Details van de Fryske motor. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Fries Museum probeerde paardenhartkwestie te verzwijgen

Details van de Fryske motor. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Het Fries Museum wist te voorkomen dat er een paardenhart in de Fryske Motor kwam. Maar pogingen om het uit de documentaire te houden, strandden.

In de documentaire Hert en siel van Bart Kingma is te zien hoe het Fries Museum terugdeinst voor het plan om een gebalsemd paardenhart in het kunstwerk van Éric van Hove te doen. In een opmerkelijke scène is te zien hoe museumdirecteur Kris Callens tegenover Van Hove in een Chinees restaurant zit. Hij legt de kunstenaar uit dat hij moet anticiperen op een ‘overgevoeligheid in de samenleving over alles wat met dieren te maken heeft’. Van Hove reageert fel. ,,Maar kunst is er toch niet om te behagen?’’ Dan stelt hij voor om iets anders in het hart van het motorblok te doen; een ander dierlijk orgaan misschien? Callens reageert afhoudend.

Uiteindelijk ging Van Hove akkoord. De pot in het motorblok bleef leeg. ,,Ik wil geen mensen uit het systeem kwetsen’’, zegt hij. ,,Er zit nu een leeg relikwie in, een pot gevuld met leegte.’’ Interviewer Kingma vraagt vervolgens of de kunstenaar dit niet als een knieval voor de westerse manier van denken beschouwt. Van Hove zegt van niet en wijst op de rijkdom van het ambachtelijke werk. ,,Ik maak kunst en bedrijf geen politiek.’’

Na afloop van de première vrijdag verklaart directeur Callens zich nader. ,,We hebben hem gezegd dat we helemaal geen voorstander van zijn idee waren. Maar laat ik duidelijk zijn: het was de beslissing van Éric. De kunstenaar is vrij.’’ Volgens Callens valt te betwijfelen of het idee van het paardenhart ook echt van Van Hove zelf afkomstig is. ,,Bart legt in zijn documentaire een sterke verbinding met paarden. Dat is zijn keuze. Maar in de dynamiek tussen hem en Éric is dit idee ontstaan.’’

‘Alsof ik me inhoudelijk met een kunstwerk zou bemoeien’

Kingma moet hier keihard om lachen. ,,Alsof ik me inhoudelijk met een kunstwerk zou bemoeien! En alsof Éric mijn idee over zou nemen! Als je denkt dat een kunstenaar zo makkelijk te beïnvloeden is, snap je iets niet. Dan is dat op zich al een schoffering.’’ Het erge, zegt Kingma, is dat het motorblokproject júíst gaat over over bezieling en een open, vloeiende omgang met elkaar. ,,Éric is slachtoffer van het dogmatische, verstarde denken waar hij tegen ageert. We slachten miljoenen kippen af, maar een hart van een paard in een kunstwerk is zielig. En daar is dus geen gesprek met de kunstenaar over mogelijk.’’

De filmmaker vertelt dat het Fries Museum er alles aan heeft gedaan om ervoor te zorgen dat de episode met het paardenhart buiten de documentaire bleef. Hem werd klemmend verzocht om het weg te laten, maar Kingma vond het een wezenlijk onderdeel van de totstandkoming van het kunstwerk. Hij hield zijn been stijf, ook tijdens een gesprek met Callens zelf. ,,Ik heb gezegd dat ik het niet kan negeren. Het verhaal bestaat al.’’

Met geld heeft het Fries Museum nooit gedreigd, stelt Callens. ,,Maar wij hebben het werk aangekocht en het project gefinancierd ja. Wij zijn ook onderdeel van het gesprek.’’ Daarnaast was er de vraag of je zo’n hart wel goed kan conserveren, zegt de directeur, en de angst dat ‘het gesprek’ alleen maar over deze kwestie zou gaan en niet over de rest van het project. ,,Ik vind het de kracht van Éric dat hij kan meebewegen met het werk. En zeg nou zelf: leegte heeft ook een kwaliteit.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct