De GGD kon de bestrijding van het coronavirus lange tijd niet bijhouden. Nu lijkt de gezondheidsdienst helemaal klaar voor breed testen, massaal vaccineren en maximaal bron- en contactonderzoek. ,,Maar morgen kan alles weer anders zijn”, zegt directeur Margreet de Graaf van GGD Fryslân.

Dagenlange wachttijden voor een test zijn verleden tijd. Sterker, wie getest wil worden kan nu doorgaans binnen een paar uur al terecht. Meer dan twee derde van de testcapaciteit is op dit moment onbenut. ,,Beter zo dan andersom”, vindt Margreet de Graaf.

Het is donderdagmiddag. De GGD Fryslân-directeur waarschuwt vooraf dat ze onderbroken kan worden door telefoontjes van de crisiscoördinator of de Leeuwarder burgemeester Sybrand Buma, de voorzitter van Veiligheidsregio Fryslân. ,,Buma koppelt altijd terug wat hij in het Veiligheidsberaad heeft besproken, we appen veel.” Maar in deze anderhalf uur gaat haar telefoon niet over, er ‘speelt’ dus even niks.

'De basisregel is eenvoudig: zo min mogelijk contact'

Het is de dag nadat premier Mark Rutte de avondklok heeft aangekondigd en onder meer een visitebeperking. ,,Voor mij gaat zoiets direct in”, zegt De Graaf in haar woning in Steenwijk. ,,Jij bent voor ons gezin vandaag de enige visite.”

Of buiten wel meer bezoek ontvangen mag worden, was even een punt van onderzoek. Nee, ook met buiten erbij mag er maar één gast per dag langskomen. De communicatieadviseur is daardoor veroordeeld tot enkel online-aanwezigheid via Teams.

,,Voor een vriendin heb ik laatst op rijksoverheid.nl uitgezocht met hoeveel mensen je nog buiten mocht lopen. Maximaal twee, ik dacht drie. Ik snap heel goed dat mensen moeite hebben te volgen wat de regels zijn. Maar de basisregel is eenvoudig: zo min mogelijk contact.”

Veranderende regels, opdrachten en strategieën

Niet alleen als gewone burger, ook als GGD-directeur heeft De Graaf voortdurend te maken met veranderende regels, opdrachten en strategieën. Neem het vaccineren. ,,Begin van de zomer zijn we al begonnen met voorbereiden. De GGD zou massavaccinatie doen voor de gezonde groep van achttien tot zestig jaar. Nou, dan kun je nog heel lang wachten, we rekenden op augustus voor we aan de beurt zouden zijn. Dan kun je vast klaar staan, maar dan hebben je mensen heel lang niks te doen.”

Bij het opstellen van de eerste strategieën was nog niet bekend welk van de zes ingekochte vaccins als eerste klaar zou zijn, welke eigenschappen het zou hebben en voor welke doelgroepen die het beste zouden werken, schetst De Graaf. In de weken dat het BioNTech/Pfizer-vaccin en sinds kort ook het tweede Moderna-vaccin beschikbaar zijn, is de strategie al vele malen omgegooid.

Een greep, dit lijstje is niet volledig: eerst de kwetsbare ouderen, dan toch eerst het acute zorgpersoneel, huisartsen ook voorrang, huisartsen toch geen voorrang, huisartsen alsnog sneller geprikt, zorgmedewerkers alsnog met voorrang laten prikken door de GGD in plaats van door huisartsen, een tweede prik na drie weken en nu weer na vijf, of zes weken.

'De strategie wordt voortdurend aangepast om de vaccins maar zo goed mogelijk te benutten'

En dan het recente besluit dat de GGD ook de mobiele 85plussers gaat prikken. Met als gevolg dat een deel van het ouderen- en gehandicaptenzorgpersoneel toch weer langer moet wachten. ,,De strategie wordt voortdurend aangepast om de vaccins maar zo goed mogelijk te benutten. Dat vraagt grote flexibiliteit van onze organisatie.”

De GGD is er in elk geval klaar voor met een vaccinatiecentrum in het WTC in Leeuwarden met 22 priklijnen , waar bij voldoende beschikbaarheid aan vaccins meer dan drieduizend prikken per dag gezet kunnen worden. ,,Tegen de zomer willen we op vijf tot zeven locaties in de provincie kunnen vaccineren.”

Op volle sterkte

Liep de GGD lang achter de feiten aan – dikwijls ook veroorzaakt door het ministerie van VWS en beperkte capaciteit in de laboratoria –, op dit moment is GGD Fryslân op alle niveaus op volle sterkte. Ook het bron -en contactonderzoek (bco) kan op het meest uitgebreide niveau worden uitgevoerd. Dat zit van de 4 niveaus op 1. ,,Dat is inclusief het bellen van nauwe contacten en het nabellen tijdens quarantaine.”

De Friese GGD is sinds het begin van de crisis bijna verdubbeld. Van 500 medewerkers (300 fte) die zich bezighouden met de publieke gezondheid (onder meer jeugdgezondheidszorg en infectieziektebestrijding) gaat het nu richting de 1000. Alleen al voor het testen en bemonsteren (slijm afnemen voor de coronatest) zijn er meer dan 200 mensen in dienst en bijna evenveel inmiddels voor bron- en contactonderzoek.

Als het vaccineren straks echt op gang komt, zal het personeelsbestand alleen maar verder toenemen. ,,We waren een team van twaalf die uitbraken van infectieziekten bestreden. Zonder dat iemand er iets van merkte”, zo brengt De Graaf de infectieziektebestrijdingstak in herinnering.

Ook zij heeft heel wat assistentie gekregen. In het najaar zijn aan de vier reguliere GGD-afdelingen twee corona-afdelingen gevoegd. Sindsdien kan De Graaf zich volledig richten op de coronacrisis en neemt een adjunct de reguliere taken voor zijn rekening. Er zijn verder twee managers en clusterhoofden bijgekomen en vrij recent weer een kwartiermaker vaccineren.

'Deze week zat ik veertien uur in landelijke online-overleggen'

Daarbij is De Graaf niet alleen met Friesland bezig. Ze zit in tal van landelijke overleggen, onder meer wekelijks of nog vaker met de andere directeuren van de 25 GGD-regio’s. In haar landelijke taken spelen digitale ondersteuning en ict een belangrijke rol. ,,Deze week zat ik veertien uur in landelijke online-overleggen”, vertelt De Graaf. Daar komen dan nog voorbereiding, uitvoering en belletjes bij.

GGD-systeem verouderd en over houdbaarheidsdatum

Bij de uitbraak van de coronacrisis bleek al snel dat de ict-systemen van de GGD (HPZone) en het RIVM (Osiris) niet toegerust zijn op aanzienlijk intensiever gebruik en slecht op elkaar aansluiten. Wat lastig is voor het doorgeven van het aantal testen en de positieve uitslagen.

,,HPZone is een prima systeem als je met zijn twaalven aan uitbraken werkt, maar van dit soort hoeveelheden zou elk systeem crashen. Het systeem is er niet op berekend dat er duizenden tegelijk in dossiers werken.”

Het GGD-systeem is bovendien verouderd en over de houdbaarheidsdatum. Maar midden in een crisis is het onverantwoord om iets dergelijks te vervangen, beaamt De Graaf. ,,HPZone kan er nu uren uit liggen, dan moeten de bco’ers hun informatie later invoeren.”

De Graaf hoopt dat de nieuwe corona-app, GGD Contact, voor het bron- en contactonderzoek gauw iets van de kwetsbaarheid van het systeem kan wegnemen. Ook de ontwikkeling van deze app zit in haar landelijke portefeuille. De CoronaMelder typeert De Graaf als ,,een simpele app”, die enkel registreert of je minstens een kwartier in de buurt van iemand bent geweest die besmet bleek.

'Alles wat ik zeg, kan morgen weer anders zijn'

Van GGD Contact heeft ze hogere verwachtingen. Daarmee hou je al je nauwe contacten bij of voer je die in zodra je positief blijkt. De bco’er heeft dan meteen de meeste contactinfo op een rij en kan zich meer focussen op de quarantaine-voorlichting, legt De Graaf uit.

,,GGD-contact kan de bco’ers ontlasten, het scheelt veel tijd. Het is een slimme app, maar nog volop in ontwikkeling. Op deze app staan allemaal privacygevoelige gegevens. Die moeten goed beveiligd zijn, daarom duurt het allemaal wat langer.”

Op dit moment loopt in Midden- en West-Brabant een praktijkproef met deze corona-app. Wanneer die ingevoerd kan worden, durft De Graaf niet te voorspellen. ,,Je hoopt natuurlijk niet dat dat nog heel veel weken gaat duren. Maar alles wat ik zeg, kan morgen weer anders zijn. Inderdaad, dat is de rode draad van deze crisisbestrijding.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Coronavirus
Interview
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct