Het beoogde en sterk bekritiseerde werkeiland dat baggerbedrijf Royal Smals wilde aanleggen voor zandwinning in het IJsselmeer. ILLUSTRATIE ROYAL SMALS

Hoe een zandwinner uitkwam bij Gaasterland (en naar de rechter gaat als De Fryske Marren nee zegt)

Het beoogde en sterk bekritiseerde werkeiland dat baggerbedrijf Royal Smals wilde aanleggen voor zandwinning in het IJsselmeer. ILLUSTRATIE ROYAL SMALS

Als De Fryske Marren tegen zandwinning in het IJsselmeer stemt, maakt zandwinner Smals de gang naar de rechter. Een miljoenenclaim volgt er niet. ,,Dat is bedrijfsrisico.’’

,,We gaan natuurlijk niet twaalf jaar werk en heel veel investeringen zomaar door het raam naar buiten gooien’’, licht projectleider Cor de Nijs van Koninklijke Smals NV uit Cuyk toe.

Rond 2000 begon het bedrijf de bodem van IJsselmeer af te speuren naar geschikt zand voor de betonindustrie. Omdat de rivieren uitgeput raakten, mocht Smals het van het rijk in het beschermde natuurgebied proberen. In het IJsselmeer woonden ook nog eens geen mensen, dus vielen daar geen protesten van inwoners te verwachten.

Het is ons altijd te doen om draagvlak

De grond van de Noordzee werd eerder al gecheckt, maar bleek geen alternatief. Voor Rotterdam was simpelweg teveel scheepvaart. In België bestond een dusdanig grote weerstand dat de zandwinner zelf zijn plannen maar weer introk. ,,Het is ons altijd te doen om draagvlak.’’

De Markerwaard ging onder de loep, maar werd wegens een teveel aan slib ongeschikt bevonden. ,,Dan moet je eerst door een dikke laag heen, terwijl daaronder slechts zo’n 10 tot 12 meter industriezand ligt’’, legt De Nijs uit.

De andere kant van de Enkhuizer dijk was de volgende plaats van onderzoek. Maar bij Lelystad lag alleen ophoogzand, voor Hindeloopen heel fijn zand. ,,Daar kun je geen beton van maken.’’

'Goed zand'

Bij de Afsluitdijk en Stavoren was de bodem te zout. Lemmer leek in eerste instantie geschikt, maar het toenmalige Lemsterland sprak zich in 2006 uit tegen zandwinning. De beoogde locatie werd hinderlijk geacht voor zowel de beroeps- als pleziervaart. Smals had zelf uiteindelijk ook van deze plek afgezien, onthult De Nijs. ,,Want de grond voor de Gaasterlandse kust bleek kwalitatief veel beter.’’

In 2011 kwamen burgemeester en wethouders van Gaasterlân-Sleat met Smals overeen dat ze zich zouden inspannen zandwinning mogelijk te maken. De gemeente werd voor elke kuub 5 cent toegezegd, zo’n 100.000 euro per jaar.

Ook nu kwam er een klankbordgroep. De Nijs toont zich dan ook verbaasd over de commotie van de afgelopen weken. Het bedrijf hield bijeenkomsten in Oudemirdum, toonde plannen aan de gemeente. Er werd een vliegtuigwrak geborgen ten behoeve van zandwinning. ,,We hoorden niemand. We hebben altijd gedacht dat we het goed gedaan hadden. Ik begrijp het gewoon niet.’’

In de zeer christelijke gemeente duurde het gesprek maar vijf minuten

Mogelijk ervoeren betrokkenen de plannen als een gelopen race. Maar dat is het nooit. De Nijs vertelt over een ,,zeer christelijke gemeente’’, waaraan het bezoek slechts vijf minuten duurde. Smals wees daar op de toestand van de bodem van tienduizenden jaren geleden, terwijl God de aarde pas veel later zou hebben geschapen. ,,Met een bedrijf dat er zulke ideeën op nahield, wilde die gemeente geen zaken doen’’, lacht De Nijs.

'Enkele miljoen voorbereiding'

Stemt de raad van De Fryske Marren straks tegen, dan gaat Smals naar de rechter. Het bedrijf stak tot dusver ,,enkele miljoenen’’ in de voorbereiding. In het contract met de gemeente wordt niet gerept over een claim. ,,Dat kan helemaal niet. Het is ons bedrijfsrisico.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct