Maarten van der Weijden (links) en Kay van der Kooi.

Maarten van der Weijden en Kay van der Kooi zwommen zij aan zij tegen kanker

Maarten van der Weijden (links) en Kay van der Kooi. Foto: Koen Verheijden

De Elfstedenzwemtocht tegen kanker bracht Maarten van der Weijden en Kay van der Kooi samen. Maarten herstelde van de ziekte, Kay had zijn vrouw, topschaatser Paulien van Deutekom, eraan verloren.

Op Twitter staat een filmpje dat prachtig is in al zijn eenvoud. Maarten van der Weijden (38) en Kay van der Kooi (40) zwemmen naast elkaar langs de rietkragen van de Harnzer Feart. Maarten zwemt rechts, in een extra dik zwempak. Kay links, met blote armen en gele badmuts; geel was de lievelingskleur van zijn vrouw, schaatser Paulien van Deutekom (37), die begin vorig jaar aan longkanker overleed.

Gestaag glijden ze zij aan zij door het water. Hun armen doen in een regelmatig maar ogenschijnlijk vertraagd ritme de borstcrawl. Kay: ,,Het ziet er mooi uit, als een soort synchroonzwemmen.” Lachend: ,,Die rustige, efficiënte slag heb ik van hem afgekeken, hoor. Ik wilde er natuurlijk niet live op televisie af gewapperd worden door Maarten van der Weijden.”

Bij elke derde slag zien ze elkaar een seconde. Maarten: ,,Tijdens het zwemmen kun je geen contact maken. Maar je doet het wel samen. Dat maakt het intiem en mooi.”

Het is zondagochtend 23 juni 2019, ergens tussen Kimswerd en Harlingen. Maarten is bezig met zijn tweede poging de Elfstedentocht te zwemmen. De eerste poging, een jaar eerder, moest hij oververmoeid en doodziek staken, na 163 kilometer bij Burdaard.

Kay en Paulien zaten dat weekend in een vakantiehuisje in Friesland, vlak bij de route. Het was de zomer dat hun prille gezinsgeluk – dochter Lynne was in 2017 geboren – wreed verstoord werd door de diagnose longkanker bij Paulien.

‘Ik vond het bijzonder’

,,Het nieuws was nog vers”, vertelt Kay. ,,We wilden naar Maarten kijken, maar het was die dag slecht weer. We hebben hem wel gevolgd. Ik vond het bijzonder. Door onze persoonlijke situatie was ik er erg mee verbonden. Anderzijds wilde ik niet de hele tijd bezig zijn met de ziekte. We probeerden vakantie met elkaar te vieren en liefdevolle momenten te delen.”

Na nog geen half jaar vechten verloor Paulien de strijd. Het rouwproces is zwaar. ,,Het is overleven. Ik hoop dat ik vanaf nu meer rust vind.”

Terug naar zondag 23 juni. Maarten ontketent met zijn heroïsche Elfstedenzwemtocht een volksfeest in Friesland en verenigt duizenden mensen langs de route in hun persoonlijke verdriet, gevecht en hoop. Bij elke doorkomststad zwemmen mensen een stuk mee om geld in te zamelen voor kankeronderzoek.

Bij Kimswerd springt Kay in het water. Hij zwemt 6 kilometer met Maarten mee naar Harlingen. ,,Dat was het mooiste moment van de tocht”, zegt Maarten. ,,Ik was heel gefocust op mijn taak, maar toen ik Kay zag staan, werd overduidelijk waarom ik het allemaal deed. Het verhaal van Paulien raakte me. Ik kende haar niet persoonlijk, maar we hadden veel gemeen.”

Allebei topsporter, allebei ‘s werelds beste

Allebei waren ze topsporter, allebei in 2008 ’s werelds beste. Paulien werd wereldkampioen allround schaatsen, Maarten olympisch kampioen 10 kilometer in open water. Allebei waren ze dat jaar genomineerd voor de titel sportman en sportvrouw van het jaar (Maarten won ook). Allebei hadden ze een dochter van nu bijna 3. En allebei kregen ze kanker.

Maarten: ,,Kanker is niet eerlijk. Je kunt daar niet door wilskracht of hard vechten van winnen. Het is een muntje dat je opgooit. Dat valt goed of fout. De uitkomst ligt buiten jouw macht. Paulien en ik hebben allebei dat muntje opgegooid. Ik was 19 en had het geluk dat het muntje goed viel en dat ik genas van leukemie. Paulien had de pech dat er geen behandeling voor haar was.”

De nuchtere en harde theorie van die kansfactor heeft Kay in eerdere interviews van Maarten voorbij horen komen. Die boodschap landde nooit goed, tot Paulien met de ziekte geconfronteerd werd. Hij herinnert zich haar eerste uitslag, waaruit bleek dat de behandeling niet effectief was.

Kay: ,,De ziekte werd laat ontdekt. De situatie was al ernstig. Ik had veel meer verwachtingen van de behandeling. Mijn eerste reactie was: hoe lang heeft ze dan nog? Je onderhandelt met het lot. In ons geval werd de prognose steeds bleker. Van de ene op de andere dag wordt alles onzeker en verlies je de grip op je leven. Het enige waarover je wel controle hebt, is dat je van elkaar houdt, leuke dingen doet als gezin en de liefde deelt. Dat hebben we tot het laatste moment gedaan.”

Nieuwe kracht uit verdriet

Uit het verdriet haalt Kay nieuwe kracht. Samen met haar schaatsvriendinnen richt hij na haar overlijden de Paulien van Deutekom Foundation op. Ze krijgen donaties en veilen onder meer schaatspakken voor onderzoek naar longkanker.

Eind augustus zwom Kay 36,5 kilometer bij de Groningen Swim Challenge. In de voorbereiding vroeg hij Maarten advies voor de training. Maarten vroeg spontaan of Kay bij zijn Elfstedentocht een stukje wilde meezwemmen. Kay: ,,Dat betekende veel voor mij. De tocht gaat over kanker, maar ook over verlies, verdriet, doorzetten en kracht. Iedereen heeft daar een eigen gevoel bij.”

Kay en Maarten zwemmen twee uur lang naast elkaar naar Harlingen. Elke doorkomststad is gekoppeld aan specifiek onderzoek. Harlingen werd de stad van Paulien, met als doel betere immuuntherapie bij longkanker. Kay: ,,Tijdens het zwemmen zag ik hoe fijn het enthousiasme langs de kant was. In Harlingen zwommen we een soort theater binnen. Fantastisch. Toen ik het water uitkwam, voelde ik me blij, ondanks de ongelukkige aanleiding.”

Maarten zwemt door. Hij heeft geleerd van de ‘fouten’ bij de eerste tocht. Hij slaapt en eet meer. In de laatste nacht wordt het even penibel. Hij heeft schuurplekken door het zwempak en zit erdoorheen. Maar hij lapt zichzelf op, volhardt en finisht in Leeuwarden na bijna 200 kilometer en 74 uur zwemmen.

Maarten: ,,Op die ene nacht na heb ik de hele tocht vertrouwen gehad. Ik leefde van punt naar punt, probeerde voortdurend mijn enthousiasme te temperen, omdat je niet weet welke barrière je nog tegenkomt.”

Impact van monstertocht

Hij beseft hoe groot de impact van zijn monstertocht is. De Maarten van der Weijden Foundation heeft al bijna 12 miljoen euro ingezameld. Daarmee kunnen 27 onderzoeken worden gefinancierd. ,,Ik ben dankbaar dat Nederland zo meeleefde. Ik was vermoeid, maar bleef scherp. Ik zag de mensen die me aanmoedigden, de spandoeken die op meerdere plekken terugkwamen, de kleding. Ja, sommigen hadden de raarste combinaties aan, haha.”

Eind augustus wordt de Elfstedenzwemtocht herhaald, maar niet door Maarten. Mensen zullen de tocht in estafettevorm gaan zwemmen. Een aantal bekende Nederlanders heeft deelname toegezegd. De Maarten van der Weijden Foundation heeft dit jaar een eigen wetenschappelijke raad die onderzoeksvoorstellen beoordeelt.

Maarten: ,,Jaarlijks krijgen ruim 100.000 mensen de diagnose kanker en overlijden er 40.000. Dat blijft frustrerend. Maar we boeken ook vooruitgang. De overlevingskansen stijgen elk jaar een procent. Dat is langzaam, maar zo’n procent staat voor duizend mensen en gezinnen die hun leven kunnen voortzetten.”

De beide foundations ondersteunen elkaar. Bij het komende EK afstanden schaatsen houdt de Paulien van Deutekom Foundation weer een veiling. Maarten heeft zijn zwempak, zwembril en gesigneerde badmuts ter beschikking gesteld. Kay: ,,Longkanker wordt vaak opgespoord als het te laat is. Het komt steeds vaker voor bij relatief jonge mensen. En het is, net als bij Paulien, doorgaans niet het gevolg van roken.” Komende zomer is Kay er weer bij in Friesland. Het liefst zwemt hij weer in de vroege ochtend, maar nu langer en zonder Maarten naast zich. Maarten: ,,Ik zwem niet mee. Ik geef alleen het startschot en coach langs de kant.”

Over twee weken probeert Maarten in het zwembad het 24-uurs wereldrecord (101,8 kilometer) te breken. Een andere extreme uitdaging heeft hij nog niet op het programma. ,,Er is op de wereld geen tocht mooier dan de Elfstedentocht. Die heb ik gedaan. Dit jaar wil ik meer tijd in mijn gezin steken en veel geld inzamelen, zodat de kans voor toekomstige patiënten groter wordt.”

Pauliens naam leeft voort in een Amsterdamse sportprijs en een onderzoek aan het VUmc, dat dankzij een donatie van 50.000 euro van de foundation gestart kan worden. ,,Heel bijzonder en tegelijk wrang en confronterend. Toen ik het water in sprong, miste ik Paulien heel erg. Dat wordt niet minder als je haar naam en foto overal ziet”, zegt Kay. ,,Het verlies heeft mij een nieuw doel gegeven. Ik wil mensen in eenzelfde situatie hoop en kracht geven. Ik heb steun van vrienden en lieve families. Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Paulien was heel puur. Ze gaf heel veel, en daardoor kreeg ze ook veel terug. Dat vond ik zo mooi aan haar. Dat wil ik in mijn eigen leven ook meer doen.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct