FOTO

Kappen tegen kever in droge bossen Zuidoost-Friesland

FOTO RENS HOOYENGA

Veel sparren in de droge bossen in Zuidoost-Friesland halen de kerst niet. Ze zijn aangetast door de letterzetter. Staatsbosbeheer ziet zich gedwongen ze te laten kappen.

In normale jaren kiest beheerboswachter Yntze de Vries in de Meente onder Noordwolde heel zorgvuldig de bomen die gemist kunnen worden. Hij blest ze, zoals dat heet. Met de spuitbus zet hij een felgroene verfstip op de stam. Dan weet de zaagploeg genoeg.

Tegen de letterzetterplaag die de sparren in het gebied nu treft, valt nauwelijks te blessen. Drie maanden geleden markeerde De Vries hier en daar een getroffen boom. Nu zijn hele percelen rijp voor de kap. Dat doet hem wel wat, zegt hij aan de rand van een vak met fijnsparren. ,,Allemachtig, wat is dit hard gegaan. Ik loop hier al veertig jaar rond en nu opeens breekt het mij bij de handen af. Dat doet zeer, ook omdat we de laatste jaren hetzelfde al hebben gehad met de essentaksterfte.’’

Een agressief kevertje

De letterzetter is een plomp kevertje van een halve centimeter groot dat het vooral voorzien heeft op fijnsparren. De mannetjes boren gaatjes in de bast en lokken vrouwtjes naar hun tunneltje. Die graven na de bevruchting hun eigen gangetjes waarin ze eitjes leggen. De larven daaruit maken ook weer hun eigen tunneltjes onder de bast, tot ze verpoppen en naar buiten komen, op zoek naar een volgende spar.

Wanneer bomen op deze manier door duizenden kevertjes onder handen worden genomen, is er geen houden aan. De sapstroom naar de wortels stokt, de schors laat los en de bomen geven het op. In Duitsland en Polen richtten de diertjes de afgelopen jaren al grote schade aan. Ook hier loopt de schade nu flink op.

Volgens de vakliteratuur azen de kevers vooral op zwakkere bomen. Het probleem is nu alleen dat vrijwel álle Zuidoost-Friese sparren verzwakt zijn. Hun oppervlakkige wortelstelsel steekt niet diep genoeg om het grondwater te bereiken na opeenvolgende droge zomers en zachte winters. Daarmee is het keverprobleem ook een klimaatprobleem, erkent publieksboswachter Manon van Wesel. ,,Van een afstandje lijkt het nog wel wat, maar van dichtbij ziet het er niet best uit.’’

Verspreiding afremmen

De komende maanden worden daarom meer bomen dan anders verwijderd in de zuidoosthoek, waar SBB 250 hectare aan sparrenbossen in handen heeft. Dat gebeurt niet alleen bij Noordwolde, maar ook rond De Hoeve, Nijeholtpade en Zandhuizen. Daarmee wordt de verspreiding van de kevers afgeremd en wordt voorkomen dat gekwetste bomen zomaar omvallen, bijvoorbeeld op paden. Van Wesel; ,,Als we niets doen wordt het een soort mikado.’’

Omdat het vellen van bospercelen gevoelig ligt, geeft SBB graag uitleg over dit soort ingrepen, zegt Van Wesel. ,,Mensen reageren nog wel eens gefrustreerd. Als ze dagelijks een rondje door het bos maken, hebben ze daar een gevoel bij. Door ze goed op de hoogte te brengen van deze problematiek, hopen we dat ze zich er oké bij voelen en begrijpen waarom we dit doen.’’

De bomen die bij Noordwolde het hardst worden getroffen zijn Noord-Europese fijnsparren en omorikasparren van de Balkan. De Noord-Amerikaanse sitkasparren zijn taaier. Al deze uitheemse bomen zijn tussen 1970 en 1975 strak in het gelid geplant voor de houtproductie. Dat was eerder voor Staatsbosbeheer een grotere drijfveer dan nu, zegt Van Wesel. ,,Daar hebben we een behoorlijke ommekeer in gemaakt. Nu heeft de natuur prioriteit.’’ Ze verwacht dat voor de naaldbomen gevarieerder percelen terugkomen met vooral inheemse bomen.

Aan de aangetaste sparren is commercieel weinig eer te behalen, zegt De Vries. ,,Normaal krijgen we 60 tot 70 euro voor een kuub hout. Nu is de opbrengst net zo hoog als de kosten van het oogsten.’’ De te vellen bomen worden vermalen tot grondstof voor vezelplaten.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct