Melissa Bekkema werkt met een platte kwast aan het panorama van het Friese landschap. ,,Ik ben helemaal uit mijn comfort zone gegooid. Maar het is een fijn gevoel om met kleur te werken.'' FOTO JILMER POSTMA

GGZ-cliënten werken samen aan een veertig meter groot panorama: een landschap vol stemmingen

Melissa Bekkema werkt met een platte kwast aan het panorama van het Friese landschap. ,,Ik ben helemaal uit mijn comfort zone gegooid. Maar het is een fijn gevoel om met kleur te werken.'' FOTO JILMER POSTMA

Ruim honderd ggz-cliënten keren zichzelf binnenstebuiten en werken samen aan een veertig meter groot panorama. ,,Ik probeer me open te stellen.’’

‘Dat paard, daar moet je echt niets meer aan doen hoor.’’ Dinsdagmiddag 14.00 uur, de keuken van boerderij Vrijburgh in Drachten. Kunstenares Baukje Spaltro vergadert met een groepje mensen over de plannen voor de middag. Ze zitten rond een tafel waarop een lap beschilderd kunststof ligt uitgerold. Dat is het ‘testdoek’ waarop de schilders eerst hun streken met het penseel kunnen oefenen. Spaltro kijkt Melissa Bekkema (17) geamuseerd/streng aan. ,,Dat paard is af.’’ Het meisje (lang haar, brilletje) lacht en slaat haar handen voor de ogen. Zij schilderde dat Friese paard, maar ze is eigenlijk nog lang niet tevreden.

Panorama van 40 meter

In de romp van de boerderij, waar volop wordt geklust, hangt het echte werk: een doek van ruim 5 bij 2 meter groot. Het is één van de acht ‘segmenten’ van Insideout , een community artproject dat beeldende kunst en psychiatrie bij elkaar brengt. Ongeveer honderd (ex-)cliënten uit de psychiatrie werken samen aan wat uiteindelijk een cirkelvormig panorama van 40 meter groot wordt. Acht doeken zijn daarvoor aan elkaar gelast. ,,Een schilderij dat ons omringt als het Friese landschap’’, zegt Spaltro, de artistiek leider. Ze gaat zelf ook een deel beschilderen.

Op acht locaties door de hele provincie, meest van GGZ Friesland, doen groepjes cliënten mee aan dit mienskips -kunstwerk. Vrijburgh in Drachten is van de PI-groep, een organisatie voor geestelijke gezondheidszorg en integratie. ,,It doel is om minsken út de psychiatry wer in poadium te jaan’’, zegt projectbegeleider Hennie Jongsma. ,,En fral ek selsbetrouwen. It binne kwetsbere minsken dy’t faak tinke dat se net folle wurdich binne. We wolle sjen litte dat se hiel wat kinne. Mei keunst wolle we de minsken fanút harren ynderlike wrâld nei bûten krije. En ferbine mei elkoar, en mei it Fryske lânskip.’’

'Fluor dwingt je van je plan te stappen en je intuïtie te volgen'

Niet kletsen

Aan de slag. Spaltro deelt de groep in twee: de ene helft gaat het grote doek te lijf, de andere blijft in de keuken om bloemen, wolken of bomen te oefenen. Later draaien ze de rollen om. Spaltro: ,,En niet kletsen bij het doek hè? We gaan geconcentreerd aan het werk.’’ Het heeft het artistieke team even tijd gekost om het treintje op gang te brengen. Veel deelnemers hebben in meer of mindere mate medische of sociale hindernissen te nemen. De concentratieboog is niet lang. Jongsma: ,,It binne minsken dy’t eins net tefolle prikkels ha moatte. Soms wolle se ynienen efkes nei bûten om te smoken of om in bakje kofje drinken.’’

Eigen signatuur

Landschap van stemmingen, dat is de poëtische titel van het panorama. Met brainstormen, schetsen en schilderen heeft iedereen zijn eigen beeld van het Friese landschap vormgegeven. Elke groep werkt een thema uit. Dat kunnen de prachtige meren zijn, de bossen, de uitgestrekte weilanden, de wolken, de horizon of het wereldberoemde Wad. Elk doek heeft zijn eigen signatuur. Sneek gebruikt veel groene verf, zien ze op Facebook. En in Drachten, daar hebben ze veel blauw. En het paard.

'Haartje voor haartje'

Daar staat ze, voor het grote doek. Deelneemster Melissa Bekkema uit Boornbergum maakt lange halen met fluorescerend groen. Dikke vegen van de kwast, die vervagen in de lucht. Ze vindt dit vreselijk moeilijk om te doen, zegt ze met een zucht. ,,Ik ben zó’n precieze werker. Thuis schilder ik veel realistische hondenportretten. Dat gaat echt haartje voor haartje.’’ Een van de filosofieën achter Insideout is dat mensen mentaal groeien wanneer ze zich enigszins ongemakkelijk voelen. Om verder te komen, moet je soms die comfort zone uit. ,,Ik ben er echt helemaal uitgegooid!’’

Blij maken met kunst

Dat bedoelt Melissa niet als kritiek. Ze gaat deze uitdaging juist graag aan. Van nature is ze erg introvert en verlegen. ,,Ik heb de neiging om de hele dag op mijn kamertje te zitten en te tekenen.’’ Dat ze nu met anderen zij aan zij een kunstwerk maakt, is een enorme stap. Flink: ,,Het moet mooi vloeien, vind ik. Hier zie ik allemaal lijnen die alle kanten op gaan. Maar ik probeer me open te stellen. Dat zal toch ook moeten als ik later kunstenaar wil worden. En dat wil ik. Ik wil mensen blij maken met mijn kunst. En het is een fijn gevoel dat ik hier met kleur mag werken. Thuis gebruik ik alleen zwart en wit.’’

Helemaal links op het doek staat haar fiere, Friese paard. Het is realistisch weergegeven, al is alleen de voorkant ingekleurd. De achterhand is nog wit. Wijzend: ,,Ik wilde de staart en de benen laten vervagen, zodat het lijkt alsof-ie opstijgt uit het landschap. Maar Baukje zegt dat ik moet wachten. Dat ik het voorlopig aan moet kijken zo.’’

Fluorkleuren

Kunst in fluorkleuren is het handelsmerk van de de Amsterdamse Baukje Spaltro. ,,Fluor dwingt je van je plan te stappen. Het doet toch niet wat je wil. Fluor blokkeert je plan.’’ En dat is juist de bedoeling want de artistiek leider wil dat de creatievelingen zich door hun gevoel laten sturen. Ik zeg tegen de mensen: ‘Volg je intuïtie. Vul het in met jóuw stemming’. Insideout is voor iedereen een groot avontuur. Voor mij ook. Maar we doen dit met elkaar en er is geen goed of fout. Als groep laten ze hier zien hoeveel talenten ze hebben.’’

De opening van Insideout is op vrijdag 8 juni op het terrein van landgoed Groot Lankum in Franeker. Het project is een initiatief van de stichting Panorama Fryslân-Franeker 2018.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct