Help, de kanoeten krimpen

Kanoet Foto: Marcel van Kammen

De kanoeten krimpen. Ze krijgen kleinere lijfjes en kortere snavels. ,,Zorgwekkend’’, vindt Natuurminister Carola Schouten.

De minister reageert op alarmerende gegevens uit Amerikaans onderzoek. Het legt een directe relatie tussen krimpende vogels en de opwarming van het klimaat. Schouten zocht op verzoek van de Tweede Kamer contact met Jan van Gils, gedragsecoloog en de grootste kanoetkenner van Nederland en hij bevestigt het beeld dat uit het onderzoek naar voren komt.

De bioloog van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) doet al jaren onderzoek naar de trekvogels en hun aanpassing aan het veranderde klimaat. Lichaamsverkleining als gevolg van klimaatverandering, zo leerde de minister, is een algemeen fenomeen aan het worden. ,,En niet alleen bij trekvogels.’’

Wat is er aan de hand?

In december kwam Dave Willard, ornitholoog van het Natuurhistorisch museum in Chicago, met de resultaten van zijn onderzoek, uitgevoerd door de Universiteit van Michigan. Willards woonplaats Chicago ligt op een belangrijke vogeltrekroute. Hij trok er sinds 1978 vrijwel dagelijks op uit met een meetlat en mat iedere vogel die hij tegenkwam - de meeste waren te pletter gevlogen tegen hoge gebouwen in de stad.

Willard onderzocht er ruim zeventigduizend in totaal. Onderzoekers van de universiteit hielpen met documenteren en legden nauwgezet de lengte vast van het onderste deel van ieder pootbot. Hun bevindingen: in veertig jaar tijd zijn de vogelbotten met 2,4 procent gekrompen. De lengte van de vleugels groeide in die tijd met 1,3 procent.

Ze vonden een significant verband tussen de lichaamsgrootte van de vogels en de zomertemperaturen. Hoe warmer de zomers, des te kleiner de vogels. De onderzoekers hebben er twee theorieën voor. De eerste is dat kleinere lijfjes makkelijker warmte kwijtraken. De tweede is dat jonge vogels minder snel groot worden in warme perioden. Hun langzamere groei gaat uit de pas lopen met de aanwezigheid van voldoende geschikt voedsel.

Het kleiner worden van soorten is een voorbode van een negatieve populatieontwikkeling. Anders gezegd: ze gaan richting uitsterven. Kleinere vogels hebben immers kleinere overlevingskansen. Schouten: ,,Dat is zorgwekkend en benadrukt nog maar eens de urgentie van het klimaatbeleid’’.

De kanoet krijgt een kortere snavel.

Ecoloog Jan van Gils doet al jarenlang onderzoek naar de overlevingskansen van de kanoet, het bekende steltlopertje van de Waddenzee. Zijn bevindingen passen naadloos in het vorig jaar door de universiteit van Michigan geschetste beeld.

De kanoet broedt in het noordpoolgebied en trekt vervolgens via de Bocht van Gdansk naar het Nederlandse Waddengebied. Hier eten de jonge dieren zich vol, om daarna in Mauritanië te overwinteren. Sinds 1983 worden in Gdansk kanoeten opgemeten. Het onderzoek toont aan dat hun gemiddelde grootte afneemt, soms zelfs met 15 procent.

In warme zomers produceren kanoeten kleinere jongen met kortere snavels. En juist die snavel is voor kanoeten van levensbelang; ze pikken er schelpdiertjes mee op. Hun belangrijkste voedsel is de Loripes lucinales , de melkwitte cirkelschelp, die zich tussen de 25 en 40 millimeter diep ingraaft in het zeezand. Kanoeten met een snavel korter dan 30 millimeter kunnen daar steeds moeilijker bij. Ze moeten op zoek naar alternatief voedsel, zoals de wortels van zeegras, maar die zijn minder voedzaam.

En nu?

Wetenschappers wereldwijd hebben geen enkele twijfel meer over de veranderingen die gaande zijn. In totaal bleken er de afgelopen veertig jaar van de 52 onderzochte trekvogelsoorten 49 te zijn gekrompen. In de woorden van Schouten: ,,De achteruitgang van de biodiversiteit gaat wereldwijd sneller dan verwacht’’.

De minister is ,,van mening dat we het tij nog kunnen keren’’. Maar positief is het allemaal niet. ,,De gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging, een verhoogd voorkomen van stormen en hevige regenval en een stijging van de temperatuur, vormen potentieel een bedreiging voor Nederland in het algemeen en de Waddenzee in het bijzonder.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Waddengebied