oud-burgemeester Hayo Apotheker (links), commissaris van de Koning Arno Brok en één van zijn voorgangers Loek Hermans in de Statenzaal in gesprek over bestuurlijke vernieuwing.

Haak je af bij de term bestuurlijke vernieuwing? Het is in ieders belang, zeggen Friese bestuurders

oud-burgemeester Hayo Apotheker (links), commissaris van de Koning Arno Brok en één van zijn voorgangers Loek Hermans in de Statenzaal in gesprek over bestuurlijke vernieuwing. Foto: Niels Westra

Met één Veiligheidsregio, één GGD, één brandweerkorps, één FUMO, één waterschap en steeds minder gemeenten is bestuurlijk Friesland al behoorlijk overzichtelijk. Maar: waarom vormen ze niet nog meer een eenheid en opereren gezamenlijk? ,,Er is lef nodig.’’

Als de term bestuurlijke vernieuwing valt, kan het zomaar zijn dat de helft van de lezers afhaakt. Te abstract, ver-van-mijn-bedshow, ondoorgrondelijk of niet haalbaar. Maar vergeet niet, zegt oud-burgemeester Hayo Apotheker, iedere inwoner van Friesland heeft met het openbaar bestuur te maken. Of je nu wil of niet. ,,En het is in ieders belang om deze dienstverlening toekomstbestendig te maken.’’

Apotheker zit deze donderdagochtend in de Statenzaal met commissaris van de Koning Arno Brok en Loek Hermans, van 1994 tot 1998 commissaris van de Koningin in Friesland. Apotheker en Hermans probeerden in de jaren negentig bestuurlijk Friesland anders in te richten, wat uiteindelijk mislukte. Brok zet 25 jaar later het pannetje opnieuw op het vuur, omdat ,,ik in Frysk bestjoersorgaan foar eagen ha dat past by de tiid, ús provinsje en ús ynwenners.’’

,,Fryslân kin it krekt wat oars dwaan’’, ziet Brok. Friesland kent – in tegenstelling tot de meeste andere provincies – één Veiligheidsregio, één GGD-regio, één Wetterskip, met nagenoeg dezelfde grenzen als de provincie. En dan moet je, vindt de commissaris, veel meer samenwerken. Niet denken in bestuurslagen en structuren, maar in thema’s en uitdagingen ,,dêr’t we yn de provinsje foar stean’’.

Brok schreef een discussienota, die hij met Apotheker en Hermans deelde. De Provinciale Staten adopteerde het bespreekstuk al en wil er in het najaar de boer mee op.

Volgens Apotheker en Hermans is er onder Friese bestuurders nu lef nodig om – soms tegen de wil van Den Haag in – eigen afslagen te nemen om het bestuur op een andere manier in te richten. Zo waarschuwt Hermans voor ,,de tirannie van de status quo’’. Je kunt ook veranderingsgezind zijn, zonder het vertrouwde gevoel en eigen identiteit te verliezen, zegt hij. ,,Daarom is lef nodig. En visie. Je moet je niet richten op kleine zeges, maar weten waar je als provincie heen wilt.’’

In de jaren negentig wilden ze te snel, denkt Hermans. Ze kregen de inwoners en de politiek niet mee in hun ideeën. Hermans: ,,We hebben denk ik te weinig gesproken met de mienskip.’’

Nu zijn er veel meer mogelijkheden, zien ze. Digitaal kun je inwoners betrekken bij politieke besluitvorming, volksvertegenwoordigers kunnen online makkelijker contact leggen met hun achterban. Met achttien gemeenten zijn de onderlinge lijntjes al kort. Bestuurlijk Friesland is overzichtelijk geworden. Hét moment om een stap te maken, aldus Hermans en Apotheker.

De bestuurders denken ook aan een Friese ‘senaat’, een Friese Eerste Kamer, of Raad van State, of groep burgers die op gezette tijden de overheden adviseert over belangrijke thema’s. Een digitaal burgerplatform kan inwoners de mogelijkheid geven om in te spreken bij een thema. ,,Benut de beschikbare instrumenten die inspelen op de moderne tijd.’’, sprak Hermans.

De discussie moet volgens Brok niet gaan over het wijzigen van de structuur, zoals het samenvoegen van de Provinsje en het Wetterskip, maar over een inhoudelijke samenwerking op thema’s. Gaat het over landbouw of veenweide, zorg dan dat kennis bij elkaar gebracht wordt. Zet volksvertegenwoordigers van de verschillende gremia bij elkaar, wissel ambtenaren uit, gooi kennis op één hoop. Laat ook eens andere volksvertegenwoordigers een zegje doen over onderwerpen die hun wel aangaan, maar formeel op een ander bordje liggen.

Apotheker wil nog wel een stapje verder gaan. Hij ziet dat de provincie en het waterschap beide over ‘groen’ en ‘blauw’ gaan. Over water en weiland. Hij zegt: samen sta je sterker en kun je de burger beter bedienen. ,,Voeg de organen samen. Veeg de begrotingen van 460 en 140 miljoen euro bij elkaar en je krijgt een sterk middenbestuur.’’ Hij noemt een potentiële samenwerking met andere provincies ,,afgegraasd gebied’’. ,,We moeten niet horizontaal samenwerken in bestuurslagen, maar verticaal. Dan kunnen we als Friesland stappen zetten.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct