Harmke van der Werf (29) moest het beklimmen van de Kilimanjaro bekopen met blijvende hersenschade. Juf zijn - haar passie - zat er niet meer in, maar ze vond een nieuwe uitlaatklep. Gisteren verscheen haar eerste boek: Kampioensouders . ,,Topsporters hawwe in doel en dit hat myn doel west.’’

De observeerder wordt deze middag zelf geobserveerd. Al meteen na binnenkomst in het knusse huisje dat Harmke van der Werf met haar vriend Pieter bewoont aan de Buorren in Rien, worden de bewegingen van de verslaggever nauwlettend in de gaten gehouden. Waar gaat hij zitten, waar kijkt hij naar, welk object in de kleine huiskamer trekt zijn aandacht en wat schrijft hij erover op?

Harmke van der Werf lacht als ze wordt ‘betrapt’. ,,Ik mei sels ek altyd graach wat om my hinne sjen as ik foar it earst by minsken thús kom’’, zegt ze. ,,Hoe’t men wennet en wat men yn ‘e hûs hat seit wat oer in persoan. Ik fyn it belangryk om soks yn my op te nimmen, it jout fuortdaalks in byld.’’ En, voegt ze er direct aan toe: ,,Ik bin hiel nijskjirrich.’’

Ze was - en is in haar hart nog altijd - ,,juf’’, maar zat vanuit die aangeboren nieuwsgierigheid én omdat het leven haar een andere richting had opgestuurd vorig jaar ineens tegenover de ouders van zeven Nederlandse topsporters. Harmke van der Werf had een idee gekregen en zit iets eenmaal in haar hoofd, dan gaat het niet meer weg. Dan moet en zal ze er iets mee.

Dus interviewde ze de ouders van de (oud-)topsporters Edwin van der Sar, Suzanne Schulting, Epke Zonderland, Ireen Wüst, Pieter van den Hoogenband, Dorian van Rijsselberghe en Dafne Schippers over het talent van hun kinderen. Waar dat vandaan komt, van wie ze het hebben, in hoeverre opvoeding een rol heeft gespeeld bij hun succes - en aanverwante zaken. Het resulteerde in een boek dat de titel Kampioensouders meekreeg en dat gisteren werd gepresenteerd in het Olympisch Stadion in Amsterdam.

Van dat laatste is de jonge schrijfster nog altijd een beetje beduusd. Dat het die schitterende locatie werd met zijn markante verleden, dankt ze aan haar heit Piet, veehouder in Dearsum. ,,Heit sei: ‘Ast te min fregest, krijst noait tefolle’.’’

Spannende weken

Harmke van der Werf heeft er een paar spannende weken opzitten. Eerst moest ze het manuscript bij haar uitgever (De Kring) inleveren, daarna kwamen de proeven met correcties terug en ging er een tweede blik overheen.

Ze vindt het een rare, nee nieuwe, ervaring om straks te zien hoe anderen reageren. Ze kan er niets meer aan veranderen, dit is het. Haar eerste boek. ,,It is folslein nij foar my: foar mysels is it no klear, mar no kinne oaren der wat fan fine. Ik bin sa benijd. Koartlyn ha ‘k noch wat oanpast yn it manuskript. Ik tocht: dit móat deryn, it moat better. Ik wie noch net tefreden. No wol. En dan is it ek klear foar my.’’

De ouders die ze heeft geïnterviewd zijn blij met hun hoofdstuk. En daar gaat het haar om. ,,Dat is it belangrykst. Hiene se net tefreden west, dan hie ik it oanpast, absolút. No’t ik wit dat de âlden bliid binne, haw ik sels ek wer in folle better gefoel oer it boek. Ik haw dy minsken ommers om in geunst frege. Ik bin net in sjoernalist. It wie in projekt. Ik ha noait it idee hân dat ik skriuwer wurde woe. Ik sei al: ik bin juf. Mar dat kin ik spitigernôch net mear wêze.’’

Harmke van der Werf werd geboren in Dearsum, als derde telg in het gezin van Piet van der Werf en Janke van der Hoek. Heit en mem stonden en staan altijd klaar voor anderen. Ze kregen er vorige week allebei een koninklijke onderscheiding voor. Ze voedden hun vier kinderen op tot nieuwsgierige en ondernemende mensen. Harmke’s oudere zus Hinke deed in 2018 mee aan de Mongol Derby, een tiendaagse race van 1000 kilometer op halfwilde paarden over steppen, door moerassen en rivieren in Mongolië. Ze haalde er geld mee op voor Artsen Zonder Grenzen.

Hinke voelde zich daar topsportster, Harmke begreep dat. Zelf sportten zij, haar oudere broer Teake Piet en haar jongere zus Lysbeth in hun jeugd al net zo fanatiek. Van half werk hield Harmke niet, of ze nu kaatste, schaatste of voetbalde – eerst bij vv Scharnegoutum en later bij ONS Sneek. ,,Wedstrydsjes drave, dûnsje; ik die eins alles wol. En nóch: ik moat bewege, bezich wêze. Mar allinne noch foar mysels.’’

Harmke volgde de Pabo bij Hogeschool Stenden en werd wat ze altijd al had willen worden: onderwijzeres. Maar het avontuur lonkte. Ze wilde andere culturen ontdekken, mensen ontmoeten, tussen de inheemse bevolking wonen, hun geschiedenis opzuigen - ,,Super ynteressant’’.

Tanzania

In 2014 belandde ze in Tanzania. Ze werkte er drie maanden op een school – soms letterlijk met handen en voeten, want de kinderen spraken alleen Swahili - en gaf in haar vrije tijd voetbaltraining. De locatie kon niet mooier: aan de voet van de Kilimanjaro, met 5895 meter de hoogste berg van Afrika. Als ze bezig was met de kinderen, soms in tweetallen, soms in viertallen, keek ze uit op de besneeuwde toppen van de berg. Op een dag wist ze wat ze wilde: de top beklimmen.

Dat gebeurde bij een tweede reis, in oktober 2015. Maar niet voordat ze, terug in Friesland, voor de klas had gestaan in Jirnsum en Warten. Dat was het beste voor dat moment, maar ze voelde dat ze nog niet klaar was met haar persoonlijke ontdekkingsreis.

Met haar vader had ze een documentaire gezien over mensen die de Kilimanjaro beklimmen. Dat wilde ze ook, al had ze nog nooit geklommen. Nuchter: ,,Ik tocht: elkenien kin it, it is de Himalaya net. It is gewoan omheech rinne.’’ Na een stilte: ,,Mar dat is júst it gefaar. De Kilimanjaro stiet bekend as in killer, júst omdat minsken it ûnderskatte. Dat it misgien is, dat is myn eigen fout. Ik bin ien: as ik in doel ha en ik wol echt yts, dan sil ik alles dwaan om it te heljen. En dan kin ik ek wol in drammer wêze.’’

Ze wilde in zes dagen de Kilimanjaro beklimmen. Ze klom met een groep, die op een hoogte van 4000 meter een pauze wilde inlassen om aan de hoogte te wennen. Harmke wilde door. Ze kende het fenomeen hoogteziekte, maar wuifde de gevaren weg.

Ze kreeg hoofdpijn, erger dan ze ooit had meegemaakt, maar loog dat het meeviel toen iemand haar ernaar vroeg. Ze was als de dood dat haar gidsen haar naar beneden zouden sturen. Intussen kon ze haar eten niet mee binnen houden, maar weer wist ze haar begeleiders om te tuin te leiden. Ze kon niet meer op haar benen staan, maar strompelde – ondersteund door twee mannen – door en bereikte de top, meer dood dan levend. ,,Ik wit dat ik op de top west ha, mar net mear hoe as wat. Ik fûn it op dat stuit ek wol bêst.’’

Hersenoedeem

Terug in Nederland dacht ze snel weer hersteld te zijn, maar haar Spartaanse mentaliteit alleen bleek niet afdoende. Ze had hersenoedeem opgelopen en balanceerde op het randje van de dood. Er was door een tekort aan zuurstof vocht in haar hersenen gekomen, waardoor functies uitvielen. Praten, lopen, eten, drinken; het ging nauwelijks. Er volgde een revalidatietraject, maar helemaal de oude werd ze niet meer. Voor de klas staan was te inspannend.

Ze wil er niet te veel meer over zeggen, het ligt achter haar. ,,It hat my wol feroare. It hat in muoilike tiid west. Ik die wat ik woe, juf wêze, en dan kin dat yniens net mear omdat it my te drok is. Ik haw te min enerzjy en mis it oersjoch. Autoride kin ek net mear, want soms fal ik samar fuort.’’

Dan, om het gesprek abrupt een andere kant op te sturen, naar het leven dat ze vandaag leidt, zegt ze: ,,Ik bin de lêste jierren alwer in hiel stik better wurden. It meitsjen fan dit boek hat my yn positive sin wer de oare kant op holpen. Ik bin no al fierder as dat in hiel soad minsken oait tocht hienen.’’

Het idee om een boek te schrijven ontstond tijdens haar revalidatie, toen ze voor SC Bolsward verhalen schreef over vaders en zonen. Ze kende de club omdat ze er sportmasseur was geweest, iets wat ook niet meer ging.

,,It earste ynterview wie fuortdaalks sá moai, dat ik tocht: wow. As ik mei immen praat, sjoch ik de dingen soms foar my. Dit gong om in heit dy’t út Marokko kaam. Yn myn holle wie ik dêr sels, dat wie geweldich. En doe tocht ik: as ik soks al fiel by amateursporters, hoe is it dan by topsporters?’’

Het was in de tijd van Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa, 2018. Ze dacht aan een boek over de ouders van Friese sporters, maar omdat ze revalideerde bij de Edwin van der Sar Foundation (een stichting die mensen met hersenletsel ondersteunt) rolde het balletje al snel een andere kant op. De eerste ouders die ze interviewde waren Rien en Willie van der Sar, de vader en moeder van de oud-doelman van het Nederlands elftal.

SC Heerenveen

Het voeren van gesprekken over de ontwikkeling van kind tot topsporter sloot perfect aan bij wat ze tegenwoordig in het dagelijks leven doet. Harmke van der Werf is orthopedagoog in opleiding. Ze houdt zich bezig met de mentale en sociaal-emotionele ontwikkeling van jeugdspelers bij SC Heerenveen. Ze sprak al eens een groep jeugdtrainers van de club toe over de werking van de hersenen bij kinderen.

,,It boek hat in projekt foar my west, dat hielendal paste by wat ik by de club doch’’, legt ze uit. ,,Soms wurke ik mear oan it boek en wat minder by de club.’’ Er was nóg een gelukje: dankzij Linda Steen, de vrouw van Epke Zonderland en werkneemster bij SC Heerenveen, was ze bij de voetbalclub terecht gekomen. Het bruggetje naar de ouders van de topturner was vervolgens snel gelegd.

Schrijven vond ze altijd al interessant, al had ze geen idee of ze er echt talent voor had. Zoals zo vaak sprong ze maar gewoon in het diepe. Tijdens het hele project werd ze begeleid en ondersteund door journalist Jan van Friesland. De oud-hoofdredacteur van Omrop Fryslân stond haar voortdurend terzijde met raad en advies. Hij hielp haar ook bij het schrijfproces.

Vaak liet Harmke van der Werf zich overtuigen, ook door haar redacteur bij de uitgeverij. Een enkele keer stond ze op haar strepen, werd ze weer de eigenzinnige Friezin die koste wat het kost de Kilimanjaro wilde bedwingen. Stellig: ,,Guon dingen móasten gewoan yn it boek.’’

Zo ontdekte ze dat ze sommige zaken perse tot in detail wilde beschrijven: de gouden race op de 200 meter van Pieter van den Hoogenband in Sydney, de beslissende redding van Edwin van der Sar in de strafschoppenserie van de Champions League-finale tussen Manchester United en Chelsea in 2008. Die momenten heeft ze tamelijk literair opgeschreven. Het zijn stilistisch eigenlijk de mooiste passages in haar boek.

Ze lacht. ,,Ik haw in soad leard. Miskyn bliuwt it wol by dit iene boek, it is mar krekt wat op myn paad komt. Ik haw it as ien grut avontoer beskôge en fûn it fijn om ris net oer mysels te praten, mar oer oaren. Ik haw de âlden ek net oer myn eigen sitewaasje ferteld, dat fûn ik net relevant.’’

De zeven sporters die ze koos vloeiden voort uit persoonlijke interesse, zegt ze. ,,Jo hawwe altyd jo eigen foarkar. Ik hie tsien op papier, mar nei sân wie it wol klear. Ik hie der wol in paralympyske sporter en in sporter fan bûtenlânske komôf by ha wold. Omdat ik it ferhaal fan sokke âlden hiel nijskjirrich fyn. Mar dat is my net slagge en dat fyn ik in minpunt fan myn boek: der sit te min ‘verscheidenheid’ yn.’’

Inleven

Wat haar altijd zal bijblijven, is het feit dat ook de ouders een deel van hun leven hebben moeten inleveren voor de topprestatie(s) van hun kroost. ,,Wat ik moai fyn’’, zegt Harmke, ,,is dat guon sporters troch it lêzen fan myn ferhalen yn gesprek mei harren âlden gien binne. Se wisten guon dingen gewoan net, omdat der noait oer praten wie. Dat is trouwens net myn fertsjinste hear. It leit gewoan oan de situaasje. Stelst as ynterviewer oare fragen.’’

Haar conclusie is dat iedere sporter zoveel meer is dan de geleverde prestatie, de gewonnen medaille. ,,Alle âlden sizze: ‘alle medailles mogen wat ons betreft zo op Marktplaats, als ons kind maar gelukkig is’. En sa is it fansels ek. Elk minske is mear as syn prestaasje. Elke sporter, ek de meast súksesfolle, hat mindere tiden hân. En dan hie net ien belangstelling foar se. Je wurde gjin winner sûnder te ferliezen.’’

Ze trekt een vergelijking met haar eigen leven. Als ze niet had besloten de Kilimanjaro te beklimmen, zou haar leven anders gelopen zijn en zou dit boek er nooit zijn gekomen.

,,Ik bin hiel gelokkich mei wêr’t ik no stean, mar as ik earlik bin hie ik leaver hân dat dit boek der net kommen wie. Mar dêr sis ik wol dit by: topsporters hawwe in doel en dit hat myn doel west. It hat my fierder brocht, mei help fan myn famylje. Se hawwe der altyd achter stien en my ek altyd oeral hinne brocht. As jo dat net hawwe, komme jo net fier. En sa is it mei topsporters ek.’’

loading

Titel : Kampioensouders

Schrijver : Harmke van der Werf

Uitgever : Uitgeverij De Kring

Prijs : 19,99 euro (288 blz.)

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Interview
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct