Sybrand Buma, burgemeester van Leeuwarden en voorzitter van de Veiligheidsregio Fryslân.

Hoe een nevenfunctie voor burgemeester Sybrand Buma een dagtaak werd: ,,Wij overrulen gemeenteraden en iedereen, en dat kan natuurlijk alleen maar tijdelijk, maar het werkt wél’’

Sybrand Buma, burgemeester van Leeuwarden en voorzitter van de Veiligheidsregio Fryslân. FOTO NIELS WESTRA

Sybrand Buma is burgemeester van Leeuwarden. En ook voorzitter van Veiligheidsregio Fryslân. Normaliter een nevenfunctie, nu tijdens de coronacrisis een dagtaak.

‘We hebben betrekkelijk weinig grip op de zaak en dat zijn we niet gewend. Dat is wel een dingetje. Het is heel spannend, voor heel veel mensen. En ik ben heel benieuwd wat dit doet met de samenleving’.

(Peter van der Voort, LC 21-3-2020)

Na zijn benoeming als burgemeester van Leeuwarden in de zomer van 2019 kreeg Sybrand Buma een envelop thuisgestuurd met kopietjes. Op de één stond de handtekening van de Koning onder zijn burgemeesterschap. De tweede was voor het voorzitterschap van Veiligheidsregio Fryslân.

Normaliter is die laatste functie een van de vele nevenfuncties van de burgemeester van de Friese hoofdstad. Inmiddels heeft Buma er een dagtaak aan. Als voorzitter van de Veiligheidsregio tekent hij verordeningen die rechtskracht hebben. Buma is degene die in Friesland de stalorders van Den Haag uitvoert.

Gek genoeg weet hij niet eens meer precies wanneer de trein op hem afkwam. Het zal ergens in maart zijn geweest. Halverwege die maand besloot het kabinet de cafés te sluiten en werd in Nederland de intelligente lockdown van kracht.

Vanuit Den Haag werd de ramp al snel bovenregionaal aangestuurd. De minister van Volksgezondheid gaf op basis van de Wet op de Publieke Gezondheid aanwijzingen aan de 25 Veiligheidsregio’s die vervolgens de bijbehorende noodverordeningen moesten maken.

In Friesland waren niet meer de burgemeesters de baas, maar Sybrand Buma. Hij noemt het café aan de Leeuwarder Hoekstersingel waar de coronamaatregelen niet werden nageleefd. Buma moest het sluiten. ,,Als dat café in Sneek had gestaan had ik dat ook moeten doen.’’

Hij spreekt van een goed geoliede machine. Op zondag kwam het crisisteam van het kabinet bij elkaar. Daar rolde een brief uit van de minister van Volksgezondheid. Die begon telkens met dezelfde zin; ‘Hierbij geef ik u de volgende aanwijzingen’.

Op maandag vergaderen de voorzitters van de 25 Veiligheidsregio’s. De regio’s trekken zoveel mogelijk één lijn. ,,En dat lukt totnogtoe wonderwel.’’

De grootste steen in de schoen waren de sanitaire voorzieningen in de recreatiesector. ,,Die natte cellen zijn eigenlijk altijd ter discussie geweest. Tot ze op 15 juni weer open gingen.’’

In de eerste verordening was er niets voor geregeld. ,,Dat was een omissie. Gewoon vergeten. Er zijn ook zó veel dingen waarop je moet letten. Dit was er tussendoor geglipt.’’

Veiligheidsregio Zeeland was direct afwijzend. ,,Daar wilden ze absoluut geen recreatiestromen op gang brengen. Daar was de intensive care-capaciteit veel te gering. Dus Zeeland zei: geen recreatie. En dat mocht, want je mag altijd strenger zijn dan de ministeriële aanwijzing. Nóóit soepeler.’’

Noordoost-Gelderland maakte een minder strenge bepaling, die Fryslân vervolgens overnam. De week erna kwam er een landelijke regel.

Buma vindt het bijzonder hoe alle bestuurders samenwerken, los van politieke kleur. ,,België heeft er een redelijke chaos van gemaakt. En in Italië is er geen enkele structuur voor noodwetgeving. Daar hebben ze een Grondwet van na de oorlog die stelt: nooit meer noodwetgeving, want dat deed Mussolini. Wij hebben in Nederland een prima tussenvorm. Wij overrulen gemeenteraden en iedereen, en dat kan natuurlijk alleen maar tijdelijk, maar het werkt wél.’’

U zit daar op maandag voor het Friese belang.

,,Nou…ik wil dat toch wel breder zien. Wij hebben gelijk gezegd: wij hebben voor onze regio’s de verantwoordelijkheid om de uitbraak terug te brengen. Dát is de taak die wij uitvoeren volgens de Wet op de Publieke Gezondheid. Daar kan een regionaal belang in komen, maar zonder dat het belangenbehartiging wordt.’’

In de beginfase, toen het Brabant over de schoenen liep, maakte Buma zich met zijn noordelijke collega’s sterk om ziekenhuisbedden te regelen voor mensen uit Brabant. ,,Dan gaan wij echt niet zeggen: Friesland is coronavrij en dat willen we graag zo houden. Wij zijn één land. Je zit daar als vertegenwoordiger van je regio, maar met een gemeenschappelijk landsbelang.’’

En vandaar dat Koninklijk Besluit.

,,Klopt. Want je bent niet volksvertegenwoordiger.’’

Wat was het grootste discussiepunt?

,,In het begin was de discussie eigenlijk heel beperkt. Het was gewoon crisis. Iedereen moest leveren. Naarmate de tijd vorderde verschoof de focus naar het economische. Wat kan er open? Wat kan er niet open? Dan worden de verschillen tussen regio’s ook pregnanter.’’

Zoals?

,,Die natte cellen. Wij zeiden: je kunt bij ons gebruikmaken van de voorzieningen bij dagrecreatie. Maar wat is dagrecreatie? Is dat een camping? Of is dat geen camping? We hebben daar in Friesland de regels iets voor opgerekt.’’

Iedere versoepeling brengt weer nieuwe vragen met zich mee. Het is inherent aan deze fase. Gewoonlijk doet een wet er in Nederland een paar jaar over om tot wasdom te komen. ,,Hier hadden we vaak drie dagen.’’

Op dit moment speelt er een kwestie rond de poolcafés en de bowlingbanen. ,,Die mogen niet open, maar je voelt dat er onduidelijkheid is. Poolcafés zeggen: we vallen maar nét buiten het lijntje. En dat snap ik wel. Maar als er één open gaat hoor je dat meteen, want dan zegt zijn collega: ik wil ook.’’

Zelf raakte Buma verzeild in een moeilijke discussie over de draf- en renbaan in Wolvega die open wilde. De directie dacht een toezegging te hebben van de burgemeester. Buma zei nee. Draf- en renbanen vallen onder de evenementen die tot 1 september verboden zijn.

,,Ik snap hun bezwaar heel goed. En je kunt discussiëren over de ernst van de coronadreiging bij draf- en renbanen. Maar als ik de drafbaan in Wolvega open laat gaan, dan hebben andere regio’s een probleem, want dan willen ze daar ook open.’’

Hij laat doorschemeren dat er mogelijk goed nieuws onderweg is. Het Veiligheidsberaad heeft het onderwerp in Den Haag neergelegd. ,,Ik kan niet toveren. We moeten afwachten. Maar niet zelden verandert het. De douches mochten ook eerder open.’’

Buma is naast voorzitter van de Veiligheidsregio ook burgemeester van Leeuwarden. Er waren kwesties waarover hij twee verschillende meningen had. Lachend: ,,Dan ging ik naar bed en dan vond ik twee verschillende dingen’’.

En wie won er?

,,Altijd de voorzitter van de Veiligheidsregio!’’>

Het gebeurde met die vermaledijde sanitaire voorzieningen. ,,Dat werd zelfs landelijk wel irritant. Friesland en Zeeland begonnen daar steeds over en Amsterdam dacht: waar héb je het over. Maar ik zag als burgemeester de vervuiling die ontstond in de haven van Grou en in de Prinsentuin. En burgemeester Buma mocht daar van voorzitter Buma niets aan doen.’’

Burgemeesters zijn onderhand wel klaar met de noodsituatie. Tjeerd van der Zwan van Heerenveen vindt het hoog tijd dat de gemeenteraden meer zeggenschap krijgen.

,,Dat snap ik heel goed. Ik denk dat burgemeesters ook veel meer druk voelen van ondernemers die hen aanspreken. Daar spelen extreme emoties. De pijn komt daar heel dichtbij. Dat merk ik zelf ook. Die botsing zit in iedere bestuurder.’’

Dan krijgen we een Noodwet waarvan juristen zeggen: die is niet houdbaar. Die is in strijd met de Grondwet.

,,Ik vind het heel onhandig dat het allemaal zo lang duurt. Die Noodwet is gewoon nodig, want als 350 gemeenteraden straks onder druk van hun mensen allemaal dingen open willen laten gaan, wie is dan degene die zegt: dit moet niet?’’

,,We hebben gekozen voor een Noodwet en voor een minister die vervolgens ministeriële regelingen maakt. En nu wordt iedereen weer boos, want nou zegt iedereen: wat is dát nou weer voor democratie? Maar weet je, we gaan niet terug naar vroeger. En het gekke is: als die Noodwet niet komt, dan verandert er niks. En de huidige situatie is veel minder democratisch. Dat is de kwadratuur van de cirkel.’’

Dus wat moet er nu gebeuren?

,,Ik vind dat die Noodwet in hoofdlijnen gewoon door moet gaan.’’

Maar u bent jurist van professie.

,,Ik vind een democratische discussie over die wet heus niet zo gek. Ik snap dat dit een hele fundamentele discussie is. Dus de Kamer moet daar in wijzigen wat zij wil, zeggenschap en al dat soort dingen, maar we moeten wél toe naar een nieuw systeem. En dat moet niet te lang duren. Het moet ergens uitkomen in de buurt van dit wetsvoorstel.’’

,,Er moet een mix worden gevonden tussen democratie en de mogelijkheid om bij wijze van spreken in één dag weer een noodverordening te maken die door iedereen wordt nageleefd. Een wettelijke regeling met opschalingsfaciliteiten, zodat wij ook in Friesland de gemeenten wat meer in positie kunnen brengen.’’

De achttien Friese gemeenten hebben afgesproken dat ze nauw blijven samenwerken. En op zichzelf zal de burger niet zoveel van een verandering merken. ,,De bepalingen van nu komen één op één in die wet te staan. Er zal alleen meer discussie komen. Er bestaan maar twee makkelijke oplossingen: alles open, en alles dicht. Alles daar tussenin is moeilijk.’’

Buma had aanvankelijk hoop dat de Noodwet voor het zomerreces in de Kamer werd behandeld. Dan had hij als voorzitter van de Veiligheidsregio Fryslân snel een stap terug kunnen doen. Het zal niet lukken. ,,Ik ken de Kamer. Na het reces komt heel snel Prinsjesdag, dus het wordt zo september. Ja, dat vind ik gewoon láát.’’

Er zijn boetes uitgedeeld voor het overtreden van de noodverordeningen. Ook hiervan zeggen juristen: die houden voor de rechter geen stand.

,,Juristen zijn het altijd met elkaar oneens. Er is altijd wel ergens een jurist die zegt: juridisch kan het niet vanwege de Grondwet. Maar ik durf ze wel voor de rechter te brengen. En per saldo is er hier helemaal niet zo veel beboet. Ik weet de exacte aantallen niet, maar in de meeste gevallen was een waarschuwing voldoende.’’

Buma benadrukt dat hij zijn hoed afneemt voor de gezeglijkheid van de bevolking. ,,België was boos op Nederland omdat we geen verplichte maatregelen namen. In België, en zeker in Frankrijk, hebben ze de neiging om overal twintig politiemannen neer te zetten met stokken of pistolen. Hier is vanaf het begin de verantwoordelijkheid van de mensen voorop gezet. Dat ‘blijf thuis’ is nooit een wet geweest he. Er heeft nooit in een noodverordening gestaan dat je niet de straat op mocht. Winkels zijn niet dicht geweest. En toch bleef iedereen thuis.’’

Vrolijk: ,,We moeten dat natuurlijk ooit eens analyseren, maar dat polderen helpt wél. Als je kijkt naar Amerika, waar de president en de gouverneurs om zich heen slaan…’’

De kiem voor het succes zat volgens hem deels in de opstelling van de ministers. ,,Zij zeiden vanaf het allerprilste begin geen politieke dingen. Als wij een opdracht kregen voor een noodverordening, dan wist ik dat daar geen politieke grappen in zaten. Zo ontstaat er een vertrouwensbasis. En die zorgt ervoor dat wij met een redelijke beheersing dit werk kunnen doen.’’

Dus er overheerst een positief gevoel.

,,Nee. Deze crisis is erg en groot. Kijk naar China, waar het virus weer oplaait. En er volgt nog een enorme economische fall out .’’

In de tussentijdse evaluatie van de gemeente Leeuwarden zat een forse bezuiniging verwerkt die almaar groter wordt naarmate de tijd verstrijkt. Er komen geen belastingen binnen, geen parkeergelden, huren worden uitgesteld. ,,We zitten met zijn allen in een heel zware crisis. Dat moeten we als feit blijven beschouwen.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct