Sjoerd de Vries met goede vriendin Janny Dijkstra. FOTO SJOERD DE VRIES

Kunstschilder Sjoerd de Vries is ziek: 'Ik ben gekneusd en raffelig'

Sjoerd de Vries met goede vriendin Janny Dijkstra. FOTO SJOERD DE VRIES

Kunstschilder Sjoerd de Vries is nog maar 77, maar zijn levenseinde is in zicht. Zijn longen zijn op. De artsen hebben hem losgelaten. Eén grote verkoudheid nog, of een longontsteking, en het is afgelopen. Dan rest er alleen nog de morfineslaap.

Dit laatste – of op een na laatste hoofdstuk – van zijn leven valt hem zwaar. De oude depressie steekt de kop weer op, ditmaal gevoed door groot fysiek ongemak. Het zwart omhult de schilder.

Tijdens een ontmoeting, eind april in café By-Kees aan de Vleesmarkt in Heerenveen (waar hij werd geknuffeld door de serveersters) vertelt een breekbare, zeer kortademige De Vries in het bijzijn van zijn verzorgster, zijn goede vriendin Janny, hoe dit voelt. Ook praat hij over de drie zelfportretten waar hij nog aan werkt, over de dood en over het bijzondere plekje waar hij begraven wil worden.

Sjoerd: ,,Ik ben veel vergeten hoor. Je moet dit freelance opvatten. Carte blanche.’’

Hoe is het met je?

,,Ik ben zwaar aangedaan. Zo zwaar als in de zwaarste periode van depressies. Lichamelijk zowel als psychisch. Het is niet te harden hè.”

,,Het gaat nu goed met de longen. De dokter was gisteren tevreden. Die zei: ‘Het kan nog heel lang duren.’ Gerust. Uitstel.’’

Zijn je longen op?

,,Ja. Dat is het juiste woord.’’

Behandelen ze je nog?

,,Nee , ze zijn klaar met me. Het ziekenhuis wil mij niet meer hebben. Uitbehandeld. Heeft de longarts duidelijk gezegd. Er is geen verbetering mogelijk. Als ik nu ziek zou worden, zou het dingen in een versnelling plaatsen.’’

Dus het is nu zaak om niet ziek te worden?

,,Nee. Of juist wel.’’

Heb je nog plannen? Heb je haast nu?

,,Eigenlijk wel. Maar ik doe niet veel. Ik probeer wat te maken, maar er is weinig energie. Ben bezig met een soort zelfportretten (lacht). Drie.’’

,,Werken lukt moeilijk. Korte stukjes.’’

,,Ik moet me totaal aanpassen. Ik had een mooi ritme met mijn fietsje, in de trein. Leeuwarden, Heerenveen. Toen was alles nog bereikbaar. In een week tijd ben ik gedeprimeerd geraakt. Het is snel achteruitgegaan. De voeten weigeren. Ik zak door mijn knieën en ik val. Dat is toen op het station van Leeuwarden gebeurd.’’

,,Hoe ik me van binnen voel en hoe ik eruit zie, dat houdt geen gelijke tred. Van binnen ben ik gekneusd en raffelig.’’

Is er iets dat je nog heel graag wilt?

,,Dat het weer rustig zou zijn, dat het leefbaar is. Ik heb pijn. Gevloerd. Zo ben ik jaren geweest, dat was pure depressie. Een combinatie van depressie en lichamelijke ziekte. Nu komt depressie uit het fysieke voort; vroeger vanuit het psychische.’’

Hoe heb je je vroeger aan je depressie ontworsteld?

,,Door te beuken. Drinken. Vechten. Er was geen dokter die raad met me wist. Diverse psychiaters bezocht. (Lacht.) Hielp helemaal niks.’’

,,Nu doet het alleen maar zeer. Mijn buik. Had ik altijd al. Ratten in de buik. Denken lukt niet. Is allemaal angstaanjagend. Ik ben bang. Dat het weg is. Boem. Ik weet wel wat dood betekent. Ik ben het al een paar keer geweest. In de caravan van Thom (Mercuur, red.) in Oudehaske heb ik geprobeerd om me dood te drinken. En ik lag een keer voor dood in een schaapshut bij Huins, met bevroren voeten. Depressie is niets anders dan de dood zoeken. Er is niks te benoemen. In deze wereld is niets te benoemen, snap je, daar hoef je niet je best voor te doen.’’

loading

De Oostenrijkse kunstenaar André Heller beschrijft hoe zijn 103-jarige moeder op het laatst tegen de dood en het sterven aankeek. Ze zei tegen hem dat ze ‘het gat in zichzelf voelt’, maar dat ze er nog even ‘als een kat omheen sluipt’. Er zijn nog dingen die haar aan het leven binden. Herken je dat?

,,Ja, ja, d aar kan ik me helemaal bij invoelen. Ja. Ik loop er ook omheen, om dat gat. Maar ik ben niet bewust ergens mee bezig. Ik zie gewoon chaos. Ik heb nergens plezier van. Ja, liefde. Totale beheersing. Zie, ik heb nog een kind hè. Dan voel je de liefde pas echt. Nee, ik praat niet met haar over hoe het met me gaat. Ze drukt het zelf ook wat weg. Een beetje een wonderkind.’’

Moet je nog wel eens ergens om lachen?

,,Nee.’’

En m aak je je nog wel eens ergens druk over? De vorige keer dat we elkaar spraken maakte je je kwaad over museum Belvédère en het Fries Museum...

,,Dat gaat ook weg. Het vlakt af.’’

Maar het schilderen blijft?

,,Ja. Daar is het. Daar is het één. In de kunst.’’

Ben je bezorgd over de toekomst van je werk?

,,Ja, maar niet meer dan anders. Dat heb ik altijd gedaan.’’

Denk je veel aan vroeger?

,,Daar ga ik angstig omheen. Ik heb wezenlijk geen goede tijd gehad. Er was altijd strijd. Ik heb een akelig mensenleven geleid. Zorgen. Somberheid.’’

En de jaren zestig in Bilgaard dan? Op Taniaburg, bij het Leeuwarder Bos? Daar schaatste je vroeger toch? Was dat niet mooi?

,,Daa r had ik al geldzorgen. Ik sportte wel veel. Kinderen uit de buurt brachten me veel afleiding. Tussen Niels (Westra, fotograaf, red.) en mij heeft het altijd geklikt hè. Ik was een niet geringe sportman in mijn jonge jaren hè. Ik heb Niels de bochtentechniek geleerd. En hoe hij zijn schaatsen moest slijpen.’’

Hoe zie je de dood en wat daarna gebeurt?

,,Gewoon. Zwart. Weg. Vlek.’’

Is het makkelijk om na een leven van strijd los te laten?

,,Nee. Blijft moeilijk. Je blijft je vastklam pen.’’

,,Misschien heb ik nog even. Het is niet iets dat nu op de rand ligt. Dit is de moeilijkste vorm van leven. Het zwaard van Damocles hangt boven me. Je zoekt een soort verlossing. Ik laat het maar aan me rukken.’’

Troost schoonheid nog?

,,Ja. Vrouwen. Kunst. Schoonheid troost. Het zoekt mij op.’’

Is de cirkel rond, zoals ze wel eens zeggen? Kun je je met het einde verzoenen?

,,Dat i s onzin.’’

Is er volgens jou leven na de dood?

Fel: ,,Ik kom Thom (Mercuur, overleden op 20 januari 2016, red.) straks tegen op het kerkhof. Ik kom naast hem te liggen. Heb ik geregeld. Ik heb die man altijd willen hebben. Maar goed, dat was nu eenmaal een universele geest waarin ik mee kon zwemmen. Ik heb het gisteren geregeld. Ze wilden me daar wel hebben. Ze zien er wel reclame in. Waar hij ligt? Op de begraafplaats van Ger-sloot. Is een mooi plekje. Ik ken het daar goed. Van mijn familie ligt er niemand. Alleen die vuile Mercuur.’’

loading

Geeft je dat rust, om naast Thom te liggen?

,,Thom was niet rustgevend hè.’’

Wat had-ie ervan gevonden?

,,Dan stond-ie op! ‘Wat moet jij hier?’, zou hij zeggen.’’

Heb je verder dingen geregeld?

,,Dat wordt voor me geregeld. Mijn vrouw Dalinda kan goed regelen.’’

Is euthanasie een optie?

,,Nee , de huisarts bepaalt dat. Ik heb een hele goede huisarts. Hij was er gisteren nog en hij was verwonderd over mijn goede uiterlijk. Hij zei dat het nog een lange tijd kan duren. Ik moet weer nieuwe ontstekingen krijgen en dan gaat het mis. Dan krijg ik alleen nog morfine. En dan is het gebeurd. Lijkt me ook niet simpel.’’

,,Alleen nieuwe longen zouden me kunnen helpen. Mijn vader en mijn broer zijn hier ook dood aan gegaan. Copd, astma. En ik heb suikerziekte.’’

Doe je nog leuke dingen? Wat doe je in de avond? Luister je muziek?

,,Ik lig in de kamer. ’s Avonds laat ik me wegzeilen.’’

Zou je niet het liefst in De Deelen willen sterven, tussen de rietkragen?

,,Daar heb ik wel een voorstelling van, j a. Ik vond daar wel eens een geraamte. Vogeltjes. Die waren zo mooi schoon. En wit. Gebleekt door de zon. En dan dacht ik: dit is wel te doen.’’

,,Nou. Volgens mij was het gesprek somber genoeg hè?’’

We praten nog even verder over pruimtabak, weersafhankelijke benauwdheid, schaatsen, het capillaire systeem, liefdesverdriet en hoe dat meestal heel abrupt stopt, over de uitvaart van Thom, zijn dochter, een expositie in Tresoar. Dan is het tijd om Sjoerds suiker te checken, een boterham met leverpastei te eten en valt het gesprek stil.

Sjoerd, nog een laatste vraag. Wil je nog iets nalaten? Al je herinneringen aan je leven, aan Friesland, aan het landschap? Moet je daar niet iets mee? Moet dat opgetekend? Jouw visie op sport, op het landschap?

,,Dat do e ik toch! Ik laat aardig wat werk achter. Daar gaat het over. Het zit in mijn werk.’’

,,Maar een overzichtsexpositie wil ik nog wel. Bij Steven. Steven Sterk. Goeie jongen is dat.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct