Renze Tjoelker: ,,Het is belangrijk dat je leert om dingen naar je eigen hand te zetten.''

Grip krijgen op digitale prikkels

Renze Tjoelker: ,,Het is belangrijk dat je leert om dingen naar je eigen hand te zetten.'' FOTO NIELS WESTRA

Hoe ga je om met je smartphone, je privacy, wat zijn je normen en waarden in het digitale verkeer en herken je gevaren, zowel privé als bij het beoefenen van je beroep? Het practoraat digitale weerbaarheid van ROC Friese Poort wil met onderzoek en innovatie studenten steviger in hun schoenen zetten in een wereld die steeds meer door online wordt gedomineerd.

Toen practor digitale weerbaarheid Renze Tjoelker (34) een zorginstelling trots hoorde vertellen dat ze nog maar twee datalekken hadden gehad, gingen bij hem de alarmbellen af. Dat moesten er wel meer zijn. Wat bleek: het personeel wist niet goed wat datalekken waren en waar ze die moesten melden. Met zijn leerstoel aan ROC Friese Poort wil hij dat de werknemers van de toekomst hun vak op een digitaal ethische, veilige en zorgvuldige manier gaan uitoefenen. Het practoraat legt in eerste instantie het accent op de beroepsgroepen zorg- en welzijn en veiligheid.

Zelf kwam Tjoelker via verschillende mbo-niveaus en de master learning & innovation aan NHL Stenden in het onderwijs terecht, eerst als instructeur en later als docent ICT. Omdat Friese Poort vooropleidingen voor Defensie verzorgt, werkte hij aan een soort blauwdruk voor het ICT & Cyber-programma dat door vergelijkbare veiligheidsopleidingen in het hele land wordt aangeboden. ,,De commandant der strijdkrachten wilde investeren in cyber awareness. Daaruit is op Friese Poort Cyber@Work voortgekomen waarin docenten ICT van onze vestigingen vertegenwoordigd zijn. Studenten worden ingezet voor trainingen bij bedrijven en burgers. Zo snijdt het mes aan twee kanten’’, vertelt Tjoelker. ,,De studenten profileren zich als kennisautoriteit en verbeteren hun communicatieve vaardigheden, burgers en bedrijven krijgen adviezen en tips.’’

Sinds de invoering van de privacywet AVG is dat een thema dat alleen maar actueler is geworden. Bedrijven moeten hun medewerkers trainen om phishing mails te herkennen en sterke wachtwoorden aan te maken. Ook het begrip surveillance capitalism heeft zijn intrede gedaan. ,,De mens wordt steeds meer een grondstof’’, legt Tjoelker uit. ,,Dataprofielen zijn geld waard.’’ Een gratis app lijkt leuk, maar je ‘betaalt’ met je digitale sporen. Er is niemand die de algemene voorwaarden leest van een digitaal platform en bij de installatie van de app geeft elke gebruiker zonder na te denken alle permissies waar om wordt gevraagd.

Glitterjasje

Studenten MBO Juridisch Administratief Dienstverlener hebben tijdens de startbijeenkomst van het practoraat onderzoek gedaan naar dit fenomeen. Ze vroegen deelnemers bij aanvang een formulier te ondertekenen waarin stond dat ze bij akkoord gevraagd kunnen worden een glitterjasje te dragen. Van de 90 deelnemers tekenden slechts 4 mensen niet. Uiteindelijk moest van de resterende 86 deelnemers één persoon het glitterjasje dragen.

Naast de beroepsmatige en technische kant is de persoonlijke, menselijke kant van digitale weerbaarheid minstens zo belangrijk. ,,Normen en waarden vervagen in de online wereld. Welke normen en waarden kunnen we samen met onze studenten verkennen en uitdragen? Hoe zorgen we voor elkaar in het digitale domein?’’, stelde Tjoelker in zijn installatierede. ,,Online zijn we een stuk mondiger en zien we de impact van ons handelen niet. In de echte wereld hebben we een functionele afstand; ik ben docent en jij student.’’ Het practoraat onderzoekt wat thuishoort op school, in de thuissituatie en binnen een bedrijf. ,,Ook ouders zijn op zoek naar handreikingen hoe om te gaan met deze ontwikkelingen. En eigenlijk begint het al in het voortgezet onderwijs waar het gebruik van digitale middelen begint.’’

‘Digitale weerbaarheid’ ging vorig jaar van start, maar al langer had Friese Poort een practor in de gelederen op het vlak van brede vorming. Tjoelker: ,,De practoraten vinden elkaar als gaat om persoons- en identiteitsvorming.’’ Zo speelt de opleiding een rol als het gaat om het zelfregulerend vermogen van jongeren, vindt Tjoelker. ,,Het is belangrijk dat je leert om dingen naar je eigen hand te zetten, dat je kunt sturen.’’

April op stil

Dat geldt ook voor een gezonde relatie met je smartphone, een van de thema’s van het practoraat digitale weerbaarheid. De actie ‘April op stil’ (zie kader) waarin studenten en docenten bewust kiezen voor een smartphoneloze periode past daar naadloos in. Tjoelker: ,,Het draait erom of je sturing kunt geven aan de informatieprikkels die via de digitale stroom op je afkomen. Jongeren hebben dat vermogen nog niet. Een volwassene bedenkt: ‘Ik leg de telefoon niet meer naast mijn bed’. Als jongere moet je heel sterk in je schoenen staan, want het gevoel dat je iets mist ( the fear of missing out , kortweg FOMO), is groot.’’

loading

Uit een verkennend onderzoek van het practoraat blijkt dat 43 procent van de jongeren aangeeft te veel op de smartphone te zitten. Ongeveer 10 procent geeft zelf aan hier ook klachten van te ondervinden zoals concentratieproblemen en het slechter slapen. Tijdens ‘April op stil’ gaat het practoraat de deelnemers ondervragen om de effecten van het smartphonegebruik te onderzoeken. Ze leggen voor en na de actieperiode hun schermtijd vast, hoe vaak ze het apparaat oppakken, wanneer het toestel binnen handbereik is, de klachten die ze lichamelijk en/of geestelijk ervaren, wat ze zelf vinden van hun smartphonegebruik en wat voor hen bepalend is om mee te doen. in de klas gaan docenten in gesprek met de studenten. Tjoelker: ,,We gaan het allemaal vastleggen. En helemaal analoog.’’

Lees de volledige practorale rede op versterkjedigitaleweerbaarheid.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct