FOTO ANP ROYAL IMAGES

Koningspaar op bezoek: tsiis, skûtsjes en Friese les

FOTO ANP ROYAL IMAGES KOEN VAN WEEL

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima hebben Zuidoost-Friesland donderdag van zijn zonnigste kant leren kennen. Vitaliteit, duurzaamheid, ondernemerschap, Frysksinnigens en sportiviteit streden om voorrang tijdens het streekbezoek.

Iedereen lijkt zin te hebben in dit eerste streekbezoek sinds het uitbreken van de coronacrisis. Dat geldt niet alleen voor alle hoogwaardigheidsbekleders en de vaste volgers, maar ook voor het koningspaar zelf. Dat toont zich de hele dag goed geïnformeerd en scherp, ondanks het afgeladen programma.

Dat begint bij ECOstyle op het EcoMunityPark in Oosterwolde, waar Máxima haar opwachting maakte in een clementine-oranje japon (volgens kenners van het Belgische Natan) met een breedgerande hoed (Fabien Delvigne). De bijpassende stola komt later nog van pas bij de skûtsjes op De Veenhoop. Fleur de Vries (7) zorgde voor een bijpassend veldboeket met versgeplukte bloemen en grassen van het duurzame bedrijvenpark.

loading  

Oud-directeur Anne Jan Zwart zet nog maar even een raam open voor het hoge bezoek zich met gastheer Arno Brok meldt in de vergaderzaal, waar dochter en huidig directeur Jeanine de Vries-Zwart mag uitleggen hoe ECOstyle zich als leverancier van natuurlijke bestrijdingsmiddelen staande houdt tussen multinationals. De Vries: ,,Ons merk is ons keurmerk. Dat gebruiken we alleen als het echt natuurlijk is.”

Kapstok bezoek

Na een fietstochtje staat in het naburige Biosintrum de in juli beklonken Regiodeal tussen rijk en Friese overheden centraal in een rondetafelgesprek. Dit is de eigenlijke kapstok van het koningsbezoek. De deal levert de streek 30 miljoen euro op voor een hele trits natuur- en dorpsprojecten. De Opsterlandse burgemeester Ellen van Selm noemt het ,,een eenmalige injectie die als een vliegwiel moet gaan werken”.

Zuidoost-Friesland is hét voorbeeld van de ‘Friese paradox’, schetst Ingrid van de Vegte van het Fries Sociaal Planbureau. De mensen zijn er minder welvarend, maar wel gelukkiger dan andere Nederlanders. De voormalige veenkoloniën zijn echter best bereid de mouwen op te stropen voor hun welzijn. Pieter de Kroon vertelt hoe Wijnjewoude zichzelf energieneutraal maakt en auteur Fokko Bosker verhaalt over hoe Lippenhuizen een eigen dorpshuis voor elkaar bokste.

Aai over de snuit

Op kaasboerderij De Deelen leiden Sietse en Hendrika de Jong en zoon Bauke (15) en dochter Sietske (13) vorst en vorstin rond op hun duurzame bedrijf. Er ligt vers gras voor de voerhekken van de 240 koeien, springpony Blomke laat zich over de snuit aaien en in het kaasmagazijn mag het koningspaar het mes zetten in een Riperkrite Tsiis. 

De familie van het boerengezin zit op de eerste rang op het overdekte terras voor de stallen. Meer publiek is er niet. Alle bezoekadressen zijn angstvallig geheim gehouden, om een toeloop van vlaggenzwaaiend publiek te voorkomen. Dat is coronatechnisch niet gewenst.

loading  

Boven het kaasmagazijn gaat het over serieuze zaken. Koning en koningin schuiven er ieder aan tafel met vier vertegenwoordigers van de Agrarische Jongeren Friesland. Die leggen uit hoe ‘dreech’ het is om een bedrijf op gang te houden. Hendrik Galema uit Hartwerd, net drie dagen geleden aangetreden als AJF-voorzitter, vertelt over de bedrijfsovername waar hij middenin zit. De bank is voorzichtig en het veranderende beleid – denk alleen maar aan fosfaat- en stikstofregels – werkt ook niet mee.

De boeren maken de koning duidelijk dat ze behoefte hebben aan een perspectief voor de lange termijn. Ze willen tijd en ruimte om te innoveren en willen daarover ook meepraten. ,,We moeten zorgen dat we mee aan tafel zitten om richting te geven aan alle veranderingen”, zegt Uulco Brouwer. Galema: ,,Het gros van de agrariërs heeft in de gaten dat er een transitie aankomt. We willen wel van een 8 naar een 10, maar niet ten koste van ons verdienmodel.”

Afhankelijk van de agrarische sector

Willem-Alexander toont zich begripvol en memoreert dat hij dinsdag in de troonrede nog heeft onderstreept hoe afhankelijk ons land is van de agrarische sector, juist in tijden van crisis. Het AJF-gezelschap komt met een goed gevoel uit het gesprek. Galema: ,,Koest fernimme dat er goed ûnderlein is. We ha alles fertelle kind dat we kwyt woene.”

Als de koninklijk stretched-Audi voorrijdt bij OSG Singelland, is het gedaan met de rust. De leerlingen, die pas ’s ochtends van het bezoek hoorden, onthalen het koningspaar massaal en uitgelaten. Het gaat op de school over de Friese taal, waarvoor op Singelland steeds meer leerlingen warmlopen. Het vak is verplichte kost in de brugklas, maar kan ook nadien als ‘moderne vreemde taal’ worden gevolgd.

loading  

In het examenjaar zitten nu 14 leerlingen met Fries in hun pakket. In de voorexamenklas zijn het er 21. Zij ontvangen, met docente Ynke Veenstra, vorst en vorstin voor een speelse les met quizvragen. Het koningspaar blijkt aardig uit de voeten te kunnen met Friese woorden die op Engelse lijken: dei, dêr, wike en tsiis… Het komt goed uit dat we net van een kaasboerderij komen, merkt de koning op. Gebruiken de scholieren ook Friese afkortingen op sociale media, wil het vorstenpaar weten. Eigenlijk niet, is het antwoord. Of het moet BG zijn: Bêst Genôch!

Een nieuwtje

Het laatste rondetafelgesprek over de versterking van de positie van het Fries, levert nog een nieuwtje op. Afûk-directeur Alex de Jager, die een flink gat slaat in de spreektijd, meldt dat er een Friese Pippi Langkous-vertaling op stapel staat. 

Slotstuk van het streekbezoek is De Veenhoop, waar de bijna voltallige skûtsjevloot van de 75-jarige SKS (alleen de Sneker Pan is verhinderd) voor de wal ligt. De koning kan meteen het eerste exemplaar van het pas voltooide jubileumboek in ontvangst nemen. Voorzitter René Nagelhout neemt het gezelschap mee op startschip Zevenwolden voor een omgekeerde vlootschouw. Het schip vaart langs de aangemeerde vloot.

loading  

Op de skûtsjes wordt de fok gestreken als het gezelschap passeert. Willem-Alexander, die goed thuis is in de watersport-etiquette, herkent het gebaar en groet de bemanningen als een ware vlootvoogd. Nagelhout achteraf: ,,It is prachtich om soks te dielen mei it keninklik pear. Se wiene hiel belangstellend. Dit fersachtet foar ús de pine fan in ferlern jier. It is in kroan op it wurk dat alle frijwilligers en wy derfoar dogge.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct