Tegenwoordig moet iedereen om de haverklap zijn handen wassen.

Hoe ga je om met corona als je smetvrees hebt?

Tegenwoordig moet iedereen om de haverklap zijn handen wassen. Foto: irene overduin

Voor smetvrezigen is deze pandemie misschien nog wel specialer dan voor andere mensen. Ieder uur corona op het nieuws, 1,5 meter afstand houden, veel binnen zitten en veel handen wassen. Acht vragen aan Jeltje Wouda, die als klinisch psycholoog bij Synaeda in Leeuwarden onder meer mensen met smetvrees behandelt.

Kan smetvrees in deze tijd een behulpzame angst zijn?

,,Het is in deze tijd vooral een bijzonder ingewikkelde angst. De angst voor besmetting met het coronavirus is immers een reële angst. Overal worden we er op gewezen hoe belangrijk het is om onze handen te wassen en in het openbaar zo min mogelijk met onze blote handen aan te raken. Je zou kunnen zeggen dat het ons allemaal een kijkje geeft in hoe mensen met smetvrees leven. Het verschil tussen mensen met en zonder smetvrees zit in de ervaren angst en de lijdensdruk die daaruit voortvloeit. Voor mensen met smetvrees is die enorm, iets waar je nooit vrij van bent.’’

Mensen met smetvrees moeten hun handen wassen? Hoe werkt dat precies?

,,Smetvrees is een dwangstoornis. Mensen met een dwangstoornis proberen negatieve gedachten of mogelijke negatieve uitkomsten van situaties te neutraliseren of te controleren. Dat doen ze met bepaalde gedachten of handelingen. Mensen met smetvrees denken dat handen wassen of schoonmaken helpt voorkómen dat zij of hun naasten iets naars overkomt. De ‘werking’ is echter van tijdelijke aard, waarna de zorgen opnieuw opkomen en het ritueel opnieuw begint.’’

Kan de huidige pandemie smetvrees aanwakkeren bij mensen die het nog niet hebben?

,,Hoewel we ons in deze tijd wellicht allemaal vergelijkbaar gedragen als met mensen met smetvrees, lijkt met dat onwaarschijnlijk. De meeste mensen die een psychische aandoening zoals een smetvrees ontwikkelen, hebben daar vaak een gevoeligheid voor. Bij de meesten van ons zullen de rituelen rondom het handen wassen en schoonmaken met het verdwijnen van de maatregelen daarom ook gestaag weer afnemen.”

Is deze periode voor smetvrezers erger of minder erg?

,,In deze tijd is het heel normaal dat mensen veel poetsen, schoonmaken en handen wassen, om zo besmetting met en verspreiding van het coronavirus te voorkomen. Voor mensen met smetvrees kan dat betekenen dat ze zich even wat minder hoeven te verklaren voor hun gedrag. Ze zullen ze zich ook wat minder hoeven schamen voor hun eigen gedrag. Wat eerder werd gezien als gekke of onnodige rituelen, is nu meer geaccepteerd want we doen het immers allemaal. Tegelijkertijd loopt het gedrag wel meer in de gaten als iedereen thuis op elkaars lip zit. Huisgenoten kunnen zich er aan ergeren en omgekeerd is het irritant als huisgenoten zich niet conformeren aan de rituelen, waardoor zowel interpersoonlijke en intrapersoonlijke spanningen de pan uit kunnen rijzen.’’

Wie minder buiten is, heeft minder sociale confrontatie. Is dat een voordeel voor mensen met smetvrees?

,,Op den duur niet. Ontwijken is niet de manier om van smetvrees af te komen. Mensen met smetvrees hebben te leren en ervaren dat er geen rampen gebeuren als ze hun rituelen niet uitvoeren. Ze moeten leren omgaan met hun angstgevoelens en stapsgewijs de vermijding doorbreken en succeservaringen opdoen. Bungeejumpen heeft geen zin: dat je je grootste angst in één keer uitdaagt en na afloop zegt ‘ik heb het gedaan en ik doe het nooit weer!’ Smetvrees is een hardnekkig probleem, waarvoor veel mensen vroeg of laat professionele hulp inschakelen.’’

In het pre-coronatijdperk troffen patiënt en behandelaar elkaar fysiek, nu gebeurt dat online. Hoe bevalt dat?

,,Hoewel het eerst wennen was, is het toch vooral ook echt heel leuk. Je kunt iemand die zijn huiskamer ‘een grote puinhoop’ noemt vragen om die ‘bende’ te laten zien en dan blijkt die kamer bijvoorbeeld heel netjes te zijn. Je kunt ook vragen of ze hun rituelen willen laten zien, zodat je de behandeling daar nog preciezer op aan kunt sluiten. Dat is veel duidelijker dan dat ze er alleen over vertellen. En je kunt ook oefeningen samen doen, in de eigen omgeving van de patiënt, terwijl je als behandelaar digitaal meegaat. Ik merk ook dat patiënten zich in hun eigen omgeving beter op hun plek voelen.’’

Online behandelen is dus een eyeopener . Waar zat de weerstand?

,,Lang hebben behandelaars aangenomen dat ze online onvoldoende therapeutische band konden opbouwen met de patiënt. Daar zat een enorm taboe op. Behandelaars moeten nu over hun schroom heen en op zoek gaan naar creatieve oplossingen, waardoor je een even goed band op kunt bouwen met even goed behandelresultaat. Verschillende effectstudies laten dat ook zien, dat het een niet beter is dan het ander. Dit is allemaal zo leerzaam, we gaan met e-health echt sprongen maken die blijvend zijn voor de toekomst.’’

Hoe schat u het in? Zal de samenleving zich, als corona straks voorbij is, anders gaan gedragen?

,,Er slijt in deze periode nieuwe gedrag in. We houden afstand en ons alarmsysteem gaat af als mensen te dichtbij komen. Het kan best zijn dat we ons dit nieuwe gedrag zo eigen maken, dat er nieuwe omgangsvormen ontstaan. Dat we elkaar op een verjaardagsfeestje niet meer allemaal drie keer zoenen. Een jarige collega die nog maar kort bij ons werkt, zei deze week: ik vind het wel helder zo, zonder zoenen. Ik ben benieuwd hoe we deze periode evalueren en wat we ervan meenemen.’’

menu