De Adelaar vaart volgeladen met slib de haven van Harlingen uit terwijl de Henri Dunant juist binnenvaart. FOTO'S CATRINUS VAN DER VEEN

Harlinger bagger vormt natuur bij de buren

De Adelaar vaart volgeladen met slib de haven van Harlingen uit terwijl de Henri Dunant juist binnenvaart. FOTO'S CATRINUS VAN DER VEEN

Aan slib kleeft viezigheid, iets dat ongewenst of verontreinigd is zelfs. Maar slib is natuurlijk, dus kun je er - mits schoon - een kwelder van laten groeien.

Herman Hoekstra tikt tegen het pookje in de stuurhut. Als een autoo-tje zo makkelijk manoeuvreert hij baggerschip Adelaar van De Boer Baggerwerken uit Sliedrecht door de haven van Harlingen. Dertig weken per jaar beweegt de enorme stofzuiger aan stuurboordzijde over de bodem van de Harlinger havens om die op diepte te houden.

Is de Adelaar in 10 minuten vol met 600 kuub slib, dan vaart Herman haar een kilometer het Kimstergat in waar de bagger de beun (de bak) in een halve minuut uitstroomt. ,,Harlingers zeggen wel dat het baggerschip en de bagger altijd een wedstrijdje doen wie het eerste in de haven terug is.’’

Want dat baggeren gaat haast altijd door. Jaarlijks slurpt de Adelaar 600.000 kuub van de bodem om het ofwel bij de Pollendam of in het Kimstergat weer te storten. Het kost de gemeente elk jaar een miljoen euro. Nooit houdt het op.

Paaigebied

Een paar kilometer noordelijker, langs de zeedijk tussen Koehool en Westhoek. In het buitendijks gebied groeit een kwelder. Bij Koehool is deze een smal reepje van een meter of 150 en 4 kilometer verderop is de band twee keer zo breed.

De kwelder is een mooi ding. De vegetatie (riet, zeeaster, Engels slijkgras, zeekraal) is rijk. Het is een broedgebied en rustgebied voor vogels bij hoogwater, paaigebied voor de vissen. Heel vroeger hoorden kwelders aan de rand van het land, maar daar liggen dijken die een abrupte grens vormen. Dat er toch kwelders groeien, blijkt ook goed voor die dijk. Het zompige land breekt de golfslag. In sommige omstandigheden beukt er zo anderhalve meter minder water op de grasdijk, allemaal vanwege de kwelder.

Uit onderzoek van Ecoshape, een samenwerking van verschillende bedrijven en onderzoeksinstituten, blijkt dat de kwelder uit zichzelf al flink groeit. Sinds vorig jaar doet onderzoeker Martin Baptist metingen met een sedimentatie erosie balk, een drone met camera en laseraltimetrie. Met al deze instrumenten meet Baptist waar en hoe de kwelder groeit.

loading

Onderzoeker Martin Baptist meet de groei van de kwelder met een sedimentatie erosie balk.

,,Wij denken dat het alleen maar zin heeft om met de natuurlijke ontwikkeling mee te gaan. Die ontwikkeling is groei van de kwelder en dat willen we een handje helpen’’, zegt Baptist die verbonden is aan Wageningen Marine Research.

Dat komt mooi samen met het gevoelen van de gemeente Harlingen. Die zit met al dat slib weleens in het vaarwater van natuurorganisaties. De bagger moest immers geloosd en dat kan natuurlijk niet op kwetsbare plekken waar unieke vegetatie onder het slib komt te zitten. En voor de gemeente werkt het eveneens niet lekker, dat voortdurende en kostbare gegraaf in het Werelderfgoed.

Dijkverzwaring

Wat nu, zo bedachten de gemeente, It Fryske Gea en Ecoshape, als het slib met opkomend water 5 kilometer verderop in het Kimstergat wegglijdt uit het schip? De hypothese is dat de kleideeltjes met het tij meestromen en worden afgezet langs de kwelder. Het is de kern van het project slibmotor dat twee jaar wordt gefinancierd door het Waddenfonds (1 miljoen euro).

loading

De stofzuiger van de Adelaar schuift over de bodem van de Harlinger haven.

,,Het slib dat we in Harlingen baggeren, storten we in Franekeradeel’’, zegt John Walta van de gemeente Harlingen. Een leuk grapje, verwijzend naar de eeuwige strijd tussen de buurgemeenten, maar Franekeradeel kan er met z’n achterland flink van profiteren. ,,Wij verwachten dat de kwelder de komende twee jaar mogelijk 2 centimeter groeit’’, stelt Baptist. ,,Dit betekent vanwege de flauwe helling dat de kwelder 40 tot 60 meter breder kan worden.’’

Ook Wetterskip Fryslân kijkt met het oog op de geplande dijkverzwaring die moet worden uitgevoerd, met interesse naar de uitkomsten van het onderzoek, weet Reiner de Vries van de gemeente. ,,We hebben nu last van dat slib, terwijl het gewoon deel uitmaakt van de natuur. Dus kijken we of we het netjes kunnen terugbrengen.’’

menu