Mansgrote balancerende cirkel: Heerenveen brengt Friese hoofdschans terug

Gevochten is er nooit. Toch krijgt Heerenveen zijn schans, ooit de hoofdschans van de Friese waterlinie, terug.

Beeldend kunstenaar Albert Oost brengt de schans tot leven in een landart-project. De aarden wal van vroeger wordt opnieuw opgeworpen op de hoek van de Fok en de Schans. Het kunstproject kan er komen nu beide straten, hoofdaders door Heerenveen, op de schop gaan.

Wethouder Hans Broekhuizen gaf woensdagmorgen het startsein voor de omvangrijke klus die in november klaar moet zijn. De kosten zijn 800.000 euro.

Roemruchte historie

Samen met mensen van Werkgroep Oud-Heerenveen dook Oost, eigenaar van Het Melklokaal in Heerenveen, in de roemruchte geschiedenis van de tachtigjarige oorlog. De plek in Heerenveen was een belangrijk punt. De wegen van Joure naar Jubbega en van Steenwijk naar Leeuwarden kruisten hier elkaar.

De dreiging van de Spanjaarden was continu aanwezig. ,,Ze lagen in Steenwijk’’, weet Jo Geveke van de Werkgroep. Langs de Tjonger werd de Friese Waterlinie gebouwd, die bestond uit palen en aarden wallen. Vanwege de centrale locatie verrees de hoofdschans in Heerenveen. Tijdens de strijd in 1672 en 1673 tegen Bernhard von Galen, alias de bisschop van Münster, waren hier enkele honderden manschappen gelegerd.

De bevelvoerder van de Friese troepen, graaf Johan Maurits van Nassau, een achterneef van Willem van Oranje naar wie later het Mauritshuis in Den Haag zou worden vernoemd, zwaaide de scepter. Hij was reumatisch aangelegd en had een hekel aan kou. Volgens de overlevering trok de bevelvoerder zich liever terug op Crackstate, het huidige gemeentehuis, een paar honderd meter verderop.

Graaf Johan Maurits van Nassau kreeg in Heerenveen de stalorders door van Albertine Agnes, de Friese regentes die in de hoofdstad Leeuwarden zetelde. Uiteindelijk zouden de vijandelijke troepen slechts tot Mildam en Oudeschoot komen. De hoofdschans in Heerenveen werd nooit bereikt.

Nauwelijks herinnering

Aan het verdedigingswerk herinnert niets meer in de plaats, op de straatnaam Schans na. De barricade van zand en palen was meer dan 100 meter lang en liep tot ver voorbij het tapijtbedrijf van Leo van der Veen. De schans had een halve carré-vorm; de Friese manschappen werden in de rug gedekt door de Heeresloot.

Naast de wal komt een pleintje met bankjes en een informatiebord over de geschiedenis aan het water. En een mansgrote cirkel die met balken en een wig in balans blijft. De cirkel verbeeldt de verdedigende partij, legt kunstenaar Oost uit. En tegelijk het kruispunt dat Heerenveen vormde in de geschiedenis. ,,Alles probeert hier in positie te blijven.’’

Oost werd gevraagd voor een bijbehorend kunstwerk. Dit wordt het eerste in zijn eigen woonplaats. ,,Bijzonder’’, zo vindt hij. De gemeente Heerenveen probeert nog geld vrij te spelen voor het landart-project. Mogelijk wordt er een crowdfundactie op touw gezet. Oost hoopt zijn project aan het einde van dit jaar klaar te hebben. De aarden wal kan al tijdens het wegwerk worden gerealiseerd.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct