De Blauwe Dag in Leeuwarden op Hemelvaartsdag 1936.

Marcheren tegen Koning Alcohol: Friese drankbestrijders gingen vroeger de straat op tegen 'den drank-duivel'

De Blauwe Dag in Leeuwarden op Hemelvaartsdag 1936. FOTO JOHANNES DOEDES DE JONG

Duizenden Friese drankbestrijders domineerden vroeger het straatbeeld op Hemelvaartsdag. Met vlagvertoon en muziek streden ze tegen de ‘alcoholduivel’.

Het archief van de Leeuwarder Courant gaf dit voorjaar een oud zakje negatieven prijs. Het handgeschreven opschrift maakte duidelijk dat het een betoging in 1936 betrof. Dat maakte nieuwsgierig. Het zakje bevatte fotonegatieven van demonstrerende mensenmassa’s. Er zaten in ieder geval drankbestrijders bij uit ‘Roodkerk, Giekerk, Oenkerk en Oudkerk.’ Dat stond namelijk op hun vlaggen.

Een dag later (22 mei 1936) deed deze krant verslag van deze provinciale meeting van geheelonthouders: ,,In groepen trekken de volgelingen van de blauwe vaan op naar Leeuwarden om er hun principes uit te dragen om hun levenshouding ten opzichte van het drankgebruik en -misbruik ook anderen deelachtig te doen worden. Ondanks het gure en winderige weer waren er gisteren nog een 4000 deelnemers die in den optocht meeliepen.’’

De verwoestende effecten van dronkenschap en verslaving hadden in de decennia daarvoor diepe indruk gemaakt in Friesland. In armoedige buurten en dorpen ontvingen arbeiders hun weekloon in of nabij de kroeg, waarna ze dit geld onmiddellijk omzetten in jenever. Voor hun gezinnen bleef dan weinig over. De hiermee samenhangende mishandeling en verwaarlozing trokken diepe sporen door de samenleving. De opkomende arbeidersbeweging zag verslaving en verdwazing als een grote vijand van de gewenste volksverheffing.

loading

loading

loading

Massabijeenkomst

D e ‘blauwe knoop’ wist in Friesland veel mensen op de been te krijgen. In 1935 trok de ,,groote demonstratie voor drankbestrijding’’ vertegenwoordigers van negentig Friese drankbestrijdingsafdelingen, schreef deze krant. Maar er waren ook leden van de sociaal-democratische vrouwenclub, jeugdorganisatie AJC en bijvoorbeeld Spoorwegonthouders. De meeste indruk maakten kinderen van de Internationale Orde van de Goede Tempeliers. In ,,witte kleertjes met blauwe sjerpen’’ marcheerden zij door de straten.

Hoewel sociaal-democraten de bijeenkomsten domineerden, lieten christenen zich niet onbetuigd. Bij de oprichting van de Huizumer afdeling voor Gereformeerde Drankbestrijding in 1938 riep spreker H. Doetje op om te blijven strijden tegen ,,den drank-duivel’’. Hij memoreerde vele nare incidenten, waaruit bleek ,,dat Koning Alcohol nog steeds regeert’’.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de ‘Blauwe Week’ in Friesland opgestart. Hoogtepunt was steevast de massabijeenkomst (de Blauwe Dag) op Hemelvaartsdag. In 1919 was er bijvoorbeeld een ,,groote optocht met ontplooide banieren, praalwagens en muziek’’, waarna de massa zich na samenkomst op het Zaailand verplaatste naar het ijsbaanterrein, waar toespraken werden gehouden.

In en na WO II bleven geheelonthouders en misbruikbestrijders actief. Tijdens de jaarvergadering van 1956 bleek de Friesche Propaganda Commissie (FPC) maar liefst 107 afdelingen te tellen, waarvan er overigens wel een paar ,,slapend’’ waren.

loading

loading

loading

Vlagvertoon en muziekkorpsen

T ot ver in de jaren zestig bleef de Blauwe Week een bloeiend evenement. Bij dit artikel zijn foto’s te zien van marsen in Leeuwarden (1960), Drachten (1963) en Heerenveen (1966). Vlagvertoon was en bleef een belangrijk onderdeel van de demonstraties. Vergezeld van muziekkorpsen trokken de betogers meestal veel publiek.

Door de maatschappelijke veranderingen van die tijd keken jongeren echter luchtiger aan tegen drank. De inmiddels tot ANDO verenigde alcoholbestrijders zagen de actiebereidheid snel krimpen en de vergrijzing sloeg toe. Eind jaren zestig was het gedaan met de grote manifestaties. In kleinere kring werd nog wel een Blauwe Dag gevierd in Appelscha.

Toen de Blauwe Week een eeuw geleden opgang maakte, moesten de alcoholbestrijders concurreren met de Bloemenmarkt, die volgens een krantenartikel uit 1909 al ,,een oud gebruik’’ was in Leeuwarden. Er was geregeld ergernis tussen de geheelonthouders en de gemeente, die beide evenementen wilde scheiden. Uiteindelijk zou de markt de Blauwe Week overleven. Totdat het coronavirus dit jaar roet in het eten strooide.

loading

loading

loading

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct