,,Overal zwijgen de klokken, overal lege kerkbanken.''

Geloof in tijden van corona

,,Overal zwijgen de klokken, overal lege kerkbanken.'' FOTO CATRINUS VAN DER VEEN

Ook de kerken gingen dicht. Wat doet dat met de trouwe kerkgangers? Dominee Wim Beekman, de vaste LC-columnist op zaterdag, ziet andere activiteiten op gang komen: andere wegen om samen het geloof te beleven, al is het dan ‘op afstand’.

Zolang als ik me herinner ga ik op zondag naar de kerk. ,,Zonder kerkdienst dooft je geloof’’, zei mijn moeder, ,,dus ’s zondags gaan wij naar de kerk.” Het liefst twee keer.

Wanneer wij op zomervakantie naar Walcheren gingen – waar de avondkerkdiensten dun gezaaid waren – zochten mijn ouders in de Provinciale Zeeuwse Courant waar op het eiland ’s avonds nog een godsdienstoefening werd gehouden. Ik heb in dertien zomers op Walcheren zowat alle kerken van het eiland van binnen gezien.

Zondag 15 maart zwijgen de klokken. De kerk is dicht. Om 10.00 uur laat Omrop Fryslân een dienst zien vanuit Franeker. Een bevlogen dominee die de plagen van Egypte van binnenuit doet voelen, een dubbelkwartet dat liederen zingt die binnenkomen, een organist die de mooiste kerkmuziek vanuit de hoge om de pilaren van de Martinikerk heen laat dwarrelen, een gebed dat een traan losmaakt in mijn ooghoeken, en een zegen die ineens geen verplicht nummer meer is. Geloof in tijden van corona. Maar onze kerk is dicht.

Verantwoordelijkheid

Ik nam zelf het initiatief. Als bestuurder van de protestantse kerkprovincie Friesland heb ik donderdag 13 maart de regeringsmaatregelen vanwege het coronavirus vertaald naar het protestantse kerkelijk leven: ,,We stoppen de kerkdiensten. Die van meer dan 100 kerkgangers moeten we afgelasten, die van minder dan 100 kerkgangers willen we ook niet door laten gaan. We nemen onze maatschappelijke verantwoordelijkheid.”

Provinciebreed is gehoor gegeven aan deze oproep. Overal zwijgen de klokken, overal lege kerkbanken. Ik houd mijn hart vast, hoe zouden de gelovigen reageren? Immers: ’s zondags gaan zij naar de kerk.

Maandagmorgen in de supermarkt is het meteen raak. Een dorpsgenote spreekt mij aan: ,,De kerk dicht, Wim, hoe moet dat nu? Dit heb ik mijn leven nog niet meegemaakt. Zelfs in de oorlog bleven de kerken open.”

Ik probeer uit te leggen waarom het moet. Dat we in Friesland dicht op elkaar in kleine kerkgebouwen zitten, met banken pal op elkaar. Dat er veel kwetsbare ouderen ter kerke gaan. Dat het virus geremd moet worden, de mobiliteit verminderd, de ontmoeting vermeden. Mijn bezwerende woorden helpen niet. ,,Ik was niet bang voor ’t virus, maar toen het bericht kwam dat de kerken dicht zouden gaan, werd ik wel bang.”

Ik zwijg, van binnen voel ik het net zo.

Vermoeide chaos

De kerk betekent veel voor gelovigen. Als kind heeft mijn moeder mij dat op het hart gebonden. Als dominee heb ik het 35 jaar verkondigd. Deze week heb ik het aan den lijve gevoeld. En aan alle gelovigen die de kerkdienst missen. Een kerk is meer dan een hoop stenen. Gelovigen raken ontredderd. Een collega vertelt over de telefoon: ,,Onze oudere mensen zitten thuis, gelaten. Ook in gelovige zin, zij hebben het overgelaten aan de lieve Heer.” Een andere collega: ,,Het lijkt alsof er een vermoeide chaos in mijn hoofd zit.”

Deze week maak ik een belronde onder een aantal van mijn collega’s. Stel hen de vraag hoe het met hen is. Het blijken stille dagen geweest aan het begin van deze week. ,,We weten dat het moet, maar o, wat jammer”, had een ouder gemeentelid tegen een van hen gezegd. ,,In 1979 waren we ook geïsoleerd, door de sneeuw, maar toen wisten we dat het weer zou gaan dooien. Maar hoe lang zal dit duren? En kunnen we nog wel Pasen vieren met elkaar?”

Een week geleden is het kerkelijk leven piepend en knarsend tot stilstand gekomen. Even hebben we binnen gezeten. Eerlijk gezegd ook bij de pakken neer. Maar inmiddels beginnen er andere activiteiten op gang te komen. Nog voor we de opstanding met Pasen op welke wijze dan ook kunnen vieren, beginnen de gelovigen zelf op te staan. Er ontstaan nieuwe initiatieven, en worden andere wegen gevonden om samen het geloof te beleven, al is het dan ‘op afstand’.

Telefooncirkels

Naast de omroepen die een kerkdienst uitzenden, kunnen steeds meer kerkgangers de vertrouwde eigen vieringen meemaken. Een kerkdienst met alle regiodominees samen op kerkomroep.nl, een gebedsmoment vanuit de studeerkamer van de kerkelijk werker op YouTube, muziek van de eigen organist op de website van de gemeente, een podcast van de catecheet met een linkje verstuurd - het komt allemaal bij de mensen thuis.

Veel pastores zijn begonnen kwetsbare gemeenteleden actief te benaderen. Soms via e-mail, vaak met de telefoon. Sommigen vragen ouderlingen en wijkbezoekers telefooncirkels in te stellen, anderen leggen een mailinglijst aan van zoveel mogelijk mensen in de gemeenschap en bemoedigen hen per mail. Weer anderen schrijven kaarten met bemoedigingen, of zetten een inspirerende blog online.

Gemeenten bereiden zich voor om bij nood en behoefte daadwerkelijk hulp te kunnen verlenen. Zij zeggen: wij als kerk hebben hiervoor de infrastructuur, laten wij die dan gebruiken ten behoeve van de hele ‘mienskip’, gelovig of niet. De landelijke kerk heeft een hulpwebsite gemaakt: nietalleen.nl. Hier kunnen mensen zich aanmelden om hulp te geven in eigen omgeving, en hier kunnen mensen ook dichtbij huis hulp vragen.

Gewoon even stil

Gemeenten melden dat zij in deze weken hun kerkgebouw openstellen. Niet voor samenkomsten, maar voor mensen die willen langskomen om een kaars te branden, te bidden, of gewoon even stil te zijn en onder Gods vleugels bijeen te komen. Daarbij de hygiëneregels in acht nemend. Het is een bijzondere tijd voor gelovigen. ‘Kerk dicht, kerk open’.

Meer dan andere jaren is Pasen in onze gedachten. Hoe zal de situatie dan zijn? Zal de Stille Week letterlijk stil zijn? Zullen we de opstanding van de Heer weer samen in de kerk kunnen vieren? Of zullen we deze Pasen enkel met een uur klokgelui de mensen laten weten dat de Heer is opgestaan?

Vast staat dat we nu letterlijk ervaren hoe veelzeggend het oude symbool van het kruis is. Het leven is niet zo maakbaar als wij dachten, we voelen allemaal het kruis. God geve ons het geloof, de hoop en de liefde om samen ook de opstanding te beleven.

loading  

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct