Carolien van Leeuwen: ,,De huidige generatie is slimmer dan ik ooit ben geweest.''

Het roer moet om in doktersland

Carolien van Leeuwen: ,,De huidige generatie is slimmer dan ik ooit ben geweest.'' FOTO CORNE SPARIDAENS

Het roer moet om in doktersland. Huisartsen die stoppen hebben grote moeite een opvolger te vinden. In een groeiend aantal plaatsen komen nieuwe patiënten op een wachtlijst. ,,We zijn met z’n allen in de fuik gezwommen’’, zegt de in Augustinusga geboren Carolien van Leeuwen. Zij runde 23 jaar lang een eigen praktijk in Emmen en is sinds een half jaar hoofd van de huisartsenopleiding van het UMC Groningen.

Ze heeft het afgeleerd om aan kinderen te vragen: wie is jouw juf? Want dé juf bestaat niet meer, gezien het huidige leger aan parttimers. Kinderen hebben er twee. Of drie. Dus vraagt Carolien van Leeuwen (59) nu standaard aan de jeugd: wie zijn jouw juffen?

Precies zo, voorspelt ze, gaat het straks ook met de huisarts. ,,De vraag is dan niet langer wie jouw huisarts is, maar wie jouw huisartsen zijn. Dat hoeft helemaal niet erg te zijn. Als beide dokters maar net zo goed weten wat er in jou omgaat als die ene. En net zo op de hoogte zijn van wat jij in het verleden hebt meegemaakt. Dat je het in mei bijvoorbeeld altíjd moeilijk hebt, omdat je eerder in die maand je kindje bent kwijtgeraakt – om maar wat te noemen.’’

Het vergt communicatie binnen een doktersteam. Afstemming. Maar het is volgens Van Leeuwen nodig. ,,Als huisartsen hebben wij, vanuit ons goede hart, steeds maar patiënten overgenomen van praktijken die gingen sluiten. We hebben de ballon groter en groter laten worden en nu staat hij op knappen. Het houdt een keer op.’’

Huisarts wil niet vestigen

Onlangs kwam in het nieuws dat in een toenemend aantal plaatsen huisartsentekorten zijn. En dat die tekorten alleen maar groter worden de komende jaren, met het vertrek van de oudere doktersgarde. Van Leeuwen schudt haar hoofd. Het zit anders, volgens haar.

,,Er is geen huisartsentekort. Er is een tekort aan huisartsen die zich willen vestigen, met een eigen praktijk’’, zegt ze. ,,Dat is misschien wel het failliet van de huisartsenorganisatie zoals we die al een eeuw kennen. Wij zijn al jaren bezig het aantal opleidingsplekken te verhogen, maar kennelijk is dat niet de oplossing.’’

De nieuwe generatie staat niet te trappelen om een praktijk over te nemen of te beginnen, met alles wat daarbij komt kijken. Van Leeuwen ziet het op de huisartsenopleiding van het Universitair Medisch Centrum Groningen, waar zij sinds september aan het roer staat. De twintigers van nu willen meer balans tussen werk en privé. ,,Niet alleen de meiden, hoor. Er wordt vaak gezegd dat het aan hen ligt. Dat tegenwoordig meer vrouwelijke studenten de opleiding doen en dat de meesten van hen niet fulltime aan de slag willen. Maar ook jongens hebben geen zin om 60 uur per week te werken. Want daar komt het soms op neer als je huisarts bent.’’

Corona: huisarts is niet snel in paniek

Carolien van Leeuwen blijft nuchter onder de coronaverspreiding. De huisartsenopleiding van het UMCG, nog zonder lesstof over corona in het lespakket, draait gewoon door. Ook een bijeenkomst half maart, waar ruim honderd opleiders uit het Noorden bijeenkomen voor twee lesdagen, vindt vooralsnog doorgang.

,,Voor ons gelden dezelfde GGD-richtlijnen als voor anderen: blijf thuis bij verkoudheid en koorts en was geregeld je handen. Ik heb dinsdag alle medewerkers een bericht hierover gestuurd, om te voorkomen dat mensen op eigen houtje besluiten thuis te blijven en er paniek ontstaat. Maar ik moet zeggen: de huisarts is een soort die je niet zo snel in paniek krijgt.’’

Van Leeuwen is vol lof over de snelheid waarmee artsen te horen krijgen wat ze moeten doen. ,,Neem het tekort aan beschermingsmiddelen. Dat tekort is er, maar er is ook direct informatie over hoe we daarmee moeten omgaan. Heb je nog mondkapjes beschikbaar, meld het dan om je heen, bijvoorbeeld. En er staat onmiddellijk informatie op www.thuisarts.nl. De organisatie is goed.’’

Dat studentenvereniging Vindicat vorig weekeinde naar Noord-Italië is afgereisd, vindt Van Leeuwen „geen slimme actie’’.

,,Ieder weldenkend mens heeft hier de wenkbrauwen over op getrokken. Vindicat hééft al een imagoprobleem. Dan denk ik: als je jezelf in de kijker wilt spelen, moet je dit doen. En dat voor een weekje skiën, hè? Dit zijn de managers van de toekomst; van mensen die zo hoog worden opgeleid, mag je toch gezond verstand verwachten? Ook al was er strikt genomen geen negatief reisadvies: dit is niet verstandig.’’

Huisartsenspoeddienst

Van Leeuwen weet er alles van. Ze heeft tijden gehad dat ze werkweken draaide van wel 80 uur. Naast het werk voor haar eigen praktijk in Emmen zette zij zich in voor de oprichting van de huisartsenspoeddienst in Zuidoost-Drenthe. Patiënten kunnen er ’s avonds,

’s nachts en in de weekeinden terecht.

,,Laatst nam ik een weekeinde waar op Schiermonnikoog toen ’s nachts iemand belde en begon met: ‘Sorry dat ik u stoor’ ... waar hoor je dat nog? Veel mensen verwachten dat ze altijd overal terechtkunnen. De hele maatschappij is veranderd. Wat doe je als je wasmachine kapot is? Je gaat naar de website van Coolblue, bestelt en de volgende dag staat er iemand met een nieuwe op de stoep.’’

Terwijl de dokterspost de werkdruk van de huisartsen moest verlichten, deed het haar eigen werkdruk aanvankelijk geen goed. Vele avonden was ze zoet om de dokterspost van de grond te krijgen en organisatorisch vorm te geven. ,,Als ik voor de derde avond op rij ergens kwam waar de soep met broodjes klaar stonden, dacht ik: nee, dit ga ik dus niet wéér doen. Ik ga naar huis om te eten, al krijg ik daar alleen nog een lauwe hap.’’ Want thuis had ze haar gezin, met twee dochters.

Ik snap ze wel

Van Leeuwen kon het werk doen dankzij een hoop geregel en een partner die het thuisfront draaiende hield. ,,Met de opvoeding van onze kinderen heb ik me gruwelijk weinig bemoeid’’, stelt ze onomwonden.

Of ze het achteraf gezien anders had willen doen? Of ze, met andere woorden, spijt heeft? ,,Wat vind ik dát een gereformeerde, calvinistische vraag. Het was niet anders. We zijn allemaal stug doorgegaan, in antwoord op de drukte, en in de fuik gezwommen.’’

Ze ging over haar grenzen heen, herhaaldelijk. En met die wetenschap zegt ze nu: ,,Ik snap het heel goed dat de huidige generatie niet zo wil werken. Ik juich het toe dat ze het anders willen doen. Ze zijn slimmer dan ik ooit ben geweest.’’

Experimenten

Het moet anders. Maar hoe? Het zal de komende tijd moeten worden uitgedokterd. Van Leeuwen pleit voor het houden van meer experimenten. Langdurig onderzoek naar nieuwe vormen van huisartsenzorg en zorg op maat, die betaalbaar is. Verzekeraars moeten daarvoor de buidel trekken.

,,Ze zeggen tegen ons dat ze geen 3D-printers hebben waaruit dokters komen. Nee, maar geld hebben ze wél. In de industrie is het ook heel normaal dat er eerst een aantal prototypes wordt gemaakt. Voordat Philips een nieuw product in de markt zet zijn er heel wat prototypes in de vuilnisbak beland. Nu kun je een huisartsenpraktijk niet in de bak gooien, maar je kunt wel meer ruimte maken voor experimenten. Alleen dan krijgen we nieuwe, duurzame organisaties waarvan iedereen blij wordt.’’

Van Leeuwen noemt Afferden in Limburg, waar een proef loopt om het dreigende huisartsentekort het hoofd te bieden. Kern van deze aanpak is dat dokters 15 minuten tijd per patiënt krijgen in plaats van 10, en ook dat ze informeren naar diens sociale leven. ,,Daar wordt de patiënt blij van en daar wordt de dokter blij van. Bovendien levert het minder verwijzingen op naar het ziekenhuis. Dat zijn meetbare resultaten. Er moeten echt dingen anders. We hebben nu burgers die niet meer ingeschreven kunnen worden bij een huisartsenpraktijk. Noni’s , heten zij in vaktermen: niet op naam ingeschreven . En dat vinden we allemaal hartverscheurend erg. De huisartsen én het publiek. Alsof je naar de bakker gaat en er is geen brood. Onvoorstelbaar.”

„Natuurlijk helpen wij een zieke die zich bij de balie meldt. We lossen het wel op. Maar je kent als dokter in dat geval niet de kwetsbaarheden van de zieke. De waarde van het gekend worden ontbreekt. Die relatie, niet romantisch maar functioneel, is cruciaal. Die vormt de basis, die er moet zijn en moet blijven. Maar het hoeft dus niet altijd bij één huisarts te liggen. Twee kan ook. Of een team.’’

Het zit in de genen

Van Leeuwen heeft de doktersgenen geërfd van haar vader. Hij was dorpsdokter in Augustinusga. Zo’n arts die ook bevallingen deed en een apotheek aan huis had. Moeder deed de administratie. Veel te managen was er verder niet. Praktijkondersteuners zoals die er nu zijn (voor ouderen, jeugd, op het gebied van diabetes en geestelijke gezondheid) waren er niet.

De jonge Carolien wilde geen dokter worden. Niet dat het beeld dat ze ervan kreeg nou zo afschrikwekkend was. Maar ze had nog geen idee wat ze wilde. ,,Zoals zoveel jongeren op die leeftijd. Wat weet je nou als je 18 jaar bent?’’

Ze werd verpleegkundige, in wat toen nog het VU heette in Amsterdam; het ziekenhuis van de Vrije Universiteit, tegenwoordig VUmc geheten. Het was lekker praktisch: steeds een paar maanden oefenen en dan, hup, aan de slag.

Maar ze was eigenwijs. Wist dingen vaak beter, of dacht in ieder geval dat ze dat wist. ,,Weet je wat jij moet gaan doen? Jij moet geneeskunde gaan studeren’’, zei een arts-assistent tegen haar. Ze deed het niet. Ze ging eerst nog aan de slag als hoofd verpleegkunde in een Amsterdams verpleeghuis, maar koos later toch voor geneeskunde. En aansluitend voor huisartsgeneeskunde. ,,Dat is toch echt wel het allerleukste wat er is. Dat vind ik nog steeds.’’

Een veranderend vak

Via omwegen werd Van Leeuwen alsnog dokter. In 1997 begon ze een eigen praktijk in de toen pasgebouwde wijk Rietlanden in Emmen, met nul patiënten. Binnen twee jaar zat ze vol. Ze werd bestuurlijk actief, vooral bij de oprichting van de huisartsenpost, en ze leidde tien jaar lang huisartsen op. In die tijd veranderde er veel.

,,Een dokter die geen verloskunde deed? Mijn vader vond het een versobering van het vak van huisarts. Ook de komst van zo iemand als een praktijkondersteuner met wie patiënten over hun moeilijkheden kunnen praten, begreep hij niet helemaal. Het vak is veranderd, de beroepsopvatting over de inhoud én de werkwijze, waaronder schaalvergroting.’’

Het huisartsencentrum Quattro waar Van Leeuwen haar praktijk had, zat op een gegeven moment zo vol dat werd afgesproken: elk kwartaal is één praktijk geopend voor nieuwe inschrijvingen. ,,Je tornt aan de vrije huisartsenkeuze van mensen, maar wat moet je als de rek eruit is? En dat proces is al heel lang gaande. Ik zie het al jarenlang gebeuren dat een buurpraktijk de patiënten overneemt als de collega geen opvolger heeft gevonden. Vanuit het gevoel: er moet toch een dokter zijn. En dat er huisartsen worden ingehuurd om de boel draaiende te houden. Hidha’s , zoals wij ze noemen, huisartsen in dienst van een huisarts .’’

,,Er zijn dorpen waar een huisarts twee praktijken overgenomen, omdat daar twee dokters stopten. Deze collega moet het telkens zien rond te breien met ingehuurde dokters en waarnemers. En dat lukt niet altijd. Soms moet hij het in zijn eentje doen.’’

Met patiënt skypen mag niet

Een nieuw fenomeen is de dorpsdokter 2.0 , die deels digitaal contact heeft met zijn patiënten. ,, En waarom inderdaad niet?’’, vindt Van Leeuwen. ,,We Skypen ook met onze kinderen en kleinkinderen, waarom dan niet met onze dokter? Het lastige is dat wij als dokters niet mogen Skypen met patiënten. Dat heeft te maken met privacy en de wetgeving hieromtrent, de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Het risico op afluisteren is te groot. Huisartsen moeten eventuele contacten via internet medisch-technisch zien in te bedden. Voor de meesten is dat financieel niet op te brengen.’’

De opleiding waarvan Van Leeuwen nu aan het hoofd staat probeert de aanstormende dokters zo goed als dat kan klaar te stomen. Tegenwoordig horen daar ook managementlessen bij. ,,Huisartsen zijn steeds meer managers geworden. En dat managen is een stuk ingewikkelder geworden.’’

Behalve de hoofdvestiging van de huisartsenopleiding in Groningen is er een dependance in Zwolle en wordt er geëxperimenteerd met opleiden in Friesland. Het voedt de hoop dat huisartsen zich meer over de noordelijke regio verspreiden. ,,De idee is dat als ze lang in dezelfde regio zitten, ze zich verbonden gaan voelen aan die regio en daar willen blijven.’’

Een van Van Leeuwens speerpunten is: zoek meer contact met lokale partners. ,,De huisarts in Wedde is daarvan een mooi voorbeeld. Als hij ouderen doorstuurde naar het ziekenhuis kreeg hij vaak de vraag: ‘Maar hoe moet ik daar komen? Ik heb niemand om mij te brengen’. Achter die vraag zit vaak eenzaamheid. De dokter kan dat niet direct oplossen, maar wel signaleren en zaken in gang zetten. In Wedde heeft een dorpsclub nu het vervoer geregeld. Een prachtige oplossing!’’

Verleiden: word huisarts

Er zijn meer opleidingsplekken gekomen de afgelopen jaren. Voor volgend jaar wordt gemikt op 879. Er wordt van alles uit de kast getrokken om geneeskundestudenten te enthousiasmeren voor de huisartsenopleiding. Pubquizzen bijvoorbeeld, waarbij het deelnemersveld bestaat uit een combinatie van huisartsen-in-opleiding én ouderejaars studenten geneeskunde. De hoop is dat tijdens al deze gezelligheid op z’n minst onderlinge contacten worden gelegd en in het gunstigste geval de laatste groep geïnteresseerd raakt in de doktersopleiding. Met hetzelfde doel werd onlangs filosoof en medisch ethicus Menno de Bree ingehuurd om een speciale theatertour huisartsopleiding te geven.

Met haar eerste half jaar als opleidingshoofd achter de rug ziet Van Leeuwen de toekomst vol vertrouwen tegemoet. Ze heeft de energie gevoeld van de jeugd, die bruist en vindingrijk is. ,,Deze generatie is veel creatiever dan de onze. Zij zal oplossingen vinden voor de huisartsenzorg, daar ben ik van overtuigd.’’

Intussen blijft Van Leeuwen zelf ook één dag in de week dokteren, in de praktijk in Emmen. ,,Het is een prachtig vak. Dat blijf ik vinden.’’

Paspoort

Naam Carolien van Leeuwen

Geboren november 1960 in Augustinusga

Opleiding vwo Christelijk Lyceum in Zeist; interne opleiding A verpleegkundige (AZVU); geneeskunde (VU); beroepsopleiding huisarts (UMCG)

Carrière 1980-1990 verpleegkundige; 1997-heden huisarts te Emmen; 2019-heden hoofd huisartsenopleiding UMCG

Privé geregistreerd partnerschap, twee dochters (30 en 25 jaar), woont in Emmen

 

home
net-binnen
menu