Sociale media, Netflix, mail, online shoppen... De digitale wereld zit vol met afleidingen. Sta ik te wachten in de rij bij de kassa? Ik pak mijn telefoon erbij. Ligt de wifi eruit? Gelijk 4G aan. Kan ik eigenlijk nog wel luisteren met al die ruis?

Ik denk wel eens: als mijn telefoon de Bijbel was, zou men mij zien als een extreem toegewijde christen. Het ding volgt me namelijk waar ik ook ga. En hoewel ik regelmatig mijn afschuw uitspreek over het overmatig gebruik van technische snufjes, doe ik er zelf net zo hard aan mee.

Dat moet maar eens anders in het nieuwe jaar vond ik zo. In stilte en rust – op het moment dat je even niets probeert, wilt of manipuleert – komen in mijn opzicht de mooiste voorstellingen, ideeën of dromen. Toch probeer ik de kern van het leven, waarin de glorie van God op een goede dag vrij spel heeft, heel hard te ontlopen door een chaos van afleiding te creëren. Katholieke priester en schrijver Henri Nouwen haalde Spinoza aan in een van zijn preken: ‘Er heerst een horror vacui: een angst voor leegte in ons leven. We willen altijd iets te doen hebben.’

Luisteren naar wat er in het moment is. Dat leek me een goed voornemen voor het nieuwe jaar. Daarom pakte ik het boek Luisterend Leven Aandacht in een wereld vol afleiding erbij, van de presbyteriaanse predikant Adam S. McHugh.

Opzijleggen

Ik verwachtte eerlijk gezegd een tienstappenboek waarin je bij elke stap leert hoe je beter kunt luisteren, geheel in stijl van de meeste zelfhulpboeken. Dat soort boeken zijn volgens mij voor ons millennials geschreven die de aandachtspanne niet meer hebben om met een boek daadwerkelijk de diepte in te gaan. Veralgemenisering en oppervlakkigheid liggen bij dat soort werken al snel op de loer en of ze echt behulpzaam zijn, is nog maar de vraag.

McHugh ontwijkt diepgang niet en ook niet zijn eigen gebreken of strubbelingen. Hier dus geen verhaal over een voorganger die de waarheid wel eens goed zal vertellen. Zijn boek gaat ook over meer dan het alleen opzijleggen van telefoons. ‘We spreken boekdelen, maar luisteren mondjesmaat’, begint hij zijn verhaal. Zeggen wat we denken en voor onszelf opkomen, krijgt volgens hem de prioriteit boven luisteren.

Luisteren is wat anders dan simpelweg stil zijn totdat iemand is uitgesproken. In deze geïndividualiseerde wereld wil iedere stem gehoord worden. Daar is volgens mij niks mis mee, maar we zijn daarbij vergeten om te luisteren. Ook ikzelf merk dat ik vaak pas tevreden ben als ik mijn zegje heb gedaan.

Luisteren

McHugh zegt daarover: ‘De taak van een luisteraar is niet boven een situatie te gaan staan en een oordeel uit te spreken waarbij iemand schuldig, of onschuldig, goed of fout wordt bevonden. Het soort luisteren waarvoor ik pleit gaat over het binnentreden van andermans wereld en onze voeten vuil laten worden in de bodemlagen van zijn leven.’

De auteur heeft het in zijn boek niet alleen over luisteren naar elkaar, maar ook naar luisteren naar God, luisteren naar de Schepping, luisteren naar jezelf en luisteren naar de Bijbel. Echt luisteren was voor hem zelf niet altijd gemakkelijk. Zo beschrijft hij dat na zijn afstuderen, luisteren naar de Bijbel voor hem behoorlijk moeilijk was. De Bijbelse ‘geluidsgolven’, de stemmen in de verhalen, waren stil. Het boek was voor hem ‘een handleiding voor het preken’ geworden.

‘Ambitieus als ik toen was probeerde ik de Bijbel te gebruiken als ladder om tot de hoogten van sterpredikant te klimmen (…). Mijn houding tegenover de Bijbel was ongeveer dezelfde als die van de geldwisselaars tegenover de tempel toen ze hun handeltje in de voorhof startten.’

Oneliners

Luisteren is een vorm van dienen, vervolgt hij ergens anders. Maar dienende mensen vallen niet op en staan niet in het middelpunt, terwijl we toch graag worden bewonderd door de mensen om ons heen.

Op een platform als Twitter zijn we allemaal sterren. In scherpe oneliners kunnen we al ons snelle denkwerk de wereld in spuwen. Veel van onze gesprekken gaan vrees ik dezelfde kant uit. Dat, terwijl we in al onze pijn en onzekerheid toch vooral gehoord willen worden.

loading

Een preek afsteken op een lijdend mens zet volgens McHugh dan ook geen zoden aan de dijk. Nee, je pleegt zelfs roofbouw op de kwetsbaren, zo stelt hij. ‘Op die manier steek je het zwaard van de waarheid in hun wond. (…) Jouw taak als luisteraar is om de lijdende mens juist wel te laten huilen. (…) Wees een getuige van hun tranen.’ Door als luisteraar ruimte te geven aan iemands verdriet, ontstaat er ook ruimte voor heling, zo interpreteer ik zijn woorden.

Stemmen

McHugh stelt dat we eigenlijk geen keuze hebben tussen luisteren of niet luisteren. Allemaal gehoorzamen we volgens hem aan bepaalde stemmen. Naar welke stemmen ga je luisteren is dan de hamvraag. In een wereld met een bodemloze put aan kennis en entertainment is er keuze uit vele stemmen. Staat de ene ons niet aan, dan kiezen we de andere.

Het doet me denken aan Matteüs vers 24: ‘Niemand kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen én de mammon’ (NBV). Nu wil ik zeker niet zeggen dat het entertainment op mijn telefoon een afgod is. Mijn punt is: er is veel wat ons afhoudt van de kern van het leven. En die kern kan voor iedereen weer anders zijn: God, de natuur, het universum. Wat je dan ook maar als kern definieert.

Dat iedereen een andere kern heeft, is voor ons mensen soms maar moeilijk te verteren. McHugh: ‘Velen stellen dat eenheid voortkomt uit een gedeeld geloof, maar de gemeenten die de meeste nadruk leggen op een gezamenlijke leer, trekken te vaak scherpe grenzen tussen ingewijden – degenen die alles geloven wat wij geloven – en buitenstaanders – degenen die een andere mening hebben, of zoals meestal wordt geoordeeld, die ernaast zitten.’

Veilige bubbel

Door onder andere de algoritmes van sociale media blijven we lekker in de veilige bubbel van wat we al kennen. Eens even flink wat apps van mijn telefoon halen lijkt me dus een goede eerste stap. Idealiter moeten alleen de opties bellen en sms’en nog mogelijk zijn.

Daar is het gebrek aan luisteren nog niet lang niet mee opgelost, maar het stelt me in staat beter te kijken naar wat er om me heen is. In plaats van mijn telefoon te pakken als ik in de rij bij de kassa sta, kan ik mijn zintuigen eens goed gebruiken. Wat hoor ik, wat zie ik? Misschien heeft iemand wel wat hulp nodig met het inladen van de boodschappen, of wil de vrouw achter mij wel even een praatje maken, ik noem maar wat.

In plaats van te proberen ons leven gelijk te trekken aan die van de Instafamous , kunnen we met kleine gebaren bergen verschuiven in de wereld van een ander. Soms zelfs, door in alle simpelheid écht te luisteren naar wat iemand zegt.

Luisterend leven Aandacht in een wereld vol afleiding. Adam S. McHugh. Uitgeverij Ark Media, 20,00 euro.

Auteur Adam S. McHugh

Titel Luisterend leven. Aandacht in een wereld vol afleiding

Uitgeverij Ark Media

Prijs 20,00 euro

loading

Reageren? nynke.bruinsma@lc.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Bewustzijn
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct