FOTO

Hoe erg is het als de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp ver weg is? (Kijk hier hoe ver jij van een SEH woont)

FOTO ANP

Het wordt makkelijker om meer locaties voor spoedeisende hulp te sluiten, door een nieuw advies van de gezondheidsraad aan de minister.

Geeske Dijkstra, de voorzitter van de EHBO-vereniging in Stavoren en Warns, hoort de bezorgde geluiden wel vaker. Als de inwoners in deze hoek iets overkomt is de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp (SEH) in Sneek soms langer dan een half uur rijden, en dat beangstigt. „De minsken hjir binne der absolút net bliid mei”, zegt Dijkstra.

Ze maakte het zelf ook eens mee. ,,Dan leist mei in protte pine yn de auto. Dat is ferskriklik, zegt Dijkstra. „Mei in bytsje pech stean der trije brêgen iepen. Dan leist in ivichheid yn ’e auto ear’tst holpen wurde kinst op de spoedeaskjende help. It is hjirwei eins te gek foar wurden.”

Volgens de gezondheidsraad is er geen wetenschappelijk bewijs voor de zogenoemde 45-minutennorm, die ervoor moet zorgen dat burgers binnen drie kwartier bij een spoedeisende hulp zijn. „Soms is juist snelle eerste behandeling op de plaats van het incident van invloed op de uitkomst voor de patiënt en soms vooral vervoer naar een ziekenhuis met specialistische expertise”, schrijft de Gezondheidsraad in een advies aan de minister.

Om te zorgen voor een goede spreiding van SEH-posten kijkt de overheid naar de 45 minutennorm. Door financiële druk, acute zorg is relatief duur, verdwijnen landelijk steeds meer spoedeisende hulpen. 21 sinds 2010. Zo dreigt een groter aantal mensen verder van een SEH te komen wonen.

Aan de randen van Friesland loopt de afstand tot aan een spoedeisende hulp op tot meer dan een half uur (zie kaartje). Vooral in zuidwesthoek en het noordoosten van de provincie. „As der brêgen iepen stean, bist sa trije kertier ûnderweis”, zegt Dijkstra over de situatie in Warns. Daar komt de aanrijtijd naar de plek van het ongeval nog bij.

Mobiele IC

Hoe erg is het als de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp drie kwartier rijden is? „Die risico’s zijn relatief laag”, zegt traumachirurg Frank Kroezen, die lange tijd werkte in de dit jaar gesloten SEH van Stadskanaal. „De patiënt wordt op de plek van het ongeval al gestabiliseerd. Het niveau van zorg ‘op straat’ is tegenwoordig heel hoog”, zegt hij.

De ambulancediensten richten zich al jaren op het verbeteren van de zorg, in plaats van de rijtijd verder te verkleinen. Daar is door de ambulances toch niet zoveel meer van af te snoepen, weet Victor Verrijp van ambulancedienst RAV-Fryslân. Het werk van de ambulance is er daarmee anders uit gaan zien dan vroeger.

Verrijp: „Voorheen was het meer een vervoersdienst; iemand zo snel mogelijk van A naar B brengen. Tegenwoordig is de ambulance zo ingericht met een verpleegkundige aan boord dat we echt al hele goede zorg kunnen leveren tijdens de rit. In andere gevallen kan ter plekke al zorg worden verleend”. Dat laatste gebeurt in ongeveer één derde van de gevallen.

Maar een ambulance is geen volwaardige ic. MRI-scans of spoedoperaties zullen hoe dan ook in het ziekenhuis moeten gebeuren. Kroezen: „Maar voor zulke operaties maakt het vaak niet uit, hoe pijnlijk het soms kan zijn en hoe vervelend dat ook is, dat je 5 minuten langer in een ambulance ligt.”

De ambulancedienst kijkt nauwelijks naar de norm van 45 minuten, aldus Verrijp. In sommige gevallen rijdt de ambulance zelfs direct door naar een ander ziekenhuis, waar meer specialistische hulp geleverd kan worden. Kroezen kan nauwelijks voorbeelden verzinnen waarbij elke seconde naar de SEH levensreddend kan zijn. „De tijd naar de patiënt toe is vele malen belangrijker dan de tijd naar de SEH”. In 94,6 procent van de gevallen is de Friese ambulance binnen een kwartier bij het slachtoffer.

Sluitingen SEH

In veel gebieden leeft de angst dat de spoedeisende hulppost straks verdwijnt. Als dat gebeurt, zegt Kroezen, dan zal dat beslist op kwaliteitsgronden zijn. Hij maakte afgelopen januari de sluiting van de SEH in Stadskanaal mee, die veel onrust onder bewoners veroorzaakte. „Voor sommige mensen is langer dan een half uur rijden gewoon heel ver weg. Je voelt de angst van de burger. En die moet je serieus nemen.”

Dat laatste gebeurt momenteel niet of nauwelijks, zegt voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving Jet Bussemaker tegenover Pointer en ReportersNL . Bestuurders kijken bij sluitingen te veel naar kwaliteit en betaalbaarheid, en te weinig naar toegankelijkheid. „De burger wordt slecht gehoord. Wat betekent een sluiting voor inwoners van een dunbevolkte regio?”

De druk loopt op

Veel belangrijker nog dan de bereikbaarheid van de SEH, vindt Verrijp van de ambulancedienst, is dat de druk op de overblijvende SEH-posten nu soms dusdanig oploopt dat ze tijdelijk sluiten. Een met toeters en bellen toegesnelde ambulance moet dan uitwijken naar een andere locatie. Alleen bij levensbedreigende situaties is dan nog plek. „Dat gebeurt nu zo’n 1 tot 2 keer per week in Friesland. Dat is best vaak.” Door corona neemt het aantal ‘time outs’ de laatste weken toe.

In het merengebied is die schade nog niet zo heel groot, aldus Verrijp „Van Sneek naar Heerenveen doorrijden scheelt vaak niet zoveel”. Maar vanuit het noordoosten van de provincie kan de tijd daardoor wel flink oplopen. Als Leeuwarden niet beschikbaar is moet de ambulance doorrijden naar Drachten of Sneek.

Die drukte bij de SEH werkt door. Verrijp: „Als we naar een andere spoedeisende hulp moeten doorrijden betekent het dat de ambulance verder van zijn post is. Als tegelijk op dat moment een ongeval plaatsvindt in de regio waar de ambulance hoort te posten, heb je een probleem. Binnen een kwartier ter plaatse zijn is dan soms bijna niet meer mogelijk”.

Dit verhaal maakt onderdeel uit van een samenwerkingsproject van Omroep Gelderland, ReportersNL , de Leeuwarder Courant, Dagblad van het Noorden en het Noord Hollands Dagblad. Ruim 16 duizend Nederlanders kunnen bij medische noodgevallen onmogelijk met een ambulance binnen de norm van drie kwartier op een spoedeisende hulp (SEH) komen. Nog eens bijna 13.000 personen wonen tegen de rand van dit soort gebieden, zogenoemde ‘zorgwoestijnen’. Dat blijkt uit een data-analyse van Pointer.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct