John Bot uit Boornbergum wil een vergoeding van de NS, die tijdens de oorlog zijn Engelse vader naar Kamp Amersfoort vervoerde.

John zijn vader werd naar Kamp Amersfoort vervoerd, maar hij krijgt geen compensatie van NS: 'Deze redenering is niet fair'

John Bot uit Boornbergum wil een vergoeding van de NS, die tijdens de oorlog zijn Engelse vader naar Kamp Amersfoort vervoerde. FOTO RENS HOOYENGA

John Bot uit Boornbergum diende begin dit jaar een aanvraag in voor een schadevergoeding van de NS, die tijdens de oorlog zijn vader vervoerde naar Kamp Amersfoort. Zijn vader was Engelsman en daarom ‘staatsgevaarlijk’, vonden de Duitsers. Bot ontving echter een afwijzing. Hij wil alsnog erkenning.

Een Twitterbericht van een paar dagen geleden van misdaadverslaggever Peter R. de Vries, die niets begrijpt van de compensatieregeling van de Nederlandse Spoorwegen voor Holocaustslachtoffers. Deze regeling kwam er na een jarenlange strijd van met name Salo Muller (84), de oud-fysiotherapeut van Ajax die in de Tweede Wereldoorlog ondergedoken zat in Ureterp. Zijn vader en moeder werden door de nazi’s vermoord in Auschwitz. De NS verdiende miljoenen aan het vervoeren van groepen mensen voor de Duitsers, vooral Joden.

Eind 2018 werd duidelijk dat het spoorbedrijf individuele schadevergoedingen gaat betalen aan overlevenden en nabestaanden. Begin 2019 ging onder leiding van oud-staatssecretaris en oud-burgemeester Job Cohen een speciale commissie van start, een halfjaar later lag er een ‘uitkeringsreglement’ voor de tegemoetkoming van slachtoffers van de NS-transporten.

In dit reglement worden nogal wat Holocaustslachtoffers buitengesloten, zegt John Bot (50) uit Boornbergum. Hij is ‘deze nabestaande’ in het Twitterbericht van Peter R. de Vries. De twee hebben contact, beiden zijn woedend.

'Dit riekt naar discriminatie binnen een regeling die juist bedoeld is voor de slachtoffers en nabestaanden van discriminatie en vervolging.'

,,Het is bizar’’, zegt Bot. ,,Alleen Joden, Roma en Sinti hebben recht op een tegemoetkoming, zo hoorde ik in juni van de commissie. Ik kreeg toen een afwijzing op mijn aanvraag. Begrijp me niet verkeerd, die groepen hebben het meest geleden, dat is vreselijk. Maar er zijn meer groepen. Dit riekt naar discriminatie binnen een regeling die juist bedoeld is voor de slachtoffers en nabestaanden van discriminatie en vervolging.’’

Engelsen als ‘staatsgevaarlijk, de vijand’

Zijn vader, eveneens John genaamd, was van Engelse komaf. ,,De Duitsers zagen zo iemand als politiek vluchteling. Als buitenlander, staatsgevaarlijk, de vijand. Maar hij was zelf helemaal niet bezig met zijn Engelse origine.’’ Als jongen van 15 jaar zat zijn vader aan het begin van de oorlog in een christelijk weeshuis in Wassenaar. ,,Hij voelde zich Nederlander, sprak ook vloeiend Nederlands, en maakte zich niet druk om zijn komaf.’’

In oorlogstijd deed die komaf er echter wel toe, zegt Bot. ,,Het weeshuis wist dat ook. Dat wilde van hem af. Hij was een gevaar en werd weggewerkt.’’ Vader John Bot, die in 2012 op 88-jarige leeftijd overleed, moest onderduiken. Hij verbleef op verschillende plekken, veelal in het oosten van Nederland, zo ontdekte zijn zoon in archieven. ,,Uiteindelijk belandde mijn vader in Den Ham. Daar werkte hij ook, als kapper. In Den Ham stonden in de nacht van 20 op 21 maart 1944 de Duitsers voor de deur. Wo ist der Tommy? , riepen ze. Mijn vader was verlinkt.’’

De Engelsman werd hardhandig meegenomen, eerst naar Vroomshoop, later naar Zwolle. ,,Per trein – van de NS dus – ging hij uiteindelijk naar Kamp Amersfoort. Samen met zo’n duizend anderen. Later ontsnapte hij en weer wat later werd hij opnieuw gevangengezet in Amersfoort. Mijn vader is zeker twee of drie keer vervoerd door de NS. In Kamp Amersfoort werd hij zwaar mishandeld, net als vele anderen.’’

Eerst compensatie voor Joden, toen ook Roma en Sinti

Initiatiefnemer Salo Muller ging het in eerste instantie om compensatie voor Joden. Later werd besloten dat ook Roma en Sinti recht hebben op een tegemoetkoming, zowel overlevenden als nabestaanden. Vervolgens trok de NS een streep. Andere groepen, zoals homoseksuelen, communisten, intellectuelen en ook buitenlanders of Engelsen, vallen buiten de regeling.

Als reden voor de afbakening stelt de NS dat het moet gaan om ‘treinen die speciaal met het doel van de zuiveringsoperatie van de bezetter zijn gereden’. Met deze ‘zuiveringsoperatie’ wordt heel concreet genocide bedoeld. Oftewel: het doel van de bezetter moet zijn geweest ‘hen als bevolkingsgroep uit te roeien’. Dat was het geval bij Joden, Roma en Sinti.

‘Niet fair’

John Bot uit Boornbergum kan hier niet bij. ,,Deze redenering is niet fair. Meer mensen is leed aangedaan. Het gaat mij niet om het geld, maar om de erkenning.’’ Kinderen krijgen een tegemoetkoming van 5000 euro, zo is bepaald. ,,Als er te weinig geld is, keer dan een grotere groep mensen iets minder uit. Het gaat om die erkenning.’’ Niet alleen van het leed van zijn vader, indirect ook dat van hemzelf. Want de oorlog heeft ook zíjn leven bepaald, vertelt Bot. ,,Mijn jeugd in Drachten is naar de verdoemenis gegaan. In feite is mijn vader nooit uit het kamp gekomen, zeg ik vaak. Hij was een fragiele man, een wrak.’’

Thuis was het niet aangenaam. ,,Het leven van mij en mijn broers en zussen is ook getekend door de oorlog. Angst. Geen liefde. Veel vriendjes had ik niet. Die mochten niet over de vloer komen. Er waren geen verjaardagsfeestjes en ik moest maar naar de dichtstbijzijnde school in plaats van naar een school die ik qua niveau aankon. Een buitenbeentje was ik, met slechte kleren. Ik ging amper naar de kapper, tandenpoetsen kende ik niet.’’ Nu is Bot kunstenaar. ,,Dat heeft ook met mijn jeugd te maken. Ik was erg op mezelf, redde me altijd wel en ging dingen maken.’’

Hoe nu verder? Bot heeft een brief geschreven aan NS-baas Roger van Boxtel. ,,Daar heb ik nog altijd geen antwoord op.’’ Daarnaast heeft hij bezwaar gemaakt tegen de afwijzing die hij ontving van de oorlogscommissie van het spoorbedrijf. Deze commissie heeft een eigen, onafhankelijke klachtencommissie. ,,Die heb ik ook een brief gestuurd. Het is nu afwachten. Dit zal nog wel even duren.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct