Kinderen leggen bloemen op het graf van heit Jelle en mem Jeltje. FOTO NIELS DE VRIES

Eeuwige roem van Frits Barend voor Jelle en Jeltje in Oudega: 'Wij vinden jou ook lief'

Kinderen leggen bloemen op het graf van heit Jelle en mem Jeltje. FOTO NIELS DE VRIES

Basisschool De Fluessen in Oudega (DFM) heeft woensdag het graf van Jelle en Jeltje de Vries geadopteerd. Bert en Frits Barend: ,,Zonder hen waren wij er nooit geweest.’’

‘Dit is een van de mooiste dagen in mijn leven. Zo’n prachtige ode.’’ Vanaf het paadje dat om het hof leidt, kijkt Frits Barend (72) naar de leerlingen van basisschool De Fluessen in Oudega. Ze leggen beurtelings een bloem op het graf van Jelle en Jeltje de Vries-Haga.

De school heeft zojuist dit gedenkteken geadopteerd. Het is de laatste rustplaats van de mensen die Frits en zijn oudere broer Bert (76) ‘heit en mem’ noemen. Bij hen zat Bert met hun ouders tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergedoken. Frits Jelle, genoemd naar ‘heit’, is van na de oorlog. ,,We vinden jou ook lief’’, benadrukten Jelle en Jeltje. ,,Maar Bert is onze zoon.’’

Lees ook: Ouders en broer van Frits Barend zaten ondergedoken in Oudega: 'Zonder Jelle en Jeltje waren wij er niet geweest'

Hij stond bijgeschreven in hun trouwboekje als Bert de Vries. Dat is na de oorlog niet aangepast. Dat hebben ze altijd laten staan. Bert Barend krijgt er tranen van in zijn ogen als hij daaraan denkt.

Voorafgaand aan de plechtigheid in de kerk vertelt hij de leerlingen van De Fluessen over zijn tijd in het boerderijtje aan de Ige Galamawei. Ze hadden 30, 35 koeien. Hij leerde er melken. En Fries spreken. ,,Toen ik na de oorlog terugkwam in Amsterdam, sprak ik geen Nederlands meer.’’

loading

In de gymzaal, waar Bert zijn verhaal doet en vragen beantwoordt, zitten behalve schoolkinderen ook genodigden. Zoals Riemke van der Ley, Berts eerste vriendinnetje. Ze kwam uit Roermond voor Bert terug naar Oudega. ,,We waren veertien en twaalf. Wie het uitgemaakt heeft?’’ Bert en Riemke kijken elkaar even aan. ,,Dat is nooit gebeurd’’, realiseren ze zich. En Bert dan lachend: ,,Ik ben dus eigenlijk een soort bigamist.’’

Alle vakanties bracht Bert door bij ‘heit en mem’. Dan zetten zijn moeder en Frits hem in Amsterdam op de trein naar Enkhuizen. Daar nam hij de boot naar Stavoren. Heit stond aan de overkant. ,,De eerste twee jaar met een fiets, later op een solex. En uiteindelijk met de ultieme luxe, een auto. Ik heb nooit een minuut op hem hoeven wachten.’’

Oudemirdum

Jelle Haga is er, de zoon van Lena Haga, en zij was weer een zus van ‘mem’ Jeltje. En Joop Meinsma, de zoon van Ham, die vroeger ‘thuis’ in Oudega op Bert paste. En de familie Koopmans, de overburen van Jelle en Jeltje. Zeker eens per jaar boeken Bert en zijn vrouw Dini een paar dagen Hotel Boschlust in Oudemirdum. Dan zoeken ze oude bekenden op. ,,Hy komt geregeld’’, bevestigt Jelle Haga.

Ook voor de kinderen van Bert en Frits is Oudega een vanzelfsprekendheid. Ze bewaren warme herinneringen aan de groentesoep van ‘mem’, vertelt Frits’ dochter Kim. Haar 12-jarige zoon heet Sam Frits Jelle. Hij deed het dankwoord namens de familie.

Voetbalvrienden

Maar ook voetbalvrienden uit Heerenveen wonen de plechtigheid in Oudega bij. Gertjan Verbeek is er en ook Foppe en Geke de Haan en Riemer en Annie van der Velde. Bert had jarenlang een seizoenskaart van SC Heerenveen en zit er nog geregeld op de tribune. ,,At dizze minsken der net west hienen, dan wie it hjir in stik stiller west’’, zegt de oud-Heerenveenvoorzitter later bij het graf.

loading

Het verhaal van Jelle en Jeltje wordt doorverteld met de adoptie van het monument, verzekert juf Henriëtte Meijer. Rinze de Boer uit groep 8, die in de kerk de trompetsolo voor zijn rekening nam, zegt de overdracht ,,bysûnder’’ te vinden.

,,Wij danken ons leven aan Jelle en Jeltje de Vries’’, realiseren Bert en Frits zich. ,,Zonder hen waren wij er niet geweest. Als Frits aan Oudega denkt, wordt hij emotioneel. Nee, dat komt niet door het klimmen der jaren. ,,Dat is altijd zo geweest.’’

Heel Oudega wist dat het kinderloze echtpaar Joden verborgen hield. Maar niemand haalde het in zijn hoofd de 7,50 gulden kopgeld op te eisen. De hele gemeenschap heeft hen dus beschermd. En tekent nu voor het graf. ,,Ze weten precies hoe het moet in het leven’’, aldus Frits Barend.

Dieuwertje Blok: Durf eigen keuzes te maken

In de aanloop naar 5 mei wordt een reeks Friese Vrijheidscolleges gehouden. Tv-presentatrice Diewertje Blok gaf gistermiddag de aftrap in Neushoorn in Leeuwarden. Openhartig vertelde ze dertig basisschoolleerlingen over het oorlogsverleden van haar Joodse moeder. ,,Toen mijn moeder zeventien jaar was, brak de Tweede Wereldoorlog uit. Omdat ze Joods was, mocht ze nergens meer naar binnen. Stel jullie eens voor dat er bij de McDonald’s een groot bord zou staan met ‘Verboden voor Friezen’. En dat jullie een ster zouden moeten dragen met de letter ‘F’ erop, en overal werden geweigerd?”

De kinderen waren duidelijk onder de indruk. Vooral toen Blok begon te vertellen over de familie van moederskant die tijdens WOII grotendeels is omgebracht. ,,Mijn moeder heeft de oorlog overleefd en het woord ‘vrijheid’ tot werkwoord gemaakt. Zij vond dat je jezelf moest inzetten om de vrijheid niet te verliezen. Het draait om het durven maken van eigen keuzes en ook anderen de vrijheid gunnen om hetzelfde te doen. Het is aan jullie, de nieuwe generatie, om dit zo te houden.”

Met haar verhaal probeerde Blok het jonge publiek zich ervan bewust te maken dat vrijheid niet zo vanzelfsprekend is.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct