Kinderen krijgen op steeds jongere leeftijd een smartphone. Hoe gaan basisscholen hiermee om? En zijn er ook regels voor het personeel? ,,Even je whatsappjes lezen als de kinderen aan het werk zijn, vind ik niet zo erg.’’

Hij woont vlakbij en op het schoolplein en in de klas mag hij z’n mobieltje niet gebruiken. Toch neemt de twaalfjarige Wiko Rijpma uit Tytsjerk z’n nieuwe iPhone het liefst elke dag mee naar school. Waarom? ,,Als er iets gebeurt met iemand. Op school. Of onderweg. Een ongeluk ofzo. Dan kan ik bellen.’’

Doutsen Lijenaar neemt haar smartphone - een Samsung A12 die ze onlangs op haar tiende verjaardag kreeg - mee naar school als ze ‘s middags bij iemand gaat spelen. Lekker samen TikToks maken. Verder gebruikt ze het apparaat om ,,heel veel te chatten met vriendinnen’’, via Whatsapp en Snapchat. De elfjarige Tirzha Post laat haar telefoon - een Samsung A51 - wel altijd thuis. ,,Hij moet op school in de tas blijven, dus dan kun je er toch niks mee.’’

Mobiele telefoons zijn niet meer weg te denken in onze maatschappij. Anderen kunnen bereiken en zelf bereikbaar zijn, het is de nieuwe norm geworden. En nu kinderen op steeds jongere leeftijd een mobieltje krijgen - in 2019 bezat meer dan de helft van de tienjarigen er een volgens onderzoeks- en mediabedrijf Telecompaper - worstelen ook basisscholen met dit fenomeen.

Inleveren bij de leerkracht

Op ontmoetingsschool De Romte in Tytsjerk leveren kinderen ‘s ochtends hun mobieltje in bij de leerkracht of ze bergen deze op in hun tas. Pas na schooltijd mogen ze ‘m weer gebruiken. Volgens de schoolgids is dit ‘om te voorkomen dat tijdens de lessen of op het schoolplein gefilmd wordt en dat deze filmpjes op internet worden geplaatst’.

Een andere reden, die niet in de gids staat, is dat kinderen in de pauzes meestal niet met elkaar gaan spelen op het plein als ze ook op hun mobieltjes kunnen appen, snappen of gamen. Directeur Astrid Landman: ,,Toen ik hier drie, vier jaar geleden begon, zag ik al die hoofden verstopt achter telefoons. Daar was ik gauw klaar mee.’’

Verbod is geen optie

Kinderen verbieden om hun mobieltjes mee te nemen, zoals sommige basisscholen doen, vindt Landman geen optie. ,,Tytsjerk is een lang lintdorp, waar ook nog eens een treinspoor doorheen loopt. Sommige kinderen moeten 4 kilometer fietsen naar school. En een aantal woont aan de overkant van de provinciale weg. Logisch dat ouders het fijn vinden dat hun kinderen een telefoon mee hebben. Voor als ze een lekke band hebben ofzo. Of na schooltijd ergens willen gaan spelen.’’

Al mag het niet, het is lastig om onder schooltijd niet op je mobieltje te kijken, vindt Wiko. Hij ziet het klasgenoten doen en hij pakt z’n telefoon zelf ook wel eens stiekem. ,,Als het mocht, dan zat ik ook in de pauze op mijn telefoon’’, zegt Doutsen. ,,Maar ik mis hem nu ook niet echt.’’

Ook voor juffen en meesters is de verleiding groot. De leerlingen van De Romte zien leerkrachten wel eens appen achter hun bureau als de kinderen met hun werk bezig zijn. En tijdens een pleindienst wordt het ding er ook wel eens bij gepakt.

Landman: ,,Leerkrachten hebben hun mobiel vaak bij de hand. Als ze tijdens schooltijd gebruikt worden, is het meestal werkgerelateerd. Dit is niet te controleren. Hiervoor zijn ongeschreven regels waarbij ik mijn mensen vertrouw en ervan uitga dat zij geen misbruik maken van deze vrijheden.’’

Social Schools

Ook directeur Prakash Peereboom van de Dominee Hasperschool in Akkrum vertrouwt erop dat zijn medewerkers de mondelinge afspraken over het telefoongebruik naleven. ,,Leerkrachten mogen hun mobiel onder schooltijd wel gebruiken om bijvoorbeeld foto’s van activiteiten te maken of om noodzakelijke, schoolgerelateerde berichten te beantwoorden.’’

De school deelt berichten met ouders via een speciale app, Social Schools, maar ook via Instagram en Facebook. ,,We leven in een tijd waarin we snel dingen via sociale media kunnen delen. Die ruimte wil ik mijn mensen ook geven. Ik ga ervan uit dat leerkrachten niet uitgebreid online shoppen onder schooltijd of hun hele tijdlijn gaan checken. Maar even je whatsappjes lezen als de kinderen aan het werk zijn, vind ik niet zo erg. Dat moet kunnen.’’

Kinderen nemen ,,in principe’’ geen mobieltjes mee naar de Dominee Hasperschool. Peereboom: ,,Een enkeling die ver moet fietsen heeft z’n telefoon bij zich, maar deze blijft in de klas of tas totdat de school weer uitgaat. En natuurlijk krijgen leerkrachten wel eens de vraag: waarom mag jij wel op je mobiel? Anders dan een kind moet de juf bereikbaar zijn. Ik stuur mijn medewerkers zelf ook wel eens een whatsappje met een mededeling. Dan vind ik het fijn dat dit wel gelezen wordt.’’

In de tas

Op de 24 openbare basisscholen van Ambion in de regio Heerenveen en Joure houden niet alleen de leerlingen, maar ook leerkrachten hun mobieltjes in de tas. ,,Ook als zij tijdens een pauze op het schoolplein staan om toezicht te houden, blijft de mobiele telefoon binnen. Onze medewerkers zijn een voorbeeld voor onze leerlingen, daarom gaan zij met hun mobiele telefoon om op de manier waarop zij willen dat leerlingen dat ook doen’’, zegt communicatiemedewerker Evelien Kremer van Ambion.

,,Of de mobieltjes nu wel of niet mee mogen naar school, het is belangrijk dat kinderen weerbaar gemaakt worden tegen digitale verleidingen’’, zegt Remco Pijpers. Als specialist digitale geletterdheid en ethiek bij Kennisnet adviseert hij schoolbesturen in het primair, voortgezet en middelbaar onderwijs. Pijpers ontwikkelde bijvoorbeeld de gratis les WhatsHappy , die leerlingen uitdaagt afspraken te maken over fatsoenlijke online omgangsvormen.

Stoorzender

Een smartphone is tegelijkertijd een behulpzaam instrument en een stoorzender en dat kan schuren in de klas. Dit speelt vooral op middelbare scholen en de mbo’s. Nu kinderen op steeds jongere leeftijd een mobieltje krijgen, doen ook basisscholen er volgens Pijpers goed aan een pedagogische visie te ontwikkelen op het gebruik van digitale middelen. Kennisnet heeft hiervoor een handleiding gemaakt: ‘Schoolbeleid voor smartphones’.

,,Als je het als school belangrijk vindt dat er aandacht is voor elkaar en voor je werk, dan is het goed om het gesprek aan te gaan hoe de smartphone, maar ook de tablet en de laptop, daarop inbreken. De smartphone dwingt de school om na te denken over de rol van de leraar die een pedagogische voorbeeldfunctie heeft. Goed omgaan met nieuwe technologie is niet alleen: hoe werkt het digibord? Maar ook: als ik naar mijn telefoon kijk terwijl leerlingen werken, wat voor signaal geef ik daarmee af?’’

Een mobieltje? Dan ook afspraken

Een kind moet op een verantwoorde manier leren omgaan met z’n mobieltje. Ouders doen er daarom goed aan om afspraken op papier te zetten, zegt mediacoach Evelyn Verburgh uit Wommels. ,,Omdat je verbinding wilt houden met je kind op dit vlak. Zonder afspraken wordt het veel lastiger voor jou om de vinger aan de pols te houden: wat gebeurt er allemaal op die telefoon? En lastiger voor je kind om bij jou te komen als er iets vervelends aan de hand is. Je geeft met een telefoon toegang tot een volwassen wereld, daar wil je je kind in begeleiden.’’

Samen om tafel

Hoe? ,,Allereerst door samen met je kind om tafel te gaan zitten. Vraag eerst eens welke regels het zelf zou opstellen als hij of zij vader of moeder zou zijn. Daar komen soms verrassende antwoorden uit. Je maakt vervolgens afspraken over waar je de telefoon gebruikt, wanneer en vooral ook: wanneer niet. Je legt ‘m bijvoorbeeld weg als er bezoek is. Onder het eten. Op school. In het verkeer, dat is ook een hele belangrijke. En als je gaat slapen. Dat is er wat mij betreft eentje waar je niet over onderhandelt. Het kind laadt boven, in bed, op en de telefoon ligt beneden aan de lader.’’

Kosten

Omdat er aan een telefoon kosten verbonden zijn, is het ook belangrijk om af te spreken wie wat betaalt. ,,Ouders betalen meestal het abonnement. Maar wat doe je als de telefoon kapot gaat? Leer je kind zuinig te zijn met een duur apparaat. Denk samen ook goed na over de kosten voor apps. Zet in ieder geval de functie ‘in app aankopen’ uit. En je kunt een kind jouw toestemming laten vragen voor alles wat het downloadt. En mocht je onverhoopt toch voor voor extra kosten komen te staan, spreek af wie dat dan gaat betalen.’’

Oefenen voor de middelbare

Op ouderavonden is de meest gestelde vraag aan Evelyn: Wat is een geschikte leeftijd voor een mobieltje? ,,Dat is een lastige vraag en per situatie verschillend, maar ik zou een kind sowieso een half jaar of liever nog een jaar voordat het naar de middelbare school gaat een mobieltje geven, zodat er genoeg tijd is om ermee om te leren gaan.

Actief meekijken

Het is van belang dat je als ouder regelmatig meekijkt. ,,Blader een keer in de week door de telefoon. Zorg dat je kind dit weet. Je doet dit om te begeleiden, niet om te controleren. Praat ook over de donkere kant: wie geef je jouw nummer, wie voeg je toe? Op Instagram kan iedereen je een DM (direct message of direct bericht) sturen en zo’n linkje kan bijvoorbeeld zomaar naar een pornosite leiden. Als ouder heb je op dit gebied de verantwoordelijkheid om je kind te begeleiden. Als kinderen in de pubertijd komen, zich gaan afzetten en echt niet meer willen dat je meekijkt, dan moet je dat respecteren. Ze hebben recht op hun eigen vrije ruimte.’’

Goede voorbeeld

Last but not least: ,,Geef het goede voorbeeld. Wil je niet dat je kind de hele dag naar z’n scherm tuurt of onder het eten met z’n mobiel bezig is, doe dat dan zelf ook niet. Het allermooist wat een ouder een kind kan geven, is oprechte aandacht. Als jij in je telefoon verzonken bent, hoor je dingen niet goed en ben je minder sensitief en responsief. Als het om aandacht gaat, werkt die telefoon heel verstorend.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Opvoeding
Onderwijs
Instagram
Digitaal leven
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct