FOTO PIXABAY

Intussen gaat de opwarming door

FOTO PIXABAY

Alles is afgelast, niks lijkt meer vanzelfsprekend. Maar de opwarming van het klimaat gaat z’n gangetje. En het is nog maar de vraag of de coronacrisis de kansen biedt die sommige klimaatoptimisten erin wensen te zien.

De eerste twee weken van juni zouden in de drie noordelijke provincies ‘Fossielvrije Weken’ worden. Om te laten zien dat reizen zonder een druppel diesel of benzine ,,nu al kan’’. Het zeer besmettelijke virus SARS CoV-2 stuurde de planning in het honderd.

Drie weken geleden bliezen de initiatiefnemers het evenement af. ,,Je krijgt niet het volksfeest dat we voor ogen hebben’’, motiveerde roerganger Bouwe de Boer het besluit. Nadien beleefde de wereld de Fossiel- armste Weken in jaren. Je kunt de kinderen bij wijze van spreken laten knikkeren op de snelweg.

De bedrieglijke rust komt bekend voor. Op jaarbasis zal er in 2020 waarschijnlijk fors minder kooldioxide (CO2) ontstaan door het stoken van fossiele brandstoffen. In 2008 – het jaar van de bankencrisis – was de daling 1 procent. Maar in de jaren daarop nam de wereldwijde uitstoot met meer dan 5 procent toe. De schoorstenen moesten weer roken.

Noodwet

In Nederland werd het met een Crisis- en herstelwet eenvoudiger om met spoed wegen, havens en industrieterreinen aan te leggen. De noodwet werd ook gebruikt voor versnelde investeringen in schone energie, maar per saldo schoot de klimaatpolitiek met de recessie van tien jaar niks op.

Zou het na de coronacrisis anders gaan? Om daar een idee van te krijgen moeten we even terug naar de ontdekking van het versterkte broeikaseffect dat vooral door verbranding van fossiele brandstoffen (steenkool, aardolie en aardgas) ontstaat.

Al meer dan een halve eeuw geleden kon uit atmosferische CO2-metingen op Hawaï en Antarctica worden opgemaakt dat de concentratie CO2-deeltjes wereldwijd toenam. De aanname dat dit in de negentiende eeuw is begonnen, is nu een vaststaand feit.

Industriële groei

Dat de door fossiele brandstof gedreven industriële groei de motor is, hoeft niet te worden betwijfeld. Stijging van de CO2-concentratie versterkt het broeikaseffect van de atmosfeer. Koolzuurgas voorkomt dat de aarde tot onder het nulpunt afkoelt. Maar te veel ervan kan de temperatuur op leefniveau doen stijgen.

Als dat van lieverlee met een aantal graden Celsius gebeurt, smelten gletsjers en de ijskappen van de polen. De zeespiegel stijgt, kustdelta’s kunnen onderlopen en regionaal zullen de leefomstandigheden sterk veranderen, soms ten kwade. Het zou tot 1992 duren voordat een conferentie van de Verenigde Naties in Rio de Janeiro de politieke conclusie trok dat dit effect uit voorzorg zou moeten worden bestreden.

Bijna alle 200 landen sloten er een akkoord over. De industrielanden zouden als veroorzakers van het probleem hun CO2-uitstoot in tien jaar verlagen tot het niveau van 1990. Het lukte niet: de uitstoot van die landen steeg juist, in acht jaar jaar met bijna 14 procent.

VN-klimaatconferenties

Er zijn sinds Rio nog meer dan twintig VN-klimaatconferenties geweest. Daarbij viel steeds het dubbelspel op. Regeringen etaleren grote ambities, terwijl de bijbehorende harde ingrepen in de energievoorziening achterwege blijven. Zo ging het ook bij het Akkoord van Parijs in 2015.

In VN-verband spraken regeringen af dat ze de beïnvloedbare opwarming van de aarde zouden beperken tot hooguit 2 graden, gerekend vanaf het begin van de Industriële Revolutie. Beperking tot 1,5 graad opwarming was daarnaast het streven. Elk land moest zijn eigen bijdrage becijferen aan die beperking van broeikasgassen. Alle biedingen opgeteld blijken ze ruimte te bieden voor een opwarming met liefst 3 graden. Donald Trump had zijn Verenigde Staten – mam-moetuitstoters – toen al uit het Parijs-akkoord teruggetrokken.

Het is een onbevredigende uitkomst die de 26ste VN-klimaatconferentie in Glasgow komend najaar tot moment van de waarheid beloofde te maken. Secretaris-generaal Patricia Espinosa van het VN-klimaatagentschap wil aanscherping van de nationale klimaatdoelen. Per jaar zou de mondiale CO2-emissie met 7,5 procent moeten dalen om de Parijs-doelen te benaderen.

loading

Coronavirus

De klimaattop in Glasgow is echter verdaagd. Het coronavirus zit in de weg. Zelfs Fatih Birol, de directeur van het ondernemersvriendelijke Internationaal Energie-agentschap, vindt het uitstel gevaarlijk. ,,De pandemie is tijdelijk, maar de klimaatverandering is een blijvende dreiging’’, aldus de Turkse econoom. Birol is bang dat er door een coronarecessie amper geld zal overschieten voor publieke investeringen in een schone energievoorziening.

In het Europees Parlement gaan ter rechterzijde al stemmen op om de door eurocommissaris Frans Timmermans gepropageerde Green Deal op sterk water te zetten. Klimaatactivisten zetten daar tegenover dat de coronacrisis de mensen met beide benen op de grond zet. Bezinning zou ook het klimaat kunnen redden.

Die hoop zou wel eens ijdel kunnen zijn. Klimaatbederf gebeurt geleidelijk door vele generaties. De pandemie ontstond plotseling en dijt in geen tijd uit. Het virus bedreigt iedereen direct persoonlijk, terwijl het versterkte broeikaseffect het leefmilieu sluipenderwijs aantast.

De pandemie wordt opvallend nationaal bestreden, omdat regeringen eieren voor hun geld moeten kiezen. Maar een mondiaal afscheid van fossiele brandstoffen kan alleen supranationaal, omdat landen elkaar onderling wantrouwen of de ander wel genoeg doet.

loading

Alleen maar uitstel

Ten slotte kan de verrassende meegaandheid van het publiek bij de inperking van zijn bewegingsvrijheid niet worden vertaald in een grote kans op draagvlak voor confronterende klimaatmaatregelen die vooral in de rijke landen versobering tot gevolg hebben.

De meeste mensen op het noordelijk halfrond stellen hun vliegvakantie alleen maar uit. Aandeelhouders in olie- en gasconcerns zien af van dividend in de verwachting dat het geld na de pandemie wel weer hun kant op zal rollen.

Bijgaande wereldkaart toont welke landen vanuit klimaatoogpunt het meest boven hun stand leven en welke ver daaronder. Niet toevallig worden vooral de bruingekleurde staten het hardst door de uitwerking van het coronavirus getroffen.

In arme landen – te arm om fossiele brandstoffen te verstoken alsof het niks kost – bereikt slechts een enkeling de gezegende leeftijd om als risico-patiënt op de intensive care te belanden. Zulke bedden zijn voor die landen trouwens ook te duur.

Een wereldwijde recessie door de pandemie zullen ook zij moeten bezuren. Klimaatpolitiek zal duchtig concurreren met armoedebestrijding in de Derde Wereld. Dat Fossielvrije Weken daar in wezen de gewoonste zaak van de wereld zijn, kan nauwelijks troost bieden.

loading

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct