Om sneller te kunnen inspelen op de effecten van klimaatverandering op vogels, moet er voor de Waddenzee een klimaatdashboard worden opgetuigd.

Daarvoor pleitte Jonna van Ulzen van Vogelbescherming Nederland en het Programma Naar een Rijke Waddenzee zaterdag tijdens de jaarlijkse lezingendag van Sovon Vogelonderzoek Nederland in Ede.

Als beter wordt geregistreerd hoe bijvoorbeeld de voedselsituatie en broedgebieden zich ontwikkelen, is het mogelijk een waarschuwingssysteem op te tuigen. Dat maakt het mogelijk snel beheermaatregelen te treffen in plaats van achter de feiten aan te lopen, stelde Van Ulzen. 

,,Nu monitoren we de vogels en ondernemen we pas actie als we zien dat het er heel erg weinig zijn geworden.’’ De organisaties broeden nu eerst op een plan voor het Nederlandse Waddengebied.

Minder opvettijd, met gevolgen voor broedsucces

Hoewel het de verwachting is dat de bodem en de zandplaten door mee te groeien de zeespiegelstijging tot 2050 redelijk kunnen volgen, raakt het veranderende klimaat de Waddenzee nu ook al. De oplopende temperatuur van lucht en water beïnvloedt de beschikbaarheid van jonge vis en schelpdieren. Weersextremen zullen vaker voorkomen. Hittegolven zijn funest voor de kokkelstand en voorjaarsstormen zorgen voor overstromingen die broedgebieden treffen. 

Voor veel steltlopers en watervogels is de Waddenzee een onmisbare pleisterplaats op hun trekroutes tussen het poolgebied en Zuid-Europa en Afrika, waar ze net zo goed te maken krijgen met klimaatverandering. Vooral in arctische gebieden is daar veel onderzoek naar gedaan, maar in Nederland en de zuidelijker gebieden ontbreekt het nog aan kennis, zei Van Ulzen. 

Ze haalde de rosse grutto aan als voorbeeld van een soort die door klimaatverandering in tijdnood komt. Het deel van de populatie dat pendelt tussen Afrika en het poolgebied komt rond 1 mei aan op het Wad en kient zijn vertrek zo uit dat ze in de broedgebieden aankomen als de helft van de toendrasneeuw is gesmolten. Doordat dit moment steeds vroeger valt, is de opvettijd op het Wad beperkt.

Als de dieren hier geen optimale voedselsituatie en rust aantreffen, komen ze verzwakt aan en dat beïnvloedt het broedsucces. Kuikens hebben het ook nog eens extra moeilijk omdat de langpootmuggen waarvan ze afhankelijk zijn door de oplopende temperaturen veel vroeger pieken dan voorheen.

Binnendijks natuurlijke waarden herstellen

Om vogels betere kansen te geven op de Waddenzee, zal de zee meer ruimte moeten krijgen, stelde Van Ulzen. Die ruimte moet volgens haar worden gezocht in het binnendijks herstellen van natuurlijke waarden. ,,Daar liggen heel veel kansen voor de vogels, voor veilig broedgebied en voor extra voedselgebied.’’

Op zee zouden mensen ook een stapje terug kunnen doen, bijvoorbeeld als het gaat om recreatie en visserij. Een optie is het herzien van de afspraken die gelden voor de kokkelvisserij. Nu worden op basis van monitoring bepaald hoeveel kokkels er mogen worden geoogst en welk deel is gereserveerd voor de vogels.

Probleem is alleen dat deze berekeningen in het voorjaar plaatsvinden. ,,Als er in zomer hittegolven plaatsvinden, heb je kans dat er in het najaar veel minder kokkels zijn dan was berekend.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Waddengebied
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct