De geur van je eigen kinderen, aangebrande aardappelen en parfum. Door corona ruiken mensen soms al maanden niks meer.

Dat de neus een niet te onderschatten orgaan is, ondervond arts Mees van der Hoff toen hij zijn geur verloor door corona. ,,Ik liet het gas openstaan en dat rook ik niet’’, zegt de basisarts infectieziektebestrijding. ,,Gelukkig was een huisgenoot thuis. Het schudde me wel even wakker: geur is echt wel belangrijk.’’

Voor GGD Fryslân heeft Van der Hoff contact met coronapatiënten. Als die bellen over hun slechte ruiker is dat omdat ze willen weten of het een reden is om langer in isolatie te blijven. ,,Alleen geur- en smaakverlies is dat niet.’’

Van alle coronapatiënten lijkt ongeveer de helft tot driekwart van de mensen met corona last te hebben van een minder goed werkend reukorgaan, zegt onderzoeker reuk- en smaakstoornissen Elbrich Postma aan de Wageningen University & Research (WUR).

De WUR is aangesloten bij internationaal onderzoeksconsortium GCCR, dat werd opgericht naar aanleiding van de coronapandemie en onderzoek doet naar geur- en smaakverlies. Zelf doet Postma al langer onderzoek naar de symptomen bij ander soorten patiënten. Want ook onder meer verkoudheid of griep of een ongeluk kunnen ertoe leiden, al heeft dat andere oorzaken.

Bij corona komt het wegvallen van de reuk waarschijnlijk doordat het virus op hulpcellen ,,gaat zitten’’ in de buurt van reukcellen, zegt Postma. ,,Kennelijk zijn die hulpcellen heel belangrijk.’’ Bij een klein deel van de coronapatiënten verdwijnt ook echt de smaak. Maar in de meeste gevallen lijkt dat zo, omdat je in de mond alleen basissmaken waarneemt. ,,Als je iets eet, kauw je erop en komen er geuren vrij. Die gaan van je mond naar je neus en bepalen uiteindelijk het aroma van je eten.’’

Veel voorkomende verschijnselen zijn parosmie en fantosmie. Bij het eerste zijn geuren plots anders dan voorheen, bij het tweede ruiken mensen dingen die niet bestaan. ,,Geurhallucinaties. Dat is vaak voor patiënten heel vervelend, omdat ze het nooit eerder hebben waargenomen.’’

Of het bij iedereen terugkomt, is volgens Postma moeilijk te zeggen, omdat corona nog relatief kort bestaat. ,,Bij sommige mensen duurt het een paar dagen, bij sommige weken of maanden. Er zijn mensen die het al een jaar hebben.’’ Soms komt eerst een beetje reukvermogen terug en volgt daarna de rest.

Voor wie langer dan vier weken niet ruikt, raadt Postma aan om een training te doen, waarbij mensen een set van vier geuren tweemaal daags ruiken. Hoewel de werking nog niet zeker is, lijkt zo’n training effect te hebben.

Jannah Bons

loading

Sinds ze haar smaak en geur in december kwijtraakte, heeft Jannah Bons (19) uit Bolsward niet meer de eetlust die ze eerder had. ,,Alles wat ik eet, smaakt hetzelfde.’’

Rond 12 december kreeg Bons last van hoofdpijn. Twee weken lang proefde ze niets meer. Daarna rook ze alleen frituurlucht en een chemische lucht. ,,Ik kan het niet omschrijven. Het is heel vreemd.’’

Eten proeft ze inmiddels weer wat, maar met dezelfde vreemde, chemische smaak. ,,Ik hoef maar de helft en de rest laat ik staan. Mijn ouders zeggen: ‘Je moet wel goed eten’, maar het moet je wel goed smaken.’’

Rond de jaarwisseling miste Bons de geur en smaak van oliebollen. ,,Ik at ze wel, omdat je gezellig mee wilt eten. Niet omdat ze lekker waren.’’ Ook haar eigen parfum ruikt ze niet goed. ,,Ik gebruik elke dag parfum. Soms spuit ik nu te veel op en dan hoor ik van mijn omgeving: wat heb jij veel op.’’

Voor haar stage in de ouderenzorg is haar slechte reuk een handicap. ,,Ik werk als zorgkundige. Dan heb je bijvoorbeeld ook te maken met urine. Je moet dat wel signaleren en dat kan ik nu minder goed doen’’, zegt ze. Misgegaan is het daardoor nog niet. ,,Ik ben veel omringd met mensen. Zij zeggen het als er iets aan de hand is.’’

Bons maakt zich zorgen of haar zintuigen ooit helemaal herstellen. ,,Corona houdt je wel echt in de greep. Het is nu inmiddels april. Misschien blijft het wel weg.’’

Guido Cnossen

loading

Heel licht verkouden, meer last had Guido Cnossen (27) uit Grou begin november niet. Maar door het verlies van geur en smaak wist hij voldoende. ,,Ik denk dat het zeker twee maanden heeft geduurd. Het was echt helemaal weg’’, zegt hij. ,,Smaakdood.’’

Ook bij een verkoudheid ruikt Cnossen wel eens minder goed. ,,Maar meestal helpt even stomen of iets pittigs eten. Dan is het weer terug. Dat tweede heb ik ook geprobeerd.’’ Tevergeefs. ,,De eerste weken baalde ik er echt van dat ik bepaalde dingen niet kon proeven.’’ Want de Grouster kookt graag. ,,Maar na twee weken had ik het wel een plekje gegeven.’’

Nu proeft en ruikt Cnossen weer. ,,Maar er zijn wel dingen die veranderd zijn. Mijn eigen odeur bijvoorbeeld. Ik vind mijzelf heel erg stinken als ik heb gesport, terwijl ik dat van tevoren niet vond. Misschien zijn er mensen die zeggen: je ruikt het nu eindelijk goed’’, lacht hij. Maar volgens zijn vriendin is er niks veranderd.

De tot voor kort onbekende geur lijkt op die van rode ui. Tegenwoordig, want voorheen was Cnossen daarvan een liefhebber. ,,Nu is het een beetje penetrant, een beetje scherpig.’’ Ook boter smaakt en ruikt anders. ,,Heel erg zoet. Alsof ik bakkersroom aan het eten ben, terwijl het eigenlijk een vrij vlakke smaak heeft.’’

Ook een blikje Pepsi is niet meer wat het was. ,,Ik had laatst een blikje, wat ik normaal heel lekker vind. Ik had het al die tijd niet gedronken. Ik had me er zo op verheugd, maar het was echt niet te pruimen.’’

Fokke Boschma

loading

Het is dat Fokke Boschma (50) uit Wommels dertig jaar ervaring heeft als kok. Want vanaf begin december kon hij wekenlang niets meer proeven of ruiken. Maar de bewoners van het zorgcentrum in Witmarsum voor wie hij kookt merkten er waarschijnlijk niets van, zegt hij.

,,Je weet ongeveer als je aan het koken bent wat bepaalde vloeistoffen doen met elkaar. Ik ben al dertig jaar kok, dus voorheen proefde ik ook niet meer alles. In het begin liet ik wel mijn collega’s even kijken of het goed op smaak was.’’

Of het geleidelijk verdween of plots, weet hij niet meer. ,,Maar ’s ochtends was het er nog wel en in de avond niet meer. Ik heb een filmpje gemaakt dat ik een rauwe ui eet. Daar proefde ik helemaal niks van.’’

Inmiddels is Boschma’s smaak wel terug, maar hij ruikt nog steeds weinig. De kattenbak niet bijvoorbeeld en ook als hij op zijn werk iets lekkers bereidt, pikt zijn neus het nauwelijks op. ,,Een heel enkele keer ruik je wat. Altijd maar een tel, een vleugje. Daarna niks meer.’’

Soms weet Boschma niet zeker of voedsel nog goed is. Op zijn werk is dat geen probleem, omdat daar met een strak inkoop- en weggooibeleid wordt gewerkt, zegt hij. Thuis is dat ietsje anders. ,,Ruiken is een van de manieren om te kijken of iets bedorven is. Bij vleeswaren twijfel ik soms best een beetje.’’

De kok zegt zich niet al te druk te maken over of zijn reukorgaan ooit de oude zal zijn. ,,Ach ja, over de lange termijn maak ik me nooit zo druk. Ik denk dat het op een gegeven moment toch wel weer terugkomt. De natuur herstelt zich toch ook wel weer.’’

Wally Hoekstra

loading

Tot drie keer toe liet Wally Hoekstra (30) uit Hommerts de aardappelen aanbranden. ,,Ik rook het echt niet. Dan kwam mijn vriend thuis en zei hij: wat is hier gebeurd? Ze waren al in een heel ver stadium verbrand.’’

Geur en smaak zijn bij Hoekstra weg sinds ze begin januari corona kreeg. ,,Ik begon opeens niks meer te ruiken en te proeven. Toen wist ik eigenlijk wel genoeg. Ik was ook nog heel erg verkouden en heel erg moe.’’

Ook voor andere praktische zaken is het niet kunnen ruiken een probleem. ,,Mijn jongste heeft ’s nachts een pamper om en dan komt de oudste: ‘Mem moat de broek even ferskjinje want Arjen hat poept’’, zegt ze over haar kinderen van drie en vijf jaar.

Nog steeds laat Hoekstra’s neus het afweten. Het enige lichtpuntje is zo nu en dan onder de douche. ,,Soms als ik ga douchen, ruik ik even aan shampoo. Daar zit avocado en honing in. Dan kan ik het vijf seconden ruiken. Daarna niet meer.’’

Op haar werk vraagt ze aan collega’s af en toe of ze naar zweet stinkt. ,,Ze zeggen dat het nooit zo is. Ik hoop maar dat het zo is.’’ Voor de zekerheid wast ze haar kleren vaker. ,,Anders deed je een shirtje twee dagen aan. Nu was ik het maar.’’

Toch is dat geen garantie voor fris ruikende kleding. Want soms hangt ze de was buiten als het land wordt bemest. ,,Dan hoor ik: waarom heb je de was buiten gehangen?’’

De geur van haar kinderen mist Hoekstra misschien wel het meest. ,,Ik vind het toch wel jammer dat als ik hun haren heb gewassen, dat ik ze niet meer ruik. Ook de frisse geur van een schoon bed mis ik. En eigenlijk mis ik ook wel die van land dat net is bemest.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Coronavirus
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct