Hoe geef je de voetganger een veilig gevoel in shared space? 'Belangrijk dat het een plek is waar het fijn is om te zijn'

Shared space is een samenspel van automobilist, fietser en voetganger. Maar die laatste komt er in het ontwerp soms bekaaid vanaf. Hoe laat je hem toch veilig voelen in de gedeelde ruimte?

Het is een aardigheid, een tijdje kijken naar hoe verkeersdeelnemers zich gedragen in gebieden die als shared space zijn ingericht. Op het plein voor het Leeuwarder station zie je in een half uur Belgische toeristen die met hun auto door voetgangersgebied rijden, fietsers die bijna geschept worden door auto’s als ze willen oversteken voor het Oranje Hotel en voetgangers die er tussendoor slalommen.

Voor het station gebeuren weinig echte ongelukken. Het is een objectief veilige plek. En toch zullen veel Leeuwarders zeggen dat het een plek is waar ze altijd extra opletten.

In de verdrukking

In principe is dat ook het idee achter shared space, zegt verkeerskundige Martijn Schermer. ,,De omgeving dwingt je tot bepaald gedrag. Die Belgen hadden daar eigenlijk niet moeten rijden maar ze waren wel heel voorzichtig. Je zag dat ze goed op zaten te letten. En bovendien: je moet de situatie wel kennen. Voor hen is dit vast nieuw.’’

Schermer is een scherp observator van dit soort verkeerssituaties. Voor zijn afstudeeronderzoek van de studie Ruimtelijke Ontwikkeling aan NHL Stenden bekeek hij op verschillende plekken in Noord-Nederland hoe verkeersdeelnemers zich gedragen binnen shared space. En dan in het bijzonder de voetganger. Want de voetganger, die wil nog wel eens in de verdrukking komen. En wordt ook nog al eens vergeten in het ontwerp.

,,Het gaat in zo’n gebied om de balans. Hoeveel auto’s komen langs, hoeveel mensen fietsen er en hoeveel lopen er? Dat heeft heel veel invloed op hoe het voelt om in zo’n gebied te zijn.’’

Als voorbeeld haalt hij de A-straat in Groningen aan, die een paar maanden terug gerenoveerd is. ,,Daar is de bus verdwenen, auto’s worden grotendeels geweerd. En voetgangers en fietsers bewegen er in harmonie. Je ziet dat ze op natuurlijke wijze om elkaar heen gaan.’’

Balans

Hoe anders is dat in Sneek bij de Oosterpoortbrug. ,,Er komen 10.000 auto’s per dag langs tegen op een gemiddelde dag een dikke 1000 voetgangers. En dan komt het verkeer ook nog eens samen uit verschillende richtingen. Dan is de balans zoek en zie je dat de voetganger in het gedrang komt.’’

Het Stationsplein in Leeuwarden zit volgens Schermer tussen die twee uitersten in. Op het plein zelf is de balans tussen voetganger en fietser goed. Maar zodra die twee de stroom auto’s kruisen, wordt het oppassen geblazen.

,,Tegelijk, het is wel één richting. Dat maakt het nog redelijk overzichtelijk. En je merkt dat auto’s langzaam rijden. Het was denk ik alleen beter geweest als voetganger en fietser op dezelfde plek overstaken of op dezelfde manier waren vormgegeven.’’

De balans in shared space gebieden is vaak ook een politiek spel. ,,Uiteindelijk gaat er toch naar de ene deelnemer meer aandacht uit dan naar de andere.’’ Schermer pleit ervoor om in dat spel de voetganger niet terzijde te schuiven. ,,Als zij zich veilig voelen in een gebied zie je dat ook terug in je lokale economie. Ze vinden het fijn om in je stad te winkelen of er op een terras te gaan zitten.’’

Afbakenen

Maar hoe geef je de voetganger in de gedeelde ruimte een veilig gevoel? ,,Het is in ieder geval belangrijk dat het een plek is waar het fijn is om te zijn. Hier in Leeuwarden heb je de terrassen, de fontein. Dat geeft zo’n plek direct al een andere dynamiek. Al is dat wel anders als je vanaf de andere kant komt waar het UWV-kantoor een heel dicht gebouw is.’’ Ook kan je volgens Schermer de verschillende verkeersstromen afbakenen.

,,Dat klinkt heel erg anti-shared space maar ik zie dat niet zo, zolang je het niet met paaltjes en hekjes doet. Op het Stationsplein zie je dat dat heel subtiel gebeurt door het gootje dat voor het terras van Café Wouters langsloopt. Fietsers blijven onbewust aan de ene en voetgangers aan de andere kant.’‘

,,In Groningen hebben ze dat met plantenbakken gedaan. Daarachter loop je beschut, terwijl het voor een fietser niet logisch is om daar te rijden.’’

Verder is het aantal verkeersrichtingen heel bepalend voor het veiligheidsgevoel. ,,In Leeuwarden heb je dan nog die kruising met de autoweg. Maar goed. Ook in shared space moet je naar links en rechts blijven kijken voor je oversteekt.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct