Het zetje van de VN in het racismedebat

O, o Den Haag. ILLUSTRATIE LC

Een wekelijkse kijk op politiek Den Haag. In deze aflevering: de billenkoek van de mensenrechtenrapporteur van de Verenigde Naties is aangekomen.

Ze wordt niet bij naam genoemd, maar de vingerwijzing naar Jenny Douwes is helder. In haar jaarlijkse rapportage over mensenrechten veegde speciaal rapporteur Tendayi Achiume van de Verenigde Naties de vloer aan met het Nederlandse beleid tegen racisme en discriminatie. En daarin duikt ook de afloop op van de schermutselingen voorafgaand aan de geruchtmakende Dokkumer Sinterklaasintocht van 2018.

De rapporteur is onthutst over de milde sancties die in Nederland zijn opgelegd, schrijft Tendaye Achiume, hoogleraar rechten en faculteitsdirecteur van de University of California in Los Angeles. ,,Zo kregen degenen die in 2018 veroordeeld werden voor het aanvallen van vreedzame anti-Zwarte Piet demonstranten boetes en een taakstraf.’’

Jenny Douwes uit Harkema, die het gezicht werd van de geruchtmakende blokkeeractie op de snelweg A7 bij Oudehaske, kreeg in hoger beroep een taakstraf van 90 uur.

De VN spreekt onomwonden van ,,minimale sancties’’ voor degenen die zijn vervolgd voor ,,wanordelijk gedrag tegenover mensen die vreedzaam tegen racisme protesteerden’’. ,,De boodschap die zulke straffen meegeven is niet sterk genoeg om anderen ervan te weerhouden hetzelfde te doen.’’

Het rapport van Tendaye Achiume staat vol stevige taal. Ook over het heersende institutioneel racisme in Nederland bij de politie, in het onderwijs (stageplekken) en op de huurdersmarkt. De mensenrechtenorganisatie hekelt het feit dat Nederlanders zichzelf zo’n tolerant en inclusief volkje vinden, terwijl er in werkelijkheid zo veel schort op het vlak van racisme en discriminatie. Zij vindt de softe strafrechtelijke aanpak van de pro-Pieten-belagers in 2018 een schoolvoorbeeld.

Het rapport werd op 9 juli na vele voorgesprekken vrijgegeven. Het was hartje zomer en Nederland snakte naar vakantie. Naar goed gebruik behoort de Nederlandse regering zich de kritiek en adviezen van de VN ter harte te nemen. Dik vier maanden later is het eindelijk zo ver. Donderdag stuurde minister Wouter Koolmees, die het dossier discriminatie en racisme op zijn schouders heeft, een formele kabinetsreactie naar de Tweede Kamer.

Wie terugrekent kan een aardige lijn ontdekken. De regering had voorinzage in het rapport en precies deze zomer zagen we grote verschuivingen. Premier Mark Rutte bekende in de Tweede Kamer had hij ,,grote veranderingen’’ had doorgemaakt over Zwarte Piet. De Surinaamse verzetsheld Anton de Kom kreeg een plek in de canon. Op 1 juli ging het adviescollege dialooggroep slavernijverleden van start. In juni was Kick Out Zwarte Piet nog boos omdat Rutte hen niet had uitgenodigd voor een Catshuisgesprek, op 2 september volgde die uitnodiging alsnog. De premier sprak na afloop deemoedige woorden. ,,In dit land komt nog steeds op te grote schaal racisme en discriminatie voor, en dat is onacceptabel.’’

De kabinetsreactie van donderdag put rijkelijk uit alle stappen die voorwaarts zijn gezet. De hernieuwde canon met Anton de Kom wordt genoemd en de indringende rondetafelgesprekken op het Catshuis. Voor de bescherming van anti-piet-demonstranten verwijst het kabinet naar de lokale autoriteiten. ,,Het is aan de lokale autoriteiten om (..) de beschermingsmaatregelen tot uitvoering te brengen indien deze nodig zijn.’’

Tot een reflectie op de opgelegde sancties komt het niet. Al bekennen Koolmees cum suis dat er in Nederland nog een wereld te winnen is. ,,Wij moeten - net als zij dat doet in haar rapport - constateren dat onze wetgeving, ons beleid en onze toewijding niet altijd toereikend zijn.’’

saskia.van.westhreenen@lc.nl