Europese Commissie blijft, mede op basis van succes in Leeuwarden, geloven in Culturele Hoofdsteden

Europese steden uitroepen tot Culturele Hoofdstad blijft een onverminderd succes. Dat schrijft de Europese Commissie in een korte evaluatie van het Culturele Hoofdstad-jaar 2018, het jaar dat Leeuwarden de Europese titel mocht dragen.

De Europese Commissie evalueerde het jaar 2018 om een conclusie te trekken over de toekomst van het Europese culturele evenement, dat ieder jaar in verschillende Europese landen wordt gehouden. De Commissie ziet dat Culturele Hoofdsteden ,,niet alleen relevant blijft op EU-niveau, maar ook nog steeds van grote waarde is voor de gaststeden’’.

De Europese Commissie omschrijft het evenement als een ,,een efficiënte EU-actie, met een goed rendement voor een relatief bescheiden EU-investering’’. Ze spreekt over een ,,hefboomwerking’’ en ziet dat Leeuwarden er in slaagde ,,om voldoende gelden binnen te halen om een omvangrijk cultureel programma op te zetten’’.

De Commissie roemt de provincie voornamelijk om de ,,verbetering van de omvang en verscheidenheid van het culturele aanbod en de uitbreiding van de toegang tot en participatie aan cultuur’’. Cultuur werd in Friesland gebruikt als middel om contacten te leggen met de eigen inwoners, ziet de Commissie, en de ‘fan ûnderen op-‘aanpak wordt als waardevol beschouwd. ,,Lokale bewoners en belanghebbenden werden betrokken en de culturele capaciteit van de lokale culturele en creatieve sector werden versterkt, evenals de verwevenheid met andere sectoren.’’

Ook de aandacht voor Europese thema’s als minderheidstalen en de relatie tussen stad en platteland stemden de Europese Commissie tevreden.

Lees ook | Europese Commissie: vervolg Culturele Hoofdstad komt niet vanzelf

Beperkt onderzoek

De Europese Commissie evalueerde al eerder de inhoudelijke kant van de Leeuwarden en kwam toen tot de conclusie dat vooral de legacy van ‘2018’ nog te wensen overliet. Deze evaluatie richtte zich op de effectiviteit van het Europese evenement. De Commissie schetst in de evaluatie dat zij maar beperkt onderzoek kan doen naar het succes van een Culturele Hoofdstad, omdat de zij vrijwel geen geld heeft voor een kwalitatief onderzoek. Ook ontbreekt een nulmeting en vindt de Commissie het lastig om betrokkenen - die in heel Europa wonen - te interviewen.

Dit jaar zijn het Ierse Galway en het Kroatische Rijeka de Culturele Hoofdsteden van Europa. Door de coronacrisis mogen zij hun programma voortzetten tot het voorjaar van 2021. Volgend jaar zouden drie steden de titel dragen, maar de Europese Commissie heeft vorige week voorgesteld om Elefsina (Griekenland), Timisoara (Roemenië) en Novi Sad (Servië) de titel later te geven. Novi Sad zal in 2022 Culturele Hoofdstad zijn, Elefsina en Timisoara in 2023. Het Europees Parlement moet nog instemmen met het voorstel.

Vanaf dit jaar zullen de steden zelf een evaluatie schrijven en is dat niet langer de primaire taak van de Europese Commissie. Er volgt nog wel een langetermijnevaluatie over de voorgaande Culturele Hoofdsteden, schrijft de Commissie. Die evaluatie moet nog een beter beeld geven van de kracht en het effect van het evenement.

Valletta

Over collega-Culturele Hoofdstad Valletta is de Europese Commissie minder lovend. Zij constateert dat veel buitenlanders Malta wisten te vinden, maar dat ,,de onstabiliteit van het leiderschap’’ en ,,aanzienlijke negatieve internationale publiciteit’’ een deken legde over het culturele feestjaar. In Valletta ontstond politieke onrust nadat onderzoeksjournalist Daphne Caruana Galizia werd vermoord en de Maltese minister van Cultuur zich denigrerend uitliet over Galizia.

Het programma op Malta was divers, uitgebreid en gaf het eiland cultureel gezien een flinke boost, aldus de Commissie. Valletta haalde drie van de vier doelen. Het voornemen uit het bidbook om van ‘een duurzaam milieu’ een pijler te maken, mislukte.