Jan en Joop de Vries, de laatste vissers van Laaksum.

Jan en Joop de Vries, de laatste vissers van Laaksum

Jan en Joop de Vries, de laatste vissers van Laaksum. FOTO NIELS DE VRIES

Al een halve eeuw zijn ze de enige overgebleven vissers van Laaksum. De broers Jan en Joop de Vries gaan nog dagelijks ‘de sé’ op, net als een lange rij voorvaderen. Voor zolang het nog duurt. ,,It hâldt in kear op.”

Het is vier minuten voor half zeven, als Jan de Vries op laarzen en in een blauwe schipperskiel aan komt stiefelen en het ruim van de HL6 instapt. De zon werpt zijn eerste stralen over de golven van het lege IJsselmeer. Het haventje van Laaksum is nog in diepe rust. De gordijntjes van een zeiljacht uit Duisburg potdicht.

loading

Jan werpt een wakkere blik over de dijk. ,,De sé is moai kalm.” Hij knoopt wat touwen los en legt de visserspraam los voor de wal. ,,Jopie komt der oan.” Even later steekt broer Joop zijn hoofd door het raampje van het schip: ,,Moarn. Los mar.” Jan start de zware dieselmotor die ronkend de serene ochtendrust verstoort. Stipt half zeven zet de HL6 koers naar zee. Daar wacht de visbroers 800 meter aan staande netten die leeg moeten.

loading  

Het is dagelijkse routine die zwijgend wordt uitgevoerd. Een half uur ronkt de motor gestaag. De mannen wisselen geen woord maar slechts blikken van verstandhouding. Na een twintig minuten varen gaan de waterdichte broeken aan met daaroverheen visjassen. Als twee monniken in knalgele pijen turen de broers over de waterspiegel.

Voor de kust van Staveren schommelt een zwart vlagje op de golven. De eerste van de acht netten. Joop stuurt de schuit erlangs, Jan vist de vlag met een pikhaak op. Een net komt boven water. Joop haalt het rustig met de hand naar binnen. Jan ligt op zijn knieën op het dek klaar voor de vangst. Het is 7.10 uur. Daar komen de eerste.

loading  

Dikke vissenstaarten spartelen in de golven. Joekels van baarzen, vette voorns en stekelige snoekbaarzen springen en glibberen over het dek. Afgelopen nacht zijn ze in de netten vast gezwommen. Jan bevrijdt ze stuk voor stuk en kiept ze in de bun van het schip waar ze verder zwemmen.

Elke dag zetten ze netten voor de Friese IJsselmeerkust. Van Oudemirdum tot voorbij Staveren en soms halverwege Enkhuizen. ,,It is mar krekt wêr de fisk is.” Dat hangt van de wind af en algengroei. Maar de ervaren De Vriezen voelen het vooral aan hun water waar ze moeten vissen.

loading  

Laaxumer bot

Meestal richten ze hun pijlen op de Laaxumer bot, de platvis die op het Vrouwenzand, ten zuiden van Laaksum leeft. Al eeuwen wordt er op gevist, de broers zijn de laatsten die het nog doen. Zij hebben als enige het keurmerk van het streekproduct. Maar dit jaar vangen ze alleen spreekwoordelijk bot. De vis is vertrokken. Hij leeft in zoet water, trekt naar de zoute zee om kuit te schieten en keert dan terug naar zoet. Maar de intrek is gestagneerd. ,,Se binne dit jier net werom kaam.’’

Het is 8 uur en het vierde net is geleegd. Beide mannen liggen op de knieën tussen tientallen naar lucht happende snoekbaarzen en wild spartelende voorns. Duim in de bek, net voorzichtig loshalen van de vinnen en kieuwen en hup de bun in. Ze zeggen niks, ze werken.

loading

Jan en Joop de Vries zijn de laatste vissers van Laaksum. Na de Tweede Wereldoorlog waren er nog zeven vissersboten, die HL (Hemelumer Oldeferd) als thuishaven hadden. Sanering volgde, langzaam verminderde het aantal schepen. Het was op 21 mei 1970 dat visserman Pot uit Bakhuizen met zijn HL10 voor het laatst vanuit het kleinste haventje van Europa de zee opvoer om de netten te legen. ,,Sûnd dy tiid binne wy de iennige.” En waarschijnlijk ook de laatste.

Ze komen uit een echte visserslaag. Generaties gingen hen voor. ,,Pake, oerpake, it giet werom oant 1700”, vertelt Jan die eerst bouwkundig tekenaar was voor hij aan boord stapte bij heit en omke. ,,Letter is Jopie derby kaam, doe is heit ophâlden.” Dat was in 1982. Sindsdien trekken de vrijgezelle broers samen de zee op, zoals het IJsselmeer in de kuststreek nog altijd wordt genoemd. Jan woont in het ouderlijk huis buitendijks waar hij met zijn broer en zes zussen opgroeide. Joop woont in de woning binnendijks waar heit en mem lang woonden.

loading

Het is 8.10 uur, net vijf in zicht. Jan pakt de pikhaak, Joop haalt het net in. De HL6 schudt wild op en neer op de golven aan lagerwal. De monniken in gele pijen deinen mee, hun zeebenen staan als een huis.

,,Moai wurk. Frije natoer. Eigen baas”, omschrijft Jan kernachtig de pracht van hun werk. Wat het vissersbestaan zwaar maakt? Niet het vroege opstaan of de vele uren hard werk. ,,Alle regels. Witst noait wêrst oan ta bist. Se meitsje it ús ûnmooglik.” Veel vertrouwen in de overheid hebben ze niet. Friesland heeft de visserij compleet uit handen gegeven, zegt Jan. ,,Flevolân giet no oer it Fryske fiskwetter. Yn Lelystêd witte se net iens wêr ‘t Laaksum leit.”

Net zeven is binnen en zwemt verder in de bun. Jan tegen Joop: ,,It falt net ôf hjoed.” Joop tegen Jan: ,,As we begjinne te pochen is it gebeurd.” Maar als om tien voor negen het achtste en laatste net wordt opgehaald zit ook dat vol. De broers zien het en zwijgen.

loading

Met de hand

Opvolgers zijn er niet. En als Jan (73) straks eens moet stoppen dan kan Joop (56) er ook wel mee ophouden, want alleen is het zware werk niet te doen. Op de HL6 is niks mechanisch. De visbroers doen alles met de hand. Kleinschalig, duurzaam, eco is hun handelsmerk.

Opboksen tegen de grote kotters die de viswateren op het IJsselmeer domineren kan niet. En dat willen ze ook niet. Jan en Joop denken niet aan stoppen. Tegen beter weten in: ,,Want it hâldt in kear op.” Tot die tijd zetten ze stug door. Om 9.30 draait de HL6 de havenkom weer in. De gordijnen van het Duisburgse jachtje zijn open. Op de kant staan twee Duitse jongetjes klaar met de touwen. Joop schept de bun leeg in bakken. Jan zet ze op de wal. ,,Bûtengewoan. Sa’n goede fangst hjoed”, laat Jan zich ontvallen. Joop knikt.

Stipt tien uur rijdt Jan het haventje uit naar Woudsend, naar groothandel Damstra. Kisten vol spartelende vis achter in de bestelauto.

loading

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct