elk dossier wordt een expert uit het taalgebied gezocht. Mercator komt ze meestal op het spoor omdat ze op congressen folders over hun dossiers verspreiden en naar aanleiding daarvan benaderd worden. De experts zoeken alle gegevens op om een dossier over hun taal samen te stellen. Om te controleren of alles klopt, wordt een tweede expert gevraagd.

Fries: een middenmoter

Het Mercator-team is door deze werkwijze ,,in master wurden yn it efterheljen fan tillefoannûmers en mailadressen’’ vertellen ze. Niet in elke cultuur is men gewend om zoals in Nederland met deadlines te werken, zodat de mensen er vanuit Leeuwarden nogal eens aan moeten trekken. ,,Wy ha al hiel wat reminder-mails ferstjoerd.’’

Als de boekjes een feit zijn, is de dank vanuit het buitenland groot, ervaart de ploeg. ,,It dossier wurdt sjoen as in statussymboal. Wy binne in taal, sa fielt dat foar de minsken.’’ Het Fries is temidden van alle dossiers ,,in middenmoater’’. Er zijn talen die het beter voor elkaar hebben en tot universitair niveau worden gegeven, zoals het Baskisch, maar ook talen die in het onderwijs minder vertegenwoordigd zijn dan het Fries.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct