Leefbaarheid dorpen daalt door uittocht van hogere inkomens

Het vertrek van mensen met hogere inkomens uit krimpgebieden heeft een dubbel effect op de leefbaarheid. Gemeenten worden armer en houden minder geld over voor belangrijke voorzieningen. Daarnaast gaat het vaak om hogeropgeleiden die maatschappelijk actief zijn.

Dat zegt Bettina Bock, bijzonder hoogleraar bevolkingsdaling en leefbaarheid voor Noord-Nederland aan de Rijksuniversiteit Groningen. Bock reageert hiermee op een onderzoek van onder meer het Fries Sociaal Planbureau van afgelopen voorjaar naar inkomensverschillen tussen Noord-Nederland en de rest van het land.

Belangrijkste conclusie daarin: die worden groter, doordat jaarlijks meer mensen uit de drie noordelijke provincies naar elders in Nederland vertrekken dan zich hier vestigen. Relatief vaak gaat het om mensen met hogere inkomens.

Sociale initiatieven

En dat heeft zijn effect op de leefbaarheid, vertelt Bock. ,,Hogere inkomens betalen meer belasting, dus krijgt een gemeente steeds minder geld binnen. Hoe meer mensen van een uitkering leven, hoe groter de uitgaven. Veel gemeenten hebben nu financiële problemen, en dat heeft deels te maken met uitgaven op het gebied van de WMO.’’

Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat mensen met een hogere opleiding, die ook vaak een hoger inkomen hebben, vaak een belangrijke rol spelen in allerlei sociale initiatieven. ,,Ze hebben een goed netwerk, ervaring met besturen, weten bijvoorbeeld waar ze subsidies kunnen halen. Als die groep vertrekt, komen sociale initiatieven vaak in een neerwaartse spiraal.’’

Ook uit Friesland verhuizen per saldo meer mensen met een hoger inkomen dan er hiernaartoe komen. Dat komt vooral door het vertrek van afgestudeerden uit Leeuwarden die elders een baan vinden.

Inkomens

Meest opvallende uitkomst voor Friesland is dat zich in Zuid-Friesland per saldo meer hogere inkomens vestigen, onder andere ‘Randstad-ontvluchters’, terwijl er in Noord-Friesland, waar krimp is, juist een (minimaal) vertrek is van deze welvarende groep. De lage inkomens blijven hier zitten. Zo wordt het verschil tussen noord en zuid relatief groter, een ontwikkeling die zich volgens het FSP almaar sterker doet gelden.

De provincie heeft geen rol als het gaat om het bestrijden van regionale inkomensverschillen, zegt woordvoerder Peter van den Meerschaut. Wel maakt het provinciebestuur beleid voor de leefbaarheid in krimpgebieden. ,,Rekening houdend met de demografische ontwikkelingen proberen wij de voorzieningen op peil te houden. Een voorbeeld is de huisartsenregeling.” Huisartsen die zich in Friesland willen vestigen, kunnen subsidie van de provincie krijgen bij het bouwen of verbouwen van hun praktijk.

Het FSP zoomt komend najaar nader in op de inkomenssituatie in Friesland. Afhankelijk van de uitkomsten bekijkt de provincie of die iets kan doen, zegt Van den Meerschaut.