IJlst trapt Culturele Hoofdstad 2018 af

De Frijtinker is de eerste voorstelling 2018), onderdeel Under de Toer Opmerking: Wandelvoorstelling met opera e.a. foto Niels de Vries

Geen God zonder duiveltjes, vinden ze in IJlst, geen wonder dus dat De Frijtinker is uitgelopen op een door boertige elementen omlijst serieus religieus drama.

De officiële opening van Culturele Hoofdstad 2018 is pas eind januari, de feitelijke aftrap was gisteravond in het centrum van IJlst. Begeleid door tientallen duivelachtige monstertjes struinden enkele honderden toeschouwers van acht uur tot half elf door de IJlster straten.

Uitdagend dansten de duiveltjes op pramen in grachten. In verlichte huiskamers vermoordden ze baby's en kleine kinderen om die een paar huizen verder in een gehaktmolen te verwerken tot pasteitjes. Ze vormden niet alleen het vrolijk-macaber decor van De Frijtinker , ze symboliseerden ook alles wat mis kan gaan in kerk en theater.

Zwarte koptische christen

De stadswandeling voert eerst naar het kerkhof, de plek waar ooit de Mauritiuskerk stond. De heilige Mauritus doet er, voorafgegaan door Gregoriaans gezang, uit de doeken hoe het kan dat een kerk in IJlst ooit werd vernoemd naar een zwarte koptische christen als hij. In Mauritius herkent de toeschouwer de uit Eritrea gevluchte Tesfalem, die aan het begin van de wandeling bonje had met voorzitter Nooitgedagt van de zeer belangrijke 'subcommissie stadswandeling'. De duivel schuilt theatraal l in de details van de regelzucht van types als Nooitgedagt.

Dat wat betreft de komische inbreng van de duiveltjes. Veel kwalijker is hun rol in de scènes in de drie kerken die IJlst rijk is. In de Mauritiuskerk wordt een korte opera opgevoerd, met muziek van Sytse Pruiksma en een libretto van Eppie Dam. Enkele tientallen in het zwart geklede gemeenteleden proberen in 1868 de populaire dominee Philip Samuel van Ronkel ervan te weerhouden IJlst in te ruilen voor Zutphen.

Gedragen toon

Op gedragen toon, slechts begeleid door het orgel en een handvol blazers, zingen de voortreffelijk door Thijs Meester gezongen en gespeelde dominee en zijn gemeente elkaar toe. Mooi en stijlvol is het, des te komischer zijn de terzijdes van de organist over zijn karige beloning, des te schrijnender zijn te verwijten van enkele gemeenteleden die de Joodse achtergrond van de dominee te sprake brengen.

Ook in de doopsgezinde kerk doen de duivels van zich spreken, waar Rycxt Heyne haar van de katholieke kerk afwijkende ideeën in 1555 met de dood moet bekopen. Haar door de duivel op het orgel begeleide wanhoopslied kan de inquisitie niet vermurwen de hoogzwangere vrouw voor de verdrinkingsdood te behoeden.

De Frijtinker is de eerste van 32 voorstellingen die in 2018 onder de noemer Under de T oer in Friesland zijn te zien. De angst dat Culturele Hoofdstad 2018 wel eens zou kunnen ontaarden in een vanuit het Provinsjehûs over Friesland uitgerold feestje van en voor de politieke en culturele elite, lijkt met een voorstelling als De Frijtinker in de kiem gesmoord.