Friesland als centrum van de anti-monarchie

O, o Den Haag. ILLUSTRATIE LC

Een wekelijkse kijk op politiek Den Haag. In deze aflevering: waarom alleen Friezen en Amsterdammers op 17 maart tegen de koning kunnen stemmen.

Het was een haastklus. Republikeinen bestaan al langer, maar de Griekse escapade van het koninklijk gezin in oktober vorig jaar was de druppel. De verzamelde republikeinen voegden de daad bij het woord en schreven zich bij de Kiesraad in als Partij voor de Republiek. Met Siebren Klein uit Harlingen en Mieke de Graaf uit Midsland in de voorhoede doen ze op 17 maart mee aan de Tweede Kamerverkiezingen.

Althans, in de kieskringen Friesland en Amsterdam. Want alleen dáár zijn voldoende ondersteuningsverklaringen opgehaald. En zo is Friesland ineens het centrum van de anti-monarchie. Siebren Klein vindt het wel grappig. Het past bij de volksaard, denkt hij. Friezen zijn altijd al wat dwarsig geweest. ,,Frysk en frij, dat werk.’’

De Partij voor de Republiek komt voort uit het Republikeins Genootschap dat zich al jarenlang afzet tegen de erfelijke kroon.

Wie wil meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen moest voor 1 februari in elk van de 19 kieskringen 30 ondersteuningsverklaringen ophalen. Klein en De Graaf charterden familie, kennissen, ex-buren en andere bekenden. ,,Ik ben mijn whatsapplijstje even afgegaan.’’ En zo scoorde Kieskring 2 (Leeuwarden) in een mum van tijd een totaal van vijftig handtekeningen.

Het landelijk partijbestuur roemt ,,het bereiken van de kritische grens in de hoofdstad en in ’s lands meest opstandige provincie’’. ,,Amsterdam noemt zichzelf al republiek en krijgt daarvoor nu eindelijk ook een politiek platform’’, aldus de website. ,,Friesland kenmerkt zich eveneens door een historisch diepgewortelde aversie tegen de heerschappij van Oranje-Nassau.’’

Een Kamerzetel is ver weg, weet ook Klein, nu er alleen in twee kieskringen stemmen op de partij kunnen worden uitgebracht. Voor een zetel in de Tweede Kamer waren in 2017 70.000 stemmen nodig. Maar deze deelname plaveit de weg voor de toekomst. Vanuit Friesland begint de victorie.

loading

Er zijn posters in aantocht voor op de verkiezingsborden. ,,In principe heb ik de behanglijm al in huis.’’

De tijd is rijp voor afschaffing van de erfelijke monarchie, vinden de republikeinen, die pleiten voor een vreedzame omvorming tot een republiek. Voor Klein, in zijn jongere jaren actief binnen de PvdA (,,een jeugdzonde’’), is dat niet meer dan logisch. ,,Ons hoofdpunt lijkt me redelijk helder. Er heerst in Nederland een enorm oranjegevoel zonder dat je dat kunt duiden, alleen al als je kijkt naar de kosten en de opbrengsten. Dat is toch merkwaardig? Wat hebben die Oranjes nu betekend voor Nederland? Ook in historische zin?’’

Het aantal leden van de Partij voor de Republiek groeide sinds de oprichting in december tot vijfhonderd.

Bij Klein zitten de gevoelens diep. Hij is wars van nationalistische trekjes. Hij heeft nooit met een rood-wit-blauw-vlaggetje aan de kade staan zwaaien. ,,Mijn vader ook niet. En mijn schoonvader al helemáál niet.’’ Als hij een nieuwe woning betrok ging de aanwezige vlaggenhouder direct bij het grofvuil. Het volkslied meezingen? Geen sprake van. ,,Zo gauw iets nationalistische trekjes krijgt ben ik weg.’’

Het Harlinger zeemanskoor Windkracht 10 trad ooit op in Thialf bij het zoveeljarig bestaan van Batavus. Rients Gratama zette het Friese volkslied in. Siebren Klein deed een stap opzij en hield de lippen gesloten.

Tevreden zagen de republikeinen hoe de steun voor het koningshuis in de loop van vorig jaar afbrokkelde. Willem-Alexander kocht een dure speedboot en dacht met de herfstvakantie naar Griekenland te kunnen gaan. Volgens opiniepeiler Ipsos is de steun voor een republiek als staatsvorm in december gegroeid naar 21 procent.

Voor Klein en de zijnen is de deelname in de kieskringen Friesland en Amsterdam op 17 maart een opwarmertje. De Kiesraad vereist een lijstnummering. Hijzelf staat op plek 6 en Mieke de Graaf op 7, maar dat zegt allemaal niets. ,,De lijstvolgorde is niet bindend. Wij hebben geen nummers. In principe is iedereen gelijk. We moeten het er nog over hebben wie daadwerkelijk de Tweede Kamer in wil.’’

saskia.van.westhreenen@lc.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
O o Den Haag
Politiek
Nationale politiek