Het boerenprotest bij het Provinsjehûs in Leeuwarden trok vorig jaar honderden boeren. FOTO ANP

Een jaar na het boerenprotest bij het Provinsjehûs. Hoe een spontane protestactie bestuurders en boeren dichter bij elkaar bracht

Het boerenprotest bij het Provinsjehûs in Leeuwarden trok vorig jaar honderden boeren. FOTO ANP

Een jaar geleden eisten honderden Friese boeren op het Provinsjehûs met succes dat landbouwgedeputeerde Johannes Kramer nieuwe stikstofregels introk. Hoe een uit de hand gelopen spontane protestactie bestuurders en boeren met ‘kofje en koeke’ dichter bij elkaar bracht.

DONDERDAG 10 OKTOBER 2019

In de Ierse pub aan de Tweebaksmarkt in Leeuwarden blazen leden van de Agrarische Jongeren Friesland (AJF) met een biertje stoom af. Ze raken niet uitgepraat over wat ze even daarvoor in de kelderzaal van het Provinsjehûs hebben gehoord.

De twintig jonge boeren zijn zich te pletter geschrokken van de boodschap die landbouwgedeputeerde Johannes Kramer (FNP) voor hen had: de provincie neemt niet-gebruikte vergunningsruimte van boeren in. Het is nodig om stikstofruimte te creëren en daarmee de vergunningverlening weer op gang te brengen. Nederland zit in een stikstofcrisis. De bouw ligt stil. Die moet vlotgetrokken worden.

In de zaal vallen woorden als ‘diefstal’ en ‘de doodsteek voor de landbouw’. Het is het uitroken van de sector, stellen de boeren, die zich netjes, maar kritisch opstellen tegenover Kramer. Wat opvalt: de provincies, verenigd in het Interprovinciaal Overleg (IPO), gaan met de beleidsregels verder dan minister Carola Schouten van Landbouw.

De informatiebijeenkomst is eigenlijk alleen voor Statenleden, maar één van hen tipt die middag LTO Noord. Voorzitter van de Friese LTO-afdeling Tineke de Vries zit daarom in de zaal. Zij trommelde Eke Folkerts op, voorzitter van de AJF. Die neemt een aantal jonge boeren mee.

De provincie wordt overvallen door de komst van de boeren, maar weigert ze niet – het gaat tenslotte over hen. De avond levert meer vragen dan antwoorden op. Het lukt de gedeputeerde niet om de beleidsregels helder over te brengen. Bij de boeren groeit de woede: als Kramer de regels niet goed kan verdedigen, hoe kan hij er dan voor zijn? Ze praten niet met ons, maar beslissen wel over ons, is het gevoel dat blijft hangen.

Folkerts deelt vanuit de Ierse pub een samenvatting in de groepsapp met lokale AJF-afdelingen. Nog diezelfde avond lezen zo’n honderd AJF’ers haar bericht. Folkerts krijgt succeswensen terug. Ze heeft de volgende dag een al geplande afspraak met Kramer. Het ‘inpikken’ van latente ruimte zal zeker ter sprake komen, weet Folkerts.

VRIJDAG, 11 OKTOBER 2019

Op de Dairy Campus in Leeuwarden start Folkerts haar werkdag op. De groepsapp is sinds Folkerts’ appje nog niet stilgevallen. Sterker nog, een aantal leden van de AJF heeft het idee opgevat om Folkerts te steunen bij haar ontmoeting met Kramer. Met de trekker zijn ze onderweg naar het Provinsjehûs. Ze zijn niet met veel. Tien, hooguit vijftien. Het gaat om een ludieke actie.

Wat de voorzitter van AJF niet weet, is dat het bericht van app tot app gaat. De boodschap om Folkerts te steunen, verandert in een oproep tot actie om Kramer de beleidsregels te laten intrekken. Niet alleen leden van de AJF zijn onderweg, ook in de apps van Farmers Defence Force – dan nog een boerenorganisatie in oprichting – gaat het bericht rond.

In alle hoeken van de provincie leggen boeren spontaan hun werk neer en stappen op de trekker. Sieta van Keimpema krijgt het vanuit Brussel mee. Ze is een boerenactievoerster belt met Nynke Koopmans, een andere prominente boerin in de provincie. Of Koopmans een paar protesterende boeren wil opvangen bij het Provinsjehûs en namens hen het woord wil voeren richting de provincie. Van Keimpema hoorde van een trekker of tien, vijftien. Koopmans vraagt haar dochter mee te gaan. Na afloop kunnen ze nog wel even de stad in om te winkelen.

Gedeputeerde Johannes Kramer is op het Provinsjehûs en krijgt vanaf negen uur ’s ochtends appjes van bevriende boeren. Se binne ûnderweis nei dy , leest hij. Kramer heeft meteen door wat ze willen. Op het Provinsjehûs zijn ze zelf ook niet happy met de beleidsregels, maar het is in compromis besloten met de andere provincies en de rijksoverheid.

Als Folkerts doorheeft dat tientallen en wellicht honderden boeren onderweg zijn naar het Provinsjehûs, weet ze: deze ludieke actie is niet meer te keren. Tijd om bij te sturen heeft ze niet. Ze wordt door een collega naar de stad gebracht en vreest voor wat haar te wachten staat.

Ieder kwartier komen er nieuwe protesterende boeren bij. In de kortste keren veroorzaken ze een verkeersinfarct in Leeuwarden. Het verkeer staat muurvast, stadsbussen moeten omrijden. Tientallen trekkers staan her en der geparkeerd, tot pal voor de deur van het Provinsjehûs. In de hal vragen boeren naar Kramer en eisen het intrekken van de beleidsregels.

Ze typt niet zomaar iets, ze deelt een eis met een bestuurder

Het is ook de boodschap die Folkerts naar Kramer appt als ze halverwege de ochtend de meute in stapt. Ze voelt de spanning als ze het bericht verzendt. Het is nogal een statement. Ze typt niet zomaar iets, ze deelt een eis met een bestuurder. Wat als die niet overstag gaat? Ze staat vierkant achter haar appje, maar vraagt zich hardop af: waar ben ik in beland?

Kramer weet dan al dat hij de beleidsregels wil intrekken. Nog voordat het protest goed en wel is begonnen, appt Kramer om half elf zijn collega’s van Gedeputeerde Staten. ‘Ik bin foarnimmens jim foar te stellen de beliedsregels yn te lûken.’ Collega Sander de Rouwe noemt het besluit in de app ‘dapper’ en is het er ‘mee eens. We kunnen niet anders’. Sietske Poepjes schrijft dat ‘wy oars mei ûs kop tsjin in muorre rinne’.

Ook commissaris van de Koning Arno Brok steunt Kramer. Brok is aan de andere kant van de Afsluitdijk. Hij staat daar zonder auto en chauffeur en kan niet terugkomen. Dat hoeft ook niet, vertelt Kramer hem. Brok laat zijn dienst in Leeuwarden weten: open de deuren, zet koffie en snij de koeken. Laat de boeren binnen.

Kramer wil maar al te graag naar buiten, naar de boeren. Hij is al acht jaar gedeputeerde, kent de meeste boeren persoonlijk – en andersom. Hij spreekt de taal van de boeren. Samen met natuurgedeputeerde Douwe Hoogland (PvdA) stort hij zich in de massa. Zijn blauwe pak steekt in de regen af tegen de in werkjassen geklede boeren. Hij hoort de zorgen, probeert de regels uit te leggen. Van boer Sieb Zeinstra uit Stiens krijgt hij een oranje stuk touw. ,,Om my op te knoopjen?’’, vraagt Kramer. Zeinstra reageert ontkennend. Het touw staat symbool voor verbinding. Boeren en bestuurders hebben elkaar nodig. Dan moet Kramer niet zonder met hen te praten regels verzinnen.

loading

Kramer moet een belangrijke horde nemen: de regels intrekken ten overstaan van zijn collega’s van het IPO. In een conference call even na half twaalf vallen harde woorden, maar Kramers besluit staat vast. Het IPO heeft een fout gemaakt en die moet worden toegegeven. Hij voelt steun van collega’s uit andere landbouwprovincies, maar proeft ook weerstand vanuit provincies waar bouwplannen op slot zitten. Noord-Brabant, Zuid-Holland en Groningen hebben de beleidsregels nodig om die vlot te trekken.

In Den Helder krijgt Brok telefoon vanuit Limburg. Zijn collega-commissaris Theo Bovens van Limburg is voorzitter van het IPO en doet een dringend beroep op Brok: het Friese provinciebestuur moet zich aan de IPO-afspraken houden.

Brok is niet over te halen. Het IPO heeft een fout gemaakt en die moet worden hersteld. Vanuit Fries belang spreekt hij zijn onvoorwaardelijke steun uit aan Kramer. Die steun wordt aan de andere kant van de lijn niet gewaardeerd. Dat Friesland even niet loyaal is aan het IPO, is van mindere zorg. Dat Friesland er bij andere provincies niet populairder op is geworden, neemt Brok voor lief. Hij dient het belang van Friesland.

Geen enkel moment twijfel over verkeerde afloop

Folkerts voelt dat het goed zit. Kramer heeft een fout gemaakt en die ziet hij nu in. Geen enkel moment twijfelt ze aan een verkeerde afloop. De boeren blijven tot de regel van tafel is, desnoods moeten er slaapzakken komen. De druk die de boeren nu uitoefenen, helpt, ziet ze.

Op het Provinsjehûs doen ze er alles aan om boeren zich welkom te laten voelen. In de kelderzaal delen ambtenaren koffie en koek uit. Dat er veel te veel mensen binnen zijn, nemen ze voor lief. De sfeer is goed, onder de boeren heerst een groot gevoel van saamhorigheid. Het onverwachte bezoek van naar later blijkt driehonderd boeren geeft ook aan dat de provinciale politiek leeft. Het geeft de ambtenaren energie.

Op de ‘keamer fan Kramer’ wordt koortsachtig overleg gevoerd. Het college van Gedeputeerde Staten steunt Kramer unaniem. Maar toch gaan er vragen over tafel: begaan we nu niet een blunder? Overzien we de gevolgen wel?

Zelfs de politie schuift aan. Ze mengt zich niet in de politieke discussie, maar wil vooral weten: gaan de boeren positief of negatief op het besluit reageren? De opmerking zet de mensen aan tafel op scherp, onzeker over de gevolgen, maar hun besluit geeft vertrouwen: er zal applaus klinken.

Zenuwachtig om de boodschap te delen is Kramer niet. Hij voelt zich gesteund door zijn collega ’s en is zich bewust van de gevolgen. De FNP’er wordt gesterkt door de gedachte dat hij de boeren niets geeft, maar alleen tijd koopt om tot een voldragen besluit te komen.

Kramer zet op zijn kamer een paar woorden op een kladblokje. Al staand oefent hij een paar keer zijn statement. De anderen in de kamer figureren als boer.

Boeren verdwaald in het immense Provinsjehûs

Via het kronkelende gangenstelsel van het Provinsjehûs wordt de gedeputeerde om vier uur naar de kelder gebracht. Een ambtenaar van de facilitaire dienst gaat de hoofdrolspelers voor, de meeste kennen deze sluiproute niet eens. Het Provinsjehûs is een labyrint. Soms heeft dat ook voordelen. Ambtenaren ervaren het eerder op de dag ook: een aantal boeren glipt de lift in, op zoek naar Kramer. Ze keren met lege handen terug, verdwaald in de gangen van het immense gebouw.

In de kelderzaal zitten de boeren dan al een paar uur te wachten. De temperatuur loopt op, de geur van veel boeren bij elkaar maakt zich eigen in de zaal. Een warme damp slaat Kramer in het gezicht als de zijdeur open gaat en hij – geflankeerd door een handvol agenten – het podium betreedt. Provinciewoordvoerder Gerrit Hofstra, al de hele dag zijn bodyguard, gaat hem voor. Als spreekstalmeester laat hij boer Zeinstra nogmaals zijn zegje doen. Zeinstra pakt de microfoon met beiden knuisten vast, Hofstra laat de microfoon niet los. De inbreng oogst applaus. Daarna maakt Kramer op rustige toon zijn statement. Hij trekt de beleidsregels in en zegt met de boeren te gaan praten.

Boerin Nynke Koopmans leidt vanaf de eerste rij het applaus in. De boeren hebben wat ze willen. De winkelmiddag met haar dochter schiet er bij in.

Het oranje touw van Zeinstra gaat mee naar de kamer van Kramer. Bliuw yn petear , hoort Kramer de boer uit Stiens nog vaak zeggen als hij het door zijn handen krijgt.

loading

WOENSDAG, 16 OKTOBER 2019

De maandag na de actie loopt het boerenprotest in Groningen uit de hand. De deur van het provinciehuis blijft dicht, een gesprek tussen de gedeputeerde en boeren blijft uit. Het leidt tot agressieve boeren. Aan het einde van de middag wordt de voordeur ingebeukt en dringen boeren het provinciegebouw binnen. In de hectiek gebruikt de politie de wapenstok en valt er een gewonde. Buiten rijdt een boer met zijn trekker een bouwhek omver. Het hek vliegt rakelings langs een onwetende voorbijganger. Politiek Den Haag spreekt er schande van.

In Leeuwarden houdt Provinciale Staten twee dagen later een spoeddebat over de beleidsregels. Vijfhonderd boeren weten het Provinsjehûs te vinden, wederom op de trekker. Boeren delen kaas en yoghurtdrankjes uit. De sfeer is ontspannen.

In de kelderzaal, omgetoverd tot publieke tribune, neemt commissaris van de Koning Arno Brok de veelal jonge boeren mee in het democratische proces. De meeste volgen voor de eerste keer een politieke vergadering. Met een flinke dosis humor windt hij de boeren om zijn vinger. Bij de boeren kan Brok niet meer stuk.

Zijn woordvoerder Peter Boomsma houdt tijdens het debat een oogje in het zeil in de kelder. Als hij de commissaris via app meldt dat alles ontspannen verloopt, reageert Brok vanuit de Steateseal kort, maar veelzeggend: ‘Eltsenien kofje en koeke’.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct