Johan Frieswijk en Janny van der Molen. FOTO JILMER POSTMA

Eerherstel voor Geertje Kleefstra, de sidekick van Domela

Johan Frieswijk en Janny van der Molen. FOTO JILMER POSTMA

Geertje Kleefstra uit Reduzum was de sidekick van Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Door haar felle optredens voor de socialistische strijd moest ze vluchten naar België. Volgens de overlevering eindigde ze als sloerie in Parijs.

Maar niets is minder waar, ontdekten schrijfster Janny van der Molen en historicus Johan Frieswijk. Geertje Kleefstra ontpopte zich in Frankrijk tot een heuse madam. Het is tijd voor eerherstel. Van der Molen doet er een aanzet toe in haar nieuwste jeugdboek It deiboek .

Een lange zoektocht bracht verrassende inzichten. Zo blijkt Geertje in Luik de muze te zijn geweest van Cornelis Cremer, de broer van Jan Cremer senior, vrijbuiter en vader van de latere schrijver. En eenmaal in Parijs werkte Geertje Kleefstra zich op tot een hoger milieu.

Ze werkte mee aan de wereldtentoonstelling van 1900 en huwde een rijke groothandelaar in vodden. ‘Herkennen jullie mij nog?’, schrijft ze haar familie op de achterkant van een portretfoto.

Geertje klom op de barricaden

Van der Molen vond het belangrijk om Geertje Kleefstra tot leven te wekken. Dit jaar wordt de honderdste sterfdag van Ferdinand Domela Nieuwenhuis herdacht. Maar Domela stond niet alleen in zijn strijd voor de arbeiders. Er waren meer sprekers die op de barricaden klommen. Geertje Kleefstra was misschien wel de meest bijzondere; zij was jong, vrouw en kwam uit een broodarm gezin. ,,Geertje was voor niemand bang’’.

Vader Fokke, actief in de arbeidersbeweging, dronk meer dan goed voor hem was. Als zestienjarige toog Geertje voor het eerst naar een manifestatie voor algemeen kiesrecht op Het Meer in Heerenveen. Dat was op 17 augustus 1890. Er kwamen veertienduizend mensen bijeen.

loading

Geertje stond graag met de neus vooraan. Ze was goed gebekt en kon zingen en spreken als de beste. In 1893 trad ze op tijdens een 1 mei-bijeenkomst in Nieuwe Pekela. ,,Het begon met het zingen van het Mariannelied’’, zegt Van der Molen. ,,Gaandeweg is ze meer gaan spreken. Ze maakte hele reizen. Ze kwam op alle plekken waar mannen van naam het woord voerden.’’

'Ze was goed gebekt en kon zingen en spreken'

Domela, Pieter Jelles Troelstra, Wilhelmina Drucker, Rindert van Zinderen Bakker, Geert van der Zwaag – Geertje Kleefstra kende hen allemaal. Op de dag van de oprichting van de SDAP was zij er in Zwolle bij.

Ze werd opgepakt omdat ze tijdschriften verkocht met een zogenaamd kwetsend artikel over de burgemeester van Arnhem. Dat kwam haar in 1895 op een maand cel te staan in de Leeuwarder Blokhuispoort. Het was een gruwel voor Geertje, die er ziek en gebroken uitkwam.

Toen in 1896 nogmaals de cel dreigde, dit keer zes maanden lang wegens majesteitsschennis, wachtte ze de tralies niet af. Ze vluchtte de grens over, naar België.

Strijdbare opvattingen

Vanaf die tijd was haar leven één zwart gat. Frieswijk en Van der Molen vonden in diverse archieven belangrijke puzzelstukjes. Zo was het bekend dat Geertje daar een zoon kreeg, Jean, die later werd ondergebracht bij haar zus Rigt in Heerenveen. Maar wie was de vader?

Dat moet Cornelis Cremer zijn geweest. Het duo trof elkaar in Luik. Ze waren beiden van het anarchistische slag. Cornelis Cremer en Geertje Kleefstra lieten zich in Luik als paar portretteren bij een fotograaf. In politieverslagen wordt ze opgevoerd als concubine . Uit navraag bij schrijver Jan Cremer blijkt het inderdaad om diens oud-oom te gaan.

loading

Hun strijdbare opvattingen vielen ook in België verkeerd en het drietal werd de Franse grens overgezet. Cornelis reisde verder, Geertje vond werk bij de Wereldtentoonstelling van 1900 omdat ze haar talen sprak. In haar eerste jaren kreeg ze af en toe geld toegestopt vanuit de Nederlandse SDAP. Een Parijs huwelijk met de oudere en vermogende groothandelaar Jean Badeuil bracht redding.

Voorvechter

Een tweede zoon werd een verdienstelijk kunstschilder. Hij verdronk op 25-jarige leeftijd voor de IJslandse kust. De eerstgeboren Jean keerde terug naar Parijs en werd vader van drie kinderen. Tot op de dag van vandaag wonen er Kleefstra’s in Frankrijk die direct afstammen van Geertje Kleefstra. Ze overleed in 1962, op 88-jarige leeftijd, in Clermont-Ferrand, een skioord voor welgestelden.

‘Reade Geartsje’ werd in Nederland weggezet als een onbezonnen meid met ‘het mes dwars in de bek’. In 1930 keerde ze eenmalig terug voor familiebezoek. Ze weigerde ooit nog over vroeger te spreken. ,,Haar verhaal raakt me’’, zegt Janny van der Molen.

Geertje Kleefstra klom op de barricaden. Ze zocht de randen op en kreeg het zwaar te verduren. ,,We moeten ons realiseren dat heel veel rechten voorvochten zijn door mensen als Geertje. Zij deed eigenlijk precies wat Domela wilde; ‘Volk, sta op! Verlos jezelf!’’

It deiboek van Janny van der Molen is een tweetalig verhaal, gebaseerd op het leven van Geertje Kleefstra, deels verteld door de ogen van een jongen van nu. Het boek wordt uitgegeven door de Afûk en ligt vanaf 13 september in deboekwinkel. (ISBN 97894933159068, 192 bladzijden, 16,50 euro)

loading

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Domela
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct