Gerrit Fokkema gaf tot enkele maanden geleden nog rondleidingen in de Blokhuispoort. Zijn agenda voor april en mei dit jaar stond nog vol afspraken en lezingen.

In memoriam Gerrit Fokkema: de Overval-verteller naar wie kinderen ademloos luisterden

Gerrit Fokkema gaf tot enkele maanden geleden nog rondleidingen in de Blokhuispoort. Zijn agenda voor april en mei dit jaar stond nog vol afspraken en lezingen.

Talloze malen vertelde hij het verhaal van zijn bevrijding uit de Blokhuispoort: Gerrit Fokkema, vermoedelijk de bekendste ‘Overvalgevangene’. Hij overleed woensdagavond op 95-jarige leeftijd.

Ver boven negentig was hij, maar nog altijd toog hij ogenschijnlijk onvermoeibaar naar scholen om te vertellen hoe hij in 1944 een van de 51 gevangenen was die door vijf verzetsmensen werden bevrijd uit gevangenis de Blokhuispoort. Ademloos luisterden de kinderen naar de man die ondanks zijn respectabele leeftijd nog verrassend scherp van geest was.

,,Ik blijf het vertellen zolang ik kan, uit groot respect voor de mensen die ons hebben bevrijd’’, vertelde Fokkema vorig jaar juni nog, bij de onthulling van een portret van de knokploeg van ‘De Overval’ in de Blokhuispoort. De gebeurtenis, op 8 december 1944, maakte zoveel indruk op de Leeuwarder dat hij die zijn hele leven zou meedragen.

Ik blijf het vertellen zolang ik kan, uit groot respect voor de mensen die ons hebben bevrijd

De 21-jarige Fokkema was half november dat jaar samen met zijn toen 17-jarige broer Ruurd en vader Wessel opgepakt en in cel 5C beland. Hij had toen al anderhalf tot twee jaar ondergedoken gezeten, omdat hij niet wilde werken voor de vijand. De dagen in de cel, die voor één persoon bestemd was, waren lang. ,,De onzekerheid was groot. Je weet niet wat er met je gaat gebeuren. In Duitsland aan het werk of naar een concentratiekamp’’, vertelde Fokkema in 2011 aan de Leeuwarder Courant .

Wel was het een voordeel dat ze als familieleden bij elkaar zaten. ,,Je kunt je angst delen.’’ Die vrijdag was er rumoer in de gangen. Een gemaskerde man met pistool opende hun cel en gebood ze naar buiten te komen. De Fokkema’s dachten dat hun laatste uur had geslagen. Maar al snel kwamen ze er achter dat ze juist werden bevrijd. Bij razzia’s de volgende ochtend in Leeuwarden zochten de Duitsers naar de bevrijden en de bevrijders. Niemand werd gevonden. Fokkema dook uiteindelijk onder in Ternaard, zijn familieleden zaten op andere plekken.

(tekst gaat verder onder de video)

loading  

Nog decennia na de oorlog keek Fokkema steevast speurend om zich heen als hij in vreemde woningen kwam. ,,Of er wel een geschikte schuilplek is, maar dat kan je in nieuwbouwwoningen wel vergeten’’, vertelde hij in het interview. Hij legde zijn belevenissen vast in het boekje Een lange nacht .

De onzekerheid was groot. Je weet niet wat er met je gaat gebeuren

Tot enkele maanden geleden verzorgde de Leeuwarder nog rondleidingen in de voormalige gevangenis. Hij vertelde toeristen en andere belangstellenden over de gebeurtenis, enerzijds om zijn bevrijders te eren en anderzijds om te waarschuwen dat dit nooit meer mag gebeuren. Ook speelde hij een belangrijke rol bij de totstandkoming van het iepenloftspul ‘De Oerfal’ in 2013. Schrijver Dick Jansen verwerkte Fokkema’s verhalen in zijn stuk, dat Fokkema inleidde.

In december 2017 opende hij de cel waar hij destijds gevangen zat als expositieruimte waar de overval centraal staat. Hij kreeg symbolisch de sleutel van Henk Deinum, wiens vader behoorde tot de groep verzetsstrijders die Fokkema bevrijdde. De oud-wethouder leerde Fokkema kennen in 2009; het was een ontroerende ontmoeting in de Blokhuispoort, memoreert Deinum. ,,Hij werd aan mij voorgesteld als laatste overlevende van De Overval. Ik was direct onder de indruk van zijn verhaal, en hij wist ook dat mijn vader er een rol in had gespeeld.’’ Vanaf dat moment hielden ze altijd contact. Deinum beschrijft Fokkema als een ,,innemende en intelligente man, onvermoeibaar en onvoorstelbaar sterk’’.

Je kunt je angst delen

In zijn werkzame leven was Fokkema actief bij de Condens en later de Buitenschool. Hij stak verder veel tijd in de groene inrichting van het Potmargegebied, om de sfeer van de tuindershistorie te bewaren. Mede dankzij Fokkema, die ook hartstochtelijk imker was, werd in het gebied een bijenkas geplaatst.

Daarnaast was Fokkema actief bij de christelijke scoutinggroep Burmania en de Koepelkerkgemeente. Voor al zijn verdiensten kreeg hij in 2007 een lintje. In 2017 kreeg hij bovendien het Leeuwarder Leeuwtje uitgereikt. ,,Je integriteit, loyaliteit en bevlogenheid maken je tot een voorbeeld voor ons allen’’, sprak burgemeester Ferd Crone bij die gelegenheid.

Ieder jaar nog legde hij een krans bij de provinciale dodenherdenking in de Prinsentuin, waarvan hij jarenlang bestuurslid was. Dit jaar moest hij vanwege ziekte de honneurs laten waarnemen door zijn zoon en achterkleinzoon. Gerrit Fokkema overleed aan de gevolgen van kanker.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct