Wat is een artikel?

Onze LC+-artikelen bieden verdieping van het nieuws. Ook de extra's van de Courant vallen onder LC+, zoals bijzondere columns en commentaren. Met trots gemaakt voor de lezers die willen weten hoe het écht zit. In tekst, foto en video leggen wij uit wat het nieuws betekent voor jou en jouw omgeving.

Elke maand 3 LC+-artikelen lezen met je gratis account

Aan het begin van de maand wordt je tegoed weer aangevuld tot 3.

Ook onbeperkt LC+-artikelen lezen?

Dat kan! Met een (proef)abonnement kun je net als onze andere abonnees onbeperkt PLUS-artikelen lezen op onze site en in de app.

Je hebt jelimiet bereikt.  Verder lezen? Abonneren Je kunt nog [plusArticlesLeftCount]artikelen lezen deze maand

Interview bisschop De Korte: ‘Ik dacht hier oud te worden’

Hij had niet verwacht nu al afscheid te moeten nemen van het bisdom Groningen-Leeuwarden. Bisschop Gerard de Korte laat het met een gerust hart achter, maar ,,die christelijke renaissance is er niet gekomen’’.

In zijn homilie (preek) tijdens de plechtigheid waarop hij de bisschopszetel in de kathedraal van Groningen in bezit nam, sprak Gerard de Korte op 13 september 2008 van een ,,hartstochtelijk verlangen naar een christelijke renaissance in Noord-Nederland’’.

Het is nu zevenenhalf jaar later. Op 14 mei is zijn installatie als bisschop van Den Bosch. Is er iets van dat ideaal terechtgekomen? ,,Tja, we hebben net God in Nederland gehad.’’ In het in maart verschenen rapport staat dat nog maar 25 procent van de Nederlanders zichzelf kerkelijk noemt. ,,De zorgen zijn best groot. Die renaissance is er, vrees ik, niet gekomen.’’

Wat hij het pijnlijkst in het rapport vindt, is dat mensen die zichzelf nog katholiek noemen, vaak niet geloven in bijvoorbeeld een persoonlijke God. ,,Als de geënquêteerden bij zo’n vraag dachten aan een man met een witte baard, dan geloof ik ook niet in een persoonlijke God. Maar ik denk dat het ernstiger is. Dat de Bijbelse Godsvisie nogal massaal wordt ontkend. De Gij die zich openbaart, mensen uitlokt tot een antwoord en zich uiteindelijk in Jezus laat zien. En dat is natuurlijk een groot spiritueel probleem.’’

Intussen vond hij onder meer de grote liturgische startvieringen van de nieuwe fusieparochies hoopgevend. ,,Er zijn in de kerk dan vier-, vijf-, zeshonderd mensen en je merkt een bepaald enthousiasme: we gaan er tegenaan. Er zijn op het grondvlak nog duizenden katholieken die er hun schouders onder willen zetten. Maar het is toch vaak de oudere generatie.’’

Schok

Toen hij in het bisdom Groningen-Leeuwarden aantrad, verwachtte De Korte overigens beduidend meer tijd te hebben om die renaissance te bewerkstelligen. ,,Ik dacht dat dit mijn stek zou zijn en ik hier oud zou worden. Monseigneur Möller is hier bijna dertig jaar bisschop geweest’’ (van 1969 tot 1999). De Korte’s naam werd vorig jaar al genoemd voor de bisschopszetel van ’s-Hertogenbosch. ,,Ik hield er rekening mee, maar als de nuntius (pauselijke ambassadeur) echt belt, dan is het toch een schok. Je moet een mooi huis loslaten, er is hier een leuk team en er zijn veel andere goede mensen.’’

Hij gaat qua zielental naar het grootste bisdom. Een kwart van de 3,9 miljoen Nederlandse katholieken woont daar. Maar het is een gepolariseerd bisdom. ,,Ik krijg nu al brieven van verdrietige parochianen, van boze parochianen. Ik heb in mei en juni twaalf dagen geblokkeerd om de twaalf dekenaten te bezoeken. Dan krijg ik hopelijk wat zicht op wat er speelt. Er zijn daar al parochiefusies geweest en kerken gesloten. Ik heb de indruk dat het een beetje top-down is gebeurd en dat daardoor de verdeeldheid deels is te verklaren. Maar dat moet ik nog uit de eerste hand waarnemen.’’

De ernstige problemen van Den Bosch zijn het noordelijke bisdom vreemd, maar ook hier waren wel een paar hobbels. ,, Bezuinigingen’’, zegt de bisschop als eerste. ,,Ik heb vier mensen moeten ontslaan. Dat vond ik hartstikke lastig, werd er ook vroeg wakker van. Je maakt toch vier mensen verdrietig.’’

En de afgelopen jaren waren er diverse carrousels van pastores, waarbij sommigen blijk gaven van hun onvrede over de verandering van standplaats. ,,Wij kijken vanuit Groningen naar het hele gebied dat priesterlijk bezet moet zijn. En dan moet je soms mensen verdriet doen.’’

Hem overkomt nu in wezen hetzelfde. ,,Ik word hier natuurlijk ook weggeplukt.’’

In 2010 presenteerde De Korte het beleidsplan Kwetsbaar en hoopvol. Om qua bestuurskracht ‘toekomstbestendig’ te worden, moeten de 81 parochies voor 2018 opgaan in 19 fusieparochies. Het gros is inmiddels gefuseerd. Vrijwel alles ligt op schema, zegt de bisschop. De enige uitzondering is het cluster rond Dokkum. De parochie van Burgum wil niet fuseren. Er is ,,heel lang gemasseerd’’, maar onlangs moest het parochiebestuur van Burgum toch opstappen.

Kerkkrimp

Wat in het bisdom ,,veel lucht gaf’’, was de knip die De Korte maakte tussen kerkgebouw en gemeenschap. Ook als een kerk sluit – er zijn er zo’n tachtig in het Noorden – kan het parochieel leven ter plaatse doorgaan, vindt hij. De afstanden tussen parochiekerken zijn in dit diaspora-bisdom immers groot. ,,Je zou ook kunnen zeggen: ik wijs twintig hoofdkerken aan en daar moet het gebeuren. Maar ik denk dat je dan als kerkleider gemeenschappen kapot maakt en juist kerkkrimp bevordert.’’

In Den Bosch is de gebouwenproblematiek ,,heel urgent’’. Er zijn daar pakweg driehonderd kerken in een veel kleiner gebied dan in Groningen-Leeuwarden. ,,Als je hier een kerkgebouw weghaalt, moeten mensen een stuk verder reizen. Dat is in Brabant anders. De vraag is of het in die context wijs is om toch meer te centraliseren. Dat weet ik nog niet. Als je kerken sluit en je zegt: je moet daar naartoe, dan raakt die kerk misschien wel vol, maar hoeveel mensen zijn dan intussen afgehaakt?’’

Hij laat dit bisdom met een gerust hart achter. ,,Er is altijd wel wat – wat is het leven zonder wolken? Maar ik denk dat de verhoudingen en de sfeer hier redelijk goed zijn. Ik heb geprobeerd iets van die hartelijke en gastvrije kerk gestalte te geven en ik denk dat dat wel gelukt is.’’

Maakte De Korte hier ,,zelfbewust minderheidskatholicisme’’ mee, in Den Bosch ligt dat anders. ,,Je moet aandacht hebben voor de actieve groepen van katholieken, maar er is een veel grotere groep die niet de liturgie van de kerk meemaakt en toch in de katholieke subcultuur leeft.’’ In de Sint Jan worden jaarlijks 350.000 kaarsjes aangestoken. ,,Ik hoor van mensen dat ze niet op zondag gaan, maar na het boodschappen doen wel de kerk binnenlopen en bij Maria een kaarsje aansteken. Ze hebben daar toch even een lijntje met de hemel. Het is allemaal wat dun, maar die groep is nog wel aanspreekbaar.’’

In het Brabants Dagblad is De Korte al aan de tand gevoeld aan de hand van incidenten die zich de afgelopen jaren in het bisdom Den Bosch voordeden. Bijvoorbeeld de rel rond de pastoor die een homoseksuele prins carnaval niet ter communie liet gaan. De Korte noemde in dit verband een gedoogbeleid ,,pastoraal wijs’’.

,,Ik heb de grenzen opgezocht’’, erkent hij. ,,We hebben een lange traditie van niet prudent zijn. Ik citeer weleens een Duitse bisschop die zei: laten we toch vooral in de woonkamer blijven. De mensen weten van de leer van de kerk rond seksualiteit, maar er zijn heel veel goedwillende homoseksuele mensen die ook met hun leven verder moeten. Niemand is verplicht tot eenzaamheid.’’

Hij vertelt van een jongeman die celibatair wilde blijven, maar doodongelukkig was. ,,Toen hij een vriend trof, zei hij: wij gaan onze relatie binnen de grenzen van de katholieke moraal gestalte geven. Dat is mooi, dat heb ik opgeslagen in de grijze cellen. Waarom zouden we ons concentreren op de seksuele daad, terwijl een relatie ook bestaat uit voor elkaar opkomen, met elkaar eten, voor elkaar zorgen, klankbord zijn voor elkaar. De kerk heeft niets tegen op het geluk van de mens, heb ik gezegd, maar vanuit de Bijbel wel moeite met homoseksuele handelingen. Maar laten we daar prudent mee omgaan.’’

Verademing

De bisschop bewees de afgelopen jaren dat hij terecht bekend staat als de man van de oecumene, de toenadering tussen kerken. Een verademing naast collega’s die andere kerken nauwelijks op het netvlies hebben, zeggen ook protestanten in de regio. Op de receptie na zijn installatie in Groningen werd De Korte door predikant Gerrit de Fijter de ,,meest protestantse bisschop’’ genoemd. De Korte is daar niet onverdeeld gelukkig mee. Hij had liever gehad dat hij de ,,meest oecumenische’’ had gezegd. ‘Protestants’ is voor veel katholieken geen aanbeveling.

Gedurende zijn tijd in het Noorden was De Korte enige jaren woordvoerder van de bisschoppen inzake het seksueel misbruik. ,,Dat was een heel moeilijke periode, een heel donkere bladzijde. Ik heb veel mensen ontvangen, ben ook mensen gaan opzoeken. Ik ben haast onder de tafel gekropen van schaamte om wat je hoorde wat kerkmensen kinderen hadden aangedaan.’’

Veel katholieken gingen onder het schandaal gebukt. ,,Het ging mensen aankleven. Je had er part noch deel aan, maar je werd er op aangesproken. Als mensen opmerkten dat het overal gebeurde, heb ik wel gezegd dat het vuil in andermans straat de katholieke straat niet schoner maakt. Wij zijn een morele instelling met een heel hoge seksuele moraal. De verkiezing van paus Franciscus is providentieel geweest (als door de voorzienigheid beschikt). Daardoor is weer een stuk fierheid ontstaan.’’

De Korte verwacht dat zijn opvolger die in het najaar bekend wordt, iemand in zijn lijn zal zijn. ,,Sommigen noemen mijn benoeming een promotie. Dat is een beetje werelds gedacht. Maar het is toch een groter bisdom en je kunt het zien als een teken van waardering van de kerk of paus Franciscus dat je een groter bisdom wordt toevertrouwd. Vanuit die analyse kun je zeggen dat er hier een bisschop komt die de lijn van de communicatieve, gastvrije, hartelijke, open kerk voortzet. Daar ben ik eigenlijk wel van overtuigd.’’

[firstName], je hebt net een artikel gelezen! Nu je hier toch bent, vragen we graag je aandacht voor het volgende:

Je hebt op dit moment een gratis account. En dat is natuurlijk prima. Je hebt daarmee toegang tot een belangrijk deel van het nieuws dat onze 100+ journalisten elke dag brengen, maar je mist nu wel veel. Zo kan je niet onbeperkt onze verdiepende LC+-artikelen lezen en heb je ook geen toegang tot onze digitale krant. Zonde natuurlijk! Daarom bieden we je graag een proefabonnement aan, zodat je kennis kan maken met alle interessante extra’s die je nu mist.

Onze LC+-artikelen bieden verdieping van het nieuws. Ook de extra's van de Leeuwarder Courant vallen onder LC+, zoals bijzondere columns en commentaren. Met trots gemaakt voor de lezers die willen weten hoe het écht zit. In tekst, foto en video leggen wij uit wat het nieuws betekent voor jou en jouw omgeving.

Bekijk proefabonnementen
Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement

Aanmelden LC-nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van het belangrijkste nieuws