Huisarts Arnoud Robbers leunend op een brugleuning aan de Singel. FOTO JEAN-PIERRE JANS

Huisarts uit Amsterdam denkt ziek te zijn geworden van megastallen

Huisarts Arnoud Robbers leunend op een brugleuning aan de Singel. FOTO JEAN-PIERRE JANS

Arnoud Robbers en zijn vrouw kwamen ruim zeven jaar geleden in bezit van twee arbeidershuisjes en een boerderijtje in Oosterzee. Bedoeld om ooit permanent te gaan wonen. Maar de Amsterdamse huisarts komt er al anderhalf jaar niet meer. Ziek van de lucht uit twee aangrenzende megastallen, zegt hij.

Zijn partner Renate Zwiers (56) komt nog af en toe langs om de tuin bij te houden. Hijzelf komt al meer dan anderhalf jaar niet meer bij zijn twee arbeidershuisjes en boerderijtje, net nu de vervallen woningen zo’n beetje helemaal zijn opgeknapt. Het gaat niet meer, de veronderstelde schone Friese lucht is voor hem ziekmakend. Die conclusie trekt Arnoud Robbers (57) na een zoektocht van jaren naar zijn toenemende gezondheidsklachten.

Aanvankelijk was er niets aan de hand met de gezondheid van Robbers, huisarts aan de Singel in Amsterdam. In 2009 had zijn partner een arbeidershuisje geërfd, aan de Gietersevaart in Oosterzee. Een vakantiehuisje van haar ouders. Het stond er vervallen bij, ze waren er een jaar of twintig niet geweest. Zo’n driekwart van de woningen in het gebied worden gebruikt voor recreatie, schat Robbers. Het huisje ernaast kwam te koop en werd er al snel bijgekocht, met 1000 vierkante meter grond. De pandjes liggen aan een vaart en zijn per weg niet bereikbaar.

,,Met twee jongens uit de buurt heb ik die huisjes opgeknapt. Deze staan op een zandrug, dus we konden er betonnen paaltjes onder storten, we hebben een nieuwe vloer gelegd, er kwam een nieuw dak, we hebben de muren opgemetseld”, vertelt Robbers. Een jaar later werd een vervallen boerderij aan de overkant erbij gekocht. ,,Een gigantisch project, dat boerderijtje stond op instorten.”

Vijf jaar lang was Robbers aan het klussen in zijn boerderijtje. In Amsterdam draaide hij door de week zijn praktijk aan huis, in de weekeinden en vrije dagen zat hij in Friesland. De boerderij werd zo’n beetje vanaf de grond gerenoveerd. ,,Ik heb zelfs nog een septic tank aangelegd, de balken in de stal zijn als laatste vervangen. Daarmee is alles klaar, het is nog een kwestie van aftimmeren. We konden steeds meer gaan genieten met het hele gezin, niet alleen meer klussen”, vertelt Robbers voldaan.

Dat was eind 2015. Van het aftimmeren en genieten met partner, zoon (16) en dochter (17) in Oosterzee is het nooit meer gekomen. Van het voornemen om tot zijn zeventigste te werken en dan definitief in Friesland te komen wonen, komt waarschijnlijk niks meer.

Steeds erger

Gaandeweg kreeg Robbers steeds meer last van zijn neus. ,,Die was continu ontstoken en het werd steeds erger. Ik begreep dat niet, had nooit neusklachten gehad.” De Amsterdamse huisarts bezocht drie verschillende KNO-artsen, maar het bleef bij een klacht zonder diagnose. ,,Ik ben zelf ook aan de gang gegaan, je bent tenslotte huisarts. Allergietesten, antibiotica, allerlei therapieën, langdurig stomen. Soms ging het even iets beter, maar uiteindelijk hielp het allemaal niets.”

De klachten waren op een gegeven moment zo ernstig, dat Robbers niet meer kon slapen zonder drie of vier keer per nacht wakker te worden. Een vierde KNO-arts bracht hem uiteindelijk op het spoor van de veehouderij. Zij herkende de klachten, had die eerder gezien bij een collega die paarden hield.

,,Zij wilde wel een nieuwe ct-scan uitvoeren en daarop zag je overal slijm en pus-ophoping. Het werd duidelijk erger, en er was niet een behandelbare oorzaak.” Robbers gebruikte van alles: huidzalf op basis van suiker, allerlei neussprays en hij slikte zelfs Prednison, een ontstekingsremmer. Het gaf hooguit verlichting.

Vanaf dat moment begon Robbers een relatie met de veeteelt te leggen. In Oosterzee woonde en kluste hij de helft van de week in de buurt van twee grote veehouderijen, met elk zo’n vijfhonderd koeien, op ongeveer een halve kilometer afstand. In september 2015 was hij misselijk geworden van de uitgereden mest. ,,Toen dacht ik: het komt misschien door die mest.”

loading

In Amsterdam was hij zijn longfunctie gaan meten, iets wat hij zelf kan doen en vooral bij rokers doet. ,,Ik constateerde dalingen van zo’n 15 procent, dat was heel raar, ik had nooit longklachten gehad, heb nooit gerookt. Ik ben gaan kijken naar de effecten als ik naar Friesland geweest was, dan was de daling duidelijk erger. Toen viel het kwartje. Het moest met de veehouderij te maken hebben, daar had ik al die jaren nooit aan gedacht. Ik denk dat een hele hoop huisartsen dit niet weten, ook in Friesland niet.”

Stankoverlast

Rond de tijd dat Robbers de link legde tussen zijn gezondheidsklachten en de intensieve veehouderij kwam dit verband steeds meer in het nieuws. In De Peel in Noord-Brabant werd al zeker een jaar of twintig door omwonenden geklaagd over stankoverlast rond megastallen met varkens, kippen en koeien. Die klachten werden lang genegeerd, pas de laatste jaren werden er relaties gelegd.

Zo toonde onderzoek van instituut Nivel (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) en de Universiteit van Utrecht aan dat mensen die last hebben van stankoverlast meer gezondheidsklachten hebben dan mensen die daar niet mee worden geconfronteerd. Aanleiding voor het onderzoek waren de jarenlange protesten in De Peel. Het leidde ertoe dat de boeren aan strengere stankeisen moesten voldoen.

In de loop van vorig jaar presenteerde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) de eerste resultaten van het driejarig onderzoek Veehouderij en Gezondheid Omwonenden, dat met Nivel en de universiteiten van Utrecht en Wageningen is gedaan en is gefinancierd door de ministeries van Economische Zaken en Volksgezondheid, en het Longfonds (zie kader). ,,Een verband is moeilijk aan te tonen”, weet Robbers. ,,De bewijsvoering is heel moeilijk. Wat is de oorzaak van je klachten? Met roken en meeroken heeft het ook heel lang geduurd voordat de schadelijkheid ondubbelzinnig is aangetoond.”

Irriterend

Hij benadrukt dat zijn klachten geen allergie zijn. ,,Allergie kan leiden tot klachten op de luchtwegen en astma, die gaan over als je minder aan de veroorzakers wordt blootgesteld. Vaak zijn dat uitwerpselen van mijt, of pollen. Verminderde longfunctie, of COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease: chronische obstructieve longziekte, red.), wordt veroorzaakt door kleine ‘partikeltjes’ die irriterend zijn. Dat kan van vocht komen, maar ook van fijnstof, bekend van verkeer, maar nu ook van de veehouderij.’’

,,Je kunt er COPD doorkrijgen, dat zijn chronische longklachten die tot de dood kunnen leiden. De meeste mensen krijgen het door roken. Er zijn vast veel meer mensen met deze klachten, die er ook maar niet achter komen waar die nu vandaan komen. Ik hoop dat die mensen zich bij mij melden. Je moet er wel gevoelig voor zijn. Niet iedereen is dat, minder dan een vijfde van de rokers krijgt bijvoorbeeld COPD.”

Robbers heeft grote kans zelf ook COPD te ontwikkelen en mijdt daarom voortaan Friesland. De laatste keer dat hij er was had hij een gasmasker op, in februari 2016. Hij had depressiviteitsklachten en kan pas sinds een tijdje met behulp van medicijnen weer vijf, zes uur achtereen slapen. ,,COPD is een heel nare ziekte, die zich na blootstelling heel snel kan ontwikkelen. Je longfunctie kan in vijf, tien jaar dramatisch verslechteren, dat wil ik niet in de waagschaal stellen. In Amsterdam heb ik helemaal geen last, de vervuiling in de grachtengordel valt ook wel mee. Maar als ik in de buurt van gebieden met veehouderij kom, merk ik het meteen aan mijn ogen, neus en luchtwegen. Ik denk dat ik er gevoeliger voor geworden ben. Laatst moest ik voor bijscholing naar Limburg. Dan sluit ik mijn auto hermetisch af, anders gaat het niet.”

Regels in Noord-Brabant aangescherpt

Noord-Brabant is de provincie met de hoogste veedichtheid in Nederland, gevolgd door Limburg en Friesland. In Noord-Brabant klagen omwonenden al sinds de jaren negentig openlijk over gezondheidsklachten die ze relateren aan de intensieve veehouderij. Aanleiding was de uitbraak van varkenspest in de streek De Peel. Het viel huisartsen op dat na de ruiming van varkens het aantal astmatische aandoeningen onder kinderen was afgenomen.

Het ministerie van Landbouw verzette zich lang tegen een onderzoek naar de effecten van veehouderij op omwonenden. Pas in 2009 gaf toenmalig landbouwminister Gerda Verburg (CDA) groen licht voor zo’n onderzoek in Zuid-Nederland. Eerdere onderzoeken waren voornamelijk gericht op de mensen die zelf in de veehouderij werken, of op het dierenwelzijn. In Duitsland was wel veel meer onderzoek gedaan naar de invloed van fijnstof en de uitstoot van ammoniak op de gezondheid van omwonenden. Daaruit is toen onder meer al gebleken dat mensen die op minder dan vijfhonderd meter van veel veehouderijen wonen een verminderde longfunctie hebben.

Het duurde tot juli 2016 voordat het definitieve (vervolg)rapport Veehouderij en Gezondheid Omwonenden van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de universiteiten van Utrecht en Wageningen en onderzoeksinstituut Nivel kon worden gepresenteerd. Hieruit komen een aantal positieve en een aantal negatieve gezondheidseffecten naar voren, aldus de publiekssamenvatting. Een eenduidig antwoord is niet te geven.

Daarin kwam naar voren dat in het onderzoeksgebied sprake was van een vermindering van de longfunctie door de uitstoot van ammoniak, en komen longontstekingen vaker voor. Astma en allergie komen daarentegen minder voor nabij veehouderijen. Er worden nogal wat slagen om de arm gehouden over oorzaak en gevolg, maar duidelijk is volgens de onderzoekers dat mensen die dicht bij veel veehouderijen wonen een verminderde longfunctie hebben. Daarnaast zijn de effecten van blootstelling aan ammoniak vergelijkbaar met die van blootstelling aan verkeer in de stad.

In de conclusies worden, gezien de gevoeligheid en de vele belangen, nogal wat slagen om de arm gehouden. Politici zijn het er sindsdien niettemin over eens dat de uitstoot omlaag moet. Staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) noemde de bevindingen zorgelijk en liet al verder onderzoek doen. Hij riep provincies en gemeenten wel op om nu vast rekening te houden met de conclusies van het RIVM.

In Brabant zijn anderhalve week geleden na een emotioneel debat in Provinciale Staten de regels voor de uitstoot van ammoniak, geur en fijnstof uit stallen voor varkens, pluimvee, geiten en koeien stevig aangescherpt, bijna vijfentwintig jaar na de eerste signalen.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct