Mistfontein bij Leeuwarden, één van de eye-catchers van Leeuwarden-Fryslân 2018.

Europese Commissie: vervolg Culturele Hoofdstad komt niet vanzelf

Mistfontein bij Leeuwarden, één van de eye-catchers van Leeuwarden-Fryslân 2018. ANP SIESE VEENSTRA

Leeuwarden en Friesland als culturele hoofdstad zijn, volgens een evaluatie van de Europese Commissie, een succes geweest. Maar de nalatenschap is onduidelijk, en de mienskip-aanpak heeft een keerzijde.

Twee onderzoekers van de Europese Commissie, die de Culturele Hoofdsteden van 2018, Leeuwarden en Valetta op Malta, onder de loep legden komen niet tot verbluffende nieuwe conclusies, maar maken wel een paar kanttekeningen.

Het meest kritisch zijn ze over de legacy : wat er van het jaar overblijft. Ze sommen de resultaten op: het risicofonds voor tegenvallende kaartverkoop van 1 miljoen - dat in 2018 niet gebruikt hoefde te worden - blijft bestaan, er is drie ton voor de talkshow Iepen Up, vijf ton om met marketing van projecten net zo veel bezoekers te lokken als in 2018, en een pot van 24 miljoen euro extra voor culturele projecten tot en met 2023.

Maar desondanks zijn de legacy-plannen vager dan verwacht, schrijven de onderzoekers. Pas in juli vorig jaar kwamen er plannen, toen is aangekondigd dat er in 2022, 2025 en 2028 grote dingen moeten gebeuren. Desalniettemin maken ze zich zorgen dat de fut eruit raakt: ,,De les hieruit is dat je niet kunt aannemen dat een sterk Culturele-Hoofdstadprogramma automatisch tot sterke legacy-plannen leidt, of dat legacy en duurzaamheid vanzelf, zonder degelijke planning en inspanning, voortkomen uit sterke culturele programma’s.

Die zorg is niet nieuw. CEO Tjeerd van Bekkum van Leeuwarden-Fryslân 2018 stelde al dat de organisatie te laat is begonnen met de legacy. ,,Idealiter moet je al tijdens een culturele hoofdstadjaar een parallelle organisatie bouwen die bezig is met de jaren erna. Maar de politiek werkt kennelijk niet zo. Politici willen eerst resultaten zien”, stelde Van Bekkum in de Leeuwarder Courant .

De schaduwkant van Mienskip

Lof is er voor het mienskip-principe van Leeuwarden-Friesland: ,,Die benadering gaf macht, invloed en culturele inhoud aan de mensen zelf, door hen als makers te zien in plaats van alleen maar als publiek. Daardoor ontstond een beweging waar meer dan zestigduizend mensen actief deelnamen in het tot stand brengen van het LF2018-programma.”

Maar de breedte van het aanbod ging ook ten koste van de kwaliteit. De drempel van voorstellingen lag soms erg laag, aldus de evaluatie. En de promotie van het grote aanbod van evenementen, achthonderd in totaal, was ingewikkeld: ze trokken een plaatselijk publiek, maar amper bezoekers uit andere landen.

Het buitenlandse bezoek viel over het hele jaar niet tegen: 7 procent van de in totaal 5,4 miljoen mensen die een van de manifestaties bezochten. In Friesland was blijkbaar op meer internationale gasten gehoopt, maar de schrijvers van de evaluatie stellen dat het In de meeste culturele hoofdsteden juist lager is, slechts 5 procent. Hotelhouders in Leeuwarden gaven aan dat er 2,1 miljoen overnachtigen zijn geweest, 800.000 meer dan in 2017, wat een indicatie is van bezoek uit andere landen.

Lees ook LC+ | Hè, hè - daar zijn de vervolgplannen voor culturele hoofdstad

Dertig miljoen euro meer

De begroting van Culturele Hoofdstad van 74 miljoen euro werd flink overschreden. In totaal heeft ‘2018’ 104,6 miljoen euro gekost. De overheden droegen 53,8 miljoen euro bij, sponsors en bedrijven 50,8 miljoen euro. De meerkosten zaten in het maken van de programma’s, de marketing en de overhead, die duurder uitvielen. Het werkelijke eindbedrag zal overigens hoger zijn, want het mienskip-programma is hier niet in meegenomen. Daar staat ook een plus tegenover: er was gerekend op 4 miljoen uit kaartverkoop en dat is uiteindelijk 20 miljoen euro geworden.

Het rapport staat ook stil bij de ruzie die Leeuwarden kreeg met Valletta, naar aanleiding van de op Malta vermoorde journaliste Daphne Caruana Galizia en de smalende opmerkingen die een Malteser Culturele-Hoofstadbestuurder daarover maakte. Het stond samenwerking in acht cultuurprojecten niet in de weg.

Dat de samenstellers van de Europese Commissie niet altijd goed op de hoogte zijn gebracht van de plaatselijke omstandigheden, blijkt eruit dat ze ook een alinea wijden aan Wadden, dat volgens de evaluatie een eiland is. Het wordt genoemd als voorbeeld van een plek waar nu voorstellingen en tentoonstellingen zijn gehouden die er zonder Culturele Hoofdstad niet zouden zijn geweest.

Lees ook LC+ | Culturele Hoofdstad: uitblazen na de finish

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct