De gele kwikstaart. FOTO FOEKE DE JONG

Hoe bewaar je de biodiversiteit in een landschap met zonnepanelen? Een opvallende coalitie zoekt oplossingen

De gele kwikstaart. FOTO FOEKE DE JONG

Hoe kunnen boerenlandvogels zich thuis voelen in een landschap met zonnepanelen? Een opvallende coalitie van RUG-wetenschappers en zonneparkbouwers zoekt het uit.

Waar in Friesland alle aanvragen voor zonneparken op landbouwgrond zijn opgeschort, maakt buurprovincie Groningen een sprong vooruit. De komende vijf jaar monitort de Rijksuniversiteit Groningen op vijftien plaatsen hoe de natuur reageert op de komst van zonneparken. Alle leven wordt gevolgd, van bodemdiertjes en vegetatie tot insecten, zoogdieren en vogels. Het onderzoek is in gang gezet met energieproducent Solarfields en de provincie. Er is 440.000 euro voor uitgetrokken.

Zonneparkbouwers en ecologen staan doorgaans op gespannen voet met elkaar. Woordvoerder David de Jong van Solarfields daarover: ,,De discussie speelt zich vaak af in het grijze gebied van de aannames, zowel bij ecologen als ontwikkelaars. Als we de dialoog dan ergens starten, laat dat dan met een goede wetenschappelijke onderbouwing zijn.’’

Honderden grote zonneparken

RUG-onderzoeker Raymond Klaassen van het Groningen Institute for Evolutionary Life Sciences aarzelde of hij in zee wilde gaan met een commerciële partij. ,,Ik spreek ook mensen die dit totale onzin vinden. Dan kun je zeggen: laat het maar. Maar nu heb ik het gevoel dat ik misschien kan helpen oplossingen te vinden.’’

Nederland krijgt er de komende tien jaar honderden grootschalige zonneparken bij. Het Klimaatakkoord mikt op 800 stuks in 2030. Marktleider Solarfields, nu goed voor 10 opgeleverde parken en 8 in aanbouw, heeft zich ten doel gesteld daarvan een kwart te bouwen. Wanneer die ook de biodiversiteit een opkikker geven, zal dat de maatschappelijke acceptatie vergroten, is de veronderstelling.

loading  

Het onderzoek dat nu wordt gelanceerd, moet leiden tot een blauwdruk voor de inrichting van zonneparken met aandacht voor biodiversiteit en bodemleven. Bij Roode-haan, aan de oostkant van Groningen, komt een testgebied. Hier ligt al een zonnepark van 22 hectare, waar straks nog 50 hectare bij komt, ontwikkeld door Solarfields en Zon Direct Groningen. Op het hele park wordt straks geëxperimenteerd met kruidenrijke vegetatie en begrazing door schapen. Op 3 hectare worden bovendien de panelenrijen ruimer opgesteld, om te ontdekken of boerenlandvogels zich er nog laten zien.

Klimaatdoelstellingen halen

De uitkomsten zijn ook in Friesland toepasbaar, ware het niet dat deze provincie onlangs besloot niet meer mee te werken aan aanvragen voor zonneparken op landbouwgrond. Die ban geldt eerst voor een half jaar, maar het streven is dat boerengrond uiteindelijk pas als allerlaatste optie in beeld komt. De prioriteit ligt bij panelen op daken. 

Het besluit raakt Solarfield vooral in Sint Nicolaasga, waar een panklaar plan klaarligt om aan de Tsjûkemarwei op 9 hectare 22.500 zonnepanelen te leggen, genoeg voor de stroomvraag van 2500 huishoudens. Het bedrijf heeft meer plannen in de maak, die nog niet rijp zijn voor toetsing door de provincie. ,,Gemeenten willen juist wel graag met ons praten. Wij verwachten niet dat dit een half jaar gaat duren’’, zegt projectmanager Sander Leone.

loading  

Woordvoerder De Jong kiest fellere bewoordingen, nu het erop lijkt dat Noord-Brabant het Friese voorbeeld wil volgen. ,,Provincies proberen tijd te kopen voor politiek gewin, terwijl we die luxe helemaal niet hebben. We hebben met zijn allen klimaatdoelstellingen te halen. Als je alleen panelen op daken legt, zijn we zo vijftien jaar verder en redden we het bij lange na niet.’’

De Jong: ,,Er is enorm hard gewerkt aan Regionale Energie Strategieën met alle gemeenten en andere betrokkenen waaronder ontwikkelaars. Dan is het ontstellend dat er gelijktijdig van bovenaf een halt wordt toegeroepen door de provincie. Zonneparken nemen slechts 0,7 procent van het landbouwareaal in beslag wanneer we uitgaan van alle huidige RES-plannen’’.

Het biodiversiteitsonderzoek is niet bedoeld om provincies op andere gedachten te brengen. Leone: ,,Maar het kan wel argumenten opleveren om zonneparken juist wel toe te staan in landbouwgebieden die nu heel intensief worden gebruikt.’’

Boerenlandvogels verdwenen

Juist op zulke plekken met lage natuurwaarden is iets te winnen, was twee jaar geleden een conclusie in een studie waarin eerdere rapporten over de effecten van zonneparken op biodiversiteit werden geïnventariseerd. Onderzoeker Klaassen was een van de opstellers.

Een andere uitkomst was destijds dat in veel gevallen oorspronkelijke boerenlandvogels de wijk namen bij de komst van een zonnepark. Hun plaats wordt ingenomen door cultuurvolgers als witte kwikstaart en zwarte roodstaart. Klaassen: ,,Dan moet je je afvragen welke soorten je nou geholpen hebt. Niet die van de kwetsbare ecosystemen die we zouden moeten beschermen.’’

loading  

In het proefgebied bij Roodehaan zitten nu geen grotere weidevogels. Daarvoor is het huidige maai-, mest- en graasbeheer te intensief, zegt Klaassen. De kleinere soorten zijn wel goed vertegenwoordigd. Hij turfde negen nestparen van de graspieper en vijf of zes van de gele kwikstaart. In een nattere strook ruigte zitten ook rietgors, blauwborst en roodborsttapuit. 

Klaassen: ,,Sinds ik tel begin ik me wel meer zorgen te maken over dit gebied. Je kunt zeggen dat het weinig uitmaakt: negen paar graspiepers op 55.000 tot 80.000 in Nederland, maar als die ook bij andere parken worden verdreven gaat het wel wringen.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct