Geriater Hans Konst: ,,Wij kunnen vrij goed voorspellen of iemand zo’n intensieve behandeling op een intensive care kan overleven.''

Houvast in onzekere tijden: 'Zorg maar dat je veel waardevols uit het leven sleept', zegt verpleeghuisarts Hans Konst

Geriater Hans Konst: ,,Wij kunnen vrij goed voorspellen of iemand zo’n intensieve behandeling op een intensive care kan overleven.'' FOTO NIELS WESTRA

Het coronavirus is overal. De economie stort in, oude zekerheden zijn verdwenen. Wat doet dit met ons? Hans Konst (61) uit Joure is verpleeghuisarts bij Noorderbreedte. Hij weet alles over doodgaan. ,,Zorg maar dat je veel waardevols uit het leven sleept.’’ Deel 3 van een serie.

‘We hebben betrekkelijk weinig grip op de zaak en dat zijn we niet gewend. Dat is wel een dingetje. Het is heel spannend, voor heel veel mensen. En ik ben heel benieuwd wat dit doet met de samenleving’. (Peter van der Voort, LC 21/3/2020)
 

Het zijn meestal mannen die tot het laatste toe hun hoop op de dokter vestigen. Zij zien de mens als een oude auto waar je een nieuwe accu in zet. ,,Of een nieuwe motor. En dat-ie het dan in één keer weer goed doet. Ze hebben een soort grenzeloos geloof in de maakbaarheid van het leven. En die bestaat niet.’’

Hans Konst (61) is dertig jaar arts. Hij is specialist ouderengeneeskunde bij Zorggroep Noorderbreedte. Het leven is eindig en in verpleegtehuizen geldt dat des te meer. ,,Ik zeg bijna nooit dat ik niks kan doen. En dat is ook niet waar. Je kunt altijd iets doen.’’

Konst dreunt de woorden op die in de ouderengeneeskunde van toepassing zijn:

Soms genezen,

Vaak verlichten,

En altijd troosten.

De verpleeghuizen staan vol in de schijnwerpers. Er zijn meer overlijdens dan gemiddeld. Waar longontsteking geldt als ‘an old man’s friend’ geldt dat voor het coronavirus des te meer.

De arts weegt zijn woorden. De mensheid wordt met zijn neus op de feiten gedrukt: er zijn heel veel aandoeningen die artsen niet kunnen genezen. ,,De meest voorkomende kwaal binnen verpleeghuizen is dementie. Dementie kun je niet beter maken zoals een blaasontsteking. Maar dat geldt ook voor diabetes. Je kunt het regelen, niet genezen.’’

Genezing

Het coronavirus vormt er geen uitzondering op. ,,Er is geen genezing voor dit virus. Mensen in de zorg werken zich een slag in de rondte om patiënten zo goed mogelijk door de ziekte te helpen. Maar als iemand geneest doet hij dat helemaal zelf.’’ Lachend: ,,Wat Trump ook bedenkt’’.

Een verblijf op de intensive care rekt slechts tijd, zodat een ziek lichaam het virus kan verslaan. ,,Soms lukt dat. Vaak ook niet.’’

Partijen in de samenleving konden zich de voorbije weken ,,vreselijk opwinden’’ over het feit dat zieke ouderen niet altijd naar het ziekenhuis worden gebracht. ,,Alsof hen de toegang tot genezing wordt ontzegd. Dat is niet zo! Maar wij kunnen vrij goed voorspellen of iemand zo’n intensieve behandeling op een intensive care kan overleven. En dat heeft niks te maken met ‘duim omhoog’ of ‘duim naar beneden’.’’

Konst refereert aan reanimaties op hoge leeftijd. ,,Je moet een paar voorbeelden hebben gezien van mensen die een reanimatie overleefden en daarna met een forse hersenbeschadiging achterbleven, om te weten dat levensverlenging niet altijd zaligmakend is. Mensen met ‘geslaagde’ reanimaties vind je in ieder verpleeghuis. Sommigen kunnen naar zichzelf kijken en zeggen: ‘Dit had beter niet gemoeten’.’’

Militair

Hij kwam bij toeval terecht in de ouderengeneeskunde. Konst studeerde af in 1984, ging in dienst, werd militair arts, deed de eenjarige huisartsenopleiding en belandde in 1990 als waarnemer in het verpleegtehuis De Flecke in Joure.

,,Vanaf het begin heb ik dat leuk gevonden. Het is een mooi vak. Je werkt in een team, je hebt tijd voor de mensen, je hebt contact met de familie. Vergeleken met de huisartsenpraktijken van toen was het veel minder solistisch.’’

De eerste vier jaren van hun opleiding geneeskunde worden studenten volgestampt met theoretische modellen. ,,In het begin groeit je geloof in de maakbaarheid. Het komt bijna in de buurt van die oude auto. Maar na verloop van tijd, als je eenmaal op de werkvloer terechtkomt, kom je er achter dat je nooit alles zult snappen.’’

,,Om te overleven in de ouderengeneeskunde moet je durven leven met onzekerheid. Je moet durven leven met raadsels en vrede kunnen hebben met de dood. Artsen kunnen niet alles. Waarom komt er soms een knik in iemands leven? Soms wéét je dat niet.’’

loading

Rolverdeling

Noorderbreedte heeft een uitgestrekte ketting aan verpleegtehuizen, van Toutenburg in Noardburgum tot Erasmus in Leeuwarden. Zelf werkt hij voornamelijk bij De Spiker in Harlingen en bij de Huntingtonpoli in Grou.

Na dertig jaar kan hij de familiestructuren moeiteloos uittekenen. ,,We zoeken bij oude cliënten altijd twee vertegenwoordigers. Het liefste twee; een voor de financiën en een voor de zorg. Dan doemt de klassieke rolverdeling op; een van de zoons doet het geld, een van de dochters doet de zorg. Kennelijk voelen mannen zich plezieriger bij dingen die je kunt uitrekenen. Vrouwen kunnen beter mee dubben over de kwaliteit van leven. Want dát is waar het om draait.’’

Die kwaliteit van leven staat nu onder druk. Door het bezoekverbod zijn bewoners afgesneden van lijfelijk contact met de buitenwereld. Konst en de verzorgenden zijn de enigen die nog binnenkomen.

Hij vindt de maatregel ,,verschrikkelijk’’. ,,Natuurlijk! Hiermee ontzeggen wij de mensen hun kinderen en hun familie. Er is geen bezoek en de binding met de stad of het dorp is weg.’’

,,Wij zeggen altijd dat wij voor kwaliteit kiezen en niet voor kwantiteit. Dan stuit dit ons tegen de borst. Je houdt mensen in leven, terwijl datgene wat voor hen het leven de moeite waard maakt alleen mogelijk is via beeldbellen. Dat is niet gemakkelijk. Maar het kan nu niet anders.’’

Is dit het waard?

,,Ja. Ik denk dat het de moeite waard is om deze grote groep kwetsbaren extra te beschermen. Als dit virus toeslaat is de kans op overlijden voor onze bewoners gewoon groot. Dus ik snap het. Bovendien: als wij de algemene regelgeving aan onze laars zouden lappen, dan wordt De Spiker wel op bevel van de burgemeester gesloten.’’

Konst wil het beeld van intense treurigheid en angst binnen de muren ook nuanceren. Het verdriet bij de buitenwereld is groter dan het verdriet in de tehuizen zelf. Voor mensen met lichamelijke aandoeningen die hun partner niet meer kunnen zien is het heel erg moeilijk, maar de grootste groep bewoners heeft er weinig moeite mee.

,,Een veel grotere groep dan ik had gedacht past zich enorm snel aan. We kennen veel mensen met dementie. Het gekke is dat de eentonigheid die deze situatie oplevert in de huiskamers deze mensen goed doet. Zij zijn ongelooflijk gebaat bij rust en regelmaat. Het bezoekverbod is pijnlijker voor de achterblijvers dan voor de bewoners zelf.’’

Ook voor de artsen is het niet enkel droefenis. ,,Wat het zwaarder maakt is het ontbreken van contact en het gesprek. Natuurlijk is iedereen bang voor een grote uitbraak, maar die angst is niet groter of tastbaarder dan met het norovirus. Dat is ook een potentieel levensbedreigende ziekte bij kwetsbare mensen. Hetzelfde geldt voor influenza. Het woord ‘griepje’ zal je ons niet vaak horen gebruiken.’’

De telefoon gaat.

Konst krijgt een uitslag door van mevrouw X.

Zijn reactie naar de beller is even kort als vrolijk: ,,Dan is er niets aan de hand! Nee. Dan is er niets aan de hand!’’

Helpen

Aan het begin van de coronauitbraak had hij een paar slechte dagen. ,,Ik dacht: oh Jezus, hoe krijg je hier ooit grip op? En hoe zorgen wij er met zijn allen voor dat wij de mensen kunnen blijven helpen?’’

De nadruk lag op de capaciteit in de ziekenhuizen en op de intensive care, terwijl mensen met meerdere aandoeningen bovengemiddeld worden getroffen. ,,Als je in die ongelukkige categorie valt die een dubbelzijdige longonsteking oploopt, dan is deze groep vrijwel kansloos. Wij zien dat ook binnen een aantal locaties van Noorderbreedte. Dan is het een wrede aandoening.’’

Nu is doodgaan binnen verpleegtehuizen ,,een vrij gewoon gebeuren’’. ,,Maar we zien het wel graag aankomen, zodat wij de mensen en vooral hun familie op tijd kunnen waarschuwen en goeie afspraken maken. Corona geeft een wispelturig beeld. Je denkt een tijdlang: is dit het nou of niet? Na een dag of acht kan het heel hard gaan. Mensen worden benauwd, ze bouwen een zuurstofschuld op. Dan is het een kwestie van uren of dagen.’’

Verloren

Wie hard wordt getroffen is reddeloos verloren. ,,We kunnen nooit niets doen, we kunnen altijd iéts doen. We kunnen zuurstof geven. We kunnen morfine geven. Maar als we eenmaal beginnen met morfine betekent dit in zijn algemeenheid dat we ons erbij neerleggen dat iemand dit niet zal overleven.’’

Er gebeuren wonderen.

Er zijn genezingen.

Ook in de huizen van Noorderbreedte.

,,Jazeker! Het milde verloop komt ook in verpleeghuizen voor. Het is allemaal kansberekening. En waar dat aan ligt – we weten het niet. Er zijn theorieën over, zoals dat je vooral ten onder gaat omdat je eigen ontstekingsreactie zo goed is, maar het enige dat we zeker weten is dat de dip komt na een week of acht dagen. Dat is ook het verhaal van Boris Johnson. Na een dag of acht weet je of je de afslag gaat missen.’’

Dokter

Als oud-politicus – Konst was namens de PvdA zes jaar gedeputeerde op het Provinsjehus in Leeuwarden - kijkt hij geboeid naar de manier waarop de crisis in Den Haag wordt aangepakt. ,,Het leiderschap dat ik zie vind ik heel erg knap. Ik vind dat Rutte het goed doet. Toen hij in het begin zei: ‘Met 50 procent van de kennis moeten we 100 procent van de besluiten nemen’, dacht ik: die man had dokter kunnen wezen.’’

Irritant vindt hij de groep mensen die ,,losgaat op allerlei dingen die je op internet kunt vinden’’. ,,Daar maak je het geheel veel angstiger van. Net als al die talkshows, ik vind dat daar ongelooflijk veel wordt gewauweld over van alles en nog wat.’’

Nuchter blijven is het beste devies. ,, Ik heb aids zien komen, dat was in den beginne veel en veel enger. Want daar hing aan vast: als je het kreeg ging je dood. Dit virus is verder geen ontzettend ingewikkeld ding. Tijd is bepalend. Het is echt een kwestie van ‘hou vol’.’’

Hij ziet hoopvolle dingen. Konst ziet een gemeenschappelijk landsgevoel ontstaan. ,,Dat we deze crisis met zijn allen moeten klaren. We doen allemaal ons best om mensen die kwetsbaar zijn de beste kansen te geven. De meeste patiënten op de ic zijn grijs, het gaat vooral om ouderen, en toch zie je dat een heel volk meedoet. Dat vind ik mooi.’’

Als sociaaldemocraat doet hem de actieve opstelling van de overheid extra deugd. Plagerig: ,,Rutte zou het op dit moment als sociaaldemocraat goed doen’’.

Nederland ontdekt dat een crisis als deze niet alleen is op te lossen. ,,Dat we een internationaal landje zijn. En dat het geen zin heeft om grenzen te sluiten of wat dan ook.’’

En dat een arts soms nee moet verkopen.

,,Ja. Ook dat.’’

Konst haalt voldoening uit zijn vak. Een vak dat draait om sterven. Om goed sterven, en om goed helpen sterven.

Zijn eigen dood is geen schrikbeeld.

,,Haha. Nee, echt niet. Al hóéft het nog niet, hoor. Maar het is zinloos om heel veel energie te stoppen in het weghouden van de dood. Zorg maar dat je veel waardevols uit het leven sleept. En dat je, als je de tijd hebt, nog wat oude ruzies uitpraat. Want je weet één ding zeker: ooit kom je aan de andere kant.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct