Het coronavirus houdt de Friese samenleving inmiddels meer dan een jaar in zijn greep. Het verloop van de pandemie in een tijdlijn.

Sinds de afkondiging van het eerste type lockdown op 15 maart 2020 heeft de Nederlandse samenleving een jaar te maken met wisselende beperkende maatregelen. Variërend van gesloten horeca en dichte scholen tot visitebeperkingen en quarantaine-adviezen.

De maatregelen zijn nodig om te voorkomen dat iedereen tegelijk ziek wordt, de ziekenhuizen overstromen en patiënten in doodsnood niet meer behandeld kunnen worden. Tegen het nieuwe coronavirus Sars-COV-2 bestaat nog geen afdoende werkend medicijn en er was tot december nog geen vaccin. Bij de bestrijding van de coronacrisis wordt in Nederland voor een zeer belangrijk deel gestuurd op de bezetting van de ziekenhuisbedden. Dit is de beste indicator voor de stand van de pandemie.

In het Noorden hebben de negen ziekenhuizen de krachten gebundeld. De coronapatiënten worden via het Regionaal Orgaan Acute Zorg geplaatst in ziekenhuizen waar plaats is. Terugkijkend op het coronajaar valt op dat de zorg in het Noorden de maximale beddencapaciteit nooit echt heeft bereikt, al kwam dat in het begin wel dichtbij. Er lagen toen vooral patiënten van buiten het Noorden. Tijdens de tweede golf nam het aandeel patiënten uit de eigen regio toe. Het ‘zwarte scenario’, waarbij er pijnlijke keuzes gemaakt moeten worden, is hier niet aan de orde geweest.

Januari

21 januari : Bericht uit China: het coronavirus kan van mens op mens overspringen.

24 januari : Wuhan gaat in lockdown.

Februari

24 februari : Het coronavirus waart rond in Noord-Italië.

27 februari : Een 56-jarige man uit Loon op Zand test als eerste in Nederland positief.

Maart

10 maart : GGD-directeur Margreet de Graaf, arts-infectieziektebestrijding Everhard Hofstra en burgemeester Ellen van Selm van Opsterland brengen in een persconferentie naar buiten dat een dag eerder de eerste inwoners van Friesland positief getest zijn op het coronavirus. Een echtpaar uit Gorredijk van in de vijftig. De man moet besmet zijn tijdens een werkbespreking in Amsterdam door een Noord-Brabantse collega.

Voor aanvullende maatregelen in Opsterland is ,,vooralsnog” geen medische noodzaak, zegt burgemeester Van Selm. ,,Geen handen schudden, vaker handen wassen, niezen in de elleboog en de neus snuiten in papieren zakdoekjes, blijft het devies”, benadrukt GGD-arts Hofstra. ‘s Middags haalt de directeur van het Bornego College in Heerenveen opgelucht adem: de 17-jarige zoon van het echtpaar test negatief.

11 maart : Na het Gorredijker echtpaar en een 78-jarige man uit Drachten is Pytrick Hiemstra uit Leeuwarden de vierde Fries bij wie het coronavirus wordt vastgesteld. De 32-jarige personal trainer heeft het virus zeer waarschijnlijk opgelopen op wintersport tijdens de après-ski in het Oostenrijkse Sankt Anton, waar hij met zeven ondernemers uit Leeuwarden en omstreken is geweest.

12 maart : Een veertiger uit Balk is voor zover valt na te gaan de eerste Fries die geïsoleerd is behandeld voor Covid-19 in het Antonius Ziekenhuis in Sneek.

13 maart : De Noord-Nederlandse ziekenhuizen schalen zorg die niet acuut is per direct af met ten minste 30 procent.

14 maart : Medisch Centrum Leeuwarden legt de eerste Covid-19-patiënt aan de beademing op de intensive care.

14 maart : Toiletpapier, paracetamol, handgel en rijst zijn bijna nergens meer te krijgen in de winkels.

15 maart : Het kabinet roept op tot waar mogelijk 1,5 meter afstand van elkaar te bewaren en kondigt bijna per direct de sluiting van de horeca aan. Er ontstaan lange rijen voor de coffeeshops.

15 maart : Bezoekers en personeel van Tjongerschans in Heerenveen moeten zich bij de ingang laten screenen op ziekteverschijnselen.

16 maart : Intelligente lockdown gaat in. Scholen en kinderopvang gaan dicht.

16 maart : ‘s Nachts bezwijkt in het MCL de eerste coronapatiënt in Friesland. Het gaat om een man uit de gemeente Leeuwarden die ouder was dan tachtig jaar. Volgens familie was de man zijn gezondheid goed totdat hij besmet raakte.

17 maart : Het Acute Zorgnetwerk Noord-Nederland inventariseert het aantal beschikbare IC-bedden voor corona. Dat zijn er 25 in Friesland.

18 maart : Bijna vierhonderd gepensioneerde verpleegkundigen, oud-zorgverleners en verplegers zonder BIG-registratie zijn bereid in te springen bij het MCL. De mensen melden zich na een oproep op de website van de Leeuwarder Courant in een paar uur tijd aan. Een enkeling blijkt uiteindelijk nodig.

20 maart : In Heerenveen gaat de oudbouw van verpleeghuis Anna Schotanus open als eerste corona-afdeling voor ouderen. Er is plaats voor 52 coronapatiënten.

20 maart : Noord-Nederland wil huisartsen, revalidatie-artsen, verpleegkundigen en thuiszorgers ook bij lichte klachten testen op het coronavirus. De hoop is dat het vitaal zorgpersoneel zo langer op de been gehouden kan worden.

Medisch microbiologisch laboratorium Izore test tussen de 100 en 120 monsters per dag voor Friesland, meldt directeur Anne-Marie van Elsacker. Ze waarschuwt dat de mogelijkheden om de testcapaciteit uit te breiden beperkt zijn. ,,Er zijn veel meer mensen met het nieuwe coronavirus, maar wij melden alleen de mensen die positief getest zijn”, zegt GGD-directeur De Graaf.

20 maart : Ruim veertig Brabantse patiënten met het coronavirus, of de verdenking daarvan, komen naar Friese ziekenhuizen. De eerste zestien arriveren ‘s nachts in het ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten.

22 maart : Het coronavirus dringt De Flecke binnen. In vier weken tijd overlijden zeker negen bewoners van het woonzorg- en behandelcentrum in Joure. Omdat er terughoudend getest wordt, kan dit niet met zekerheid aan corona worden gelinkt.

24 maart : Twee corona-afdelingen zijn bijna vol, vertelt longarts Wouter van Geffen van het MCL. ,,Op de afdeling M liggen nu elf patiënten met corona, op de andere afdeling een stuk of tien met de verdenking van corona en dan heb je nog de intensive care, daar liggen er ook zeker zes. Ik ben er erg van geschrokken. Realiseer je: 5 maart, twintig dagen geleden, ging nog niemand aan deze ziekte dood in Nederland. Nu al 276, dinsdag zijn er 63 bijgekomen.”

27 maart: Friese zorginstellingen voor ouderen en gehandicapten maken samen capaciteit voor de opvang van coronapatiënten die te goed zijn voor het ziekenhuis, maar niet thuis kunnen blijven wonen. Her en der in de provincie worden corona-afdelingen, Covid-huizen en coronaroutes van de grond getild.

27 maart: Noorderbreedte Revalidatie plaatst in Leeuwarden hekken om de veelal oudere bewoners te beschermen tegen corona. Bezoekers komen via openstaande ramen te dichtbij. Familieleden en verwanten reageren verbolgen. ,,Dit hekwerk houdt een laatste restje mededogen en medeleven tegen, het is onmenselijk”, schrijft journalist Auke Zeldenrust over ,,het harteloze hek”. Zijn 92-jarige moeder herstelt er van een operatie.

April

2 april: Politiemensen en brandweerlieden duiken met materieel op bij het MCL en trakteren het ziekenhuispersoneel op een minutenlang applaus.

5 april: Het aantal bedden op de intensive care is verdubbeld in het MCL. Internist intensivist Rik Gerritsen zegt de intensieve zorg maximaal te hebben opgeschaald. Het Leeuwarder ziekenhuis heeft 39 bedden ter beschikking voor de ic. Vóór de coronacrisis waren dat er twintig. Meer uitbreiding zit er eigenlijk niet in, zegt Gerritsen. ,,Qua mensen zitten we aan de limiet.”

Van de ic-bedden zijn er zo’n 24 bezet, voor een deel gevuld met patiënten uit Noord-Brabant en verder lang niet allemaal met Covid-19-patiënten, zegt Gerritsen.

6 april : Het testbeleid is verruimd en de testcapaciteit is aanzienlijk vergroot. Izore kan in Friesland vierhonderd testen per dag diagnosticeren, maar komt gemiddeld niet verder dan een dikke honderd.

7 april: De eerste bewoners van woonzorgcentrum Saxenoord in Franeker testen positief.

10 april: Van de 175 geteste Friese ziekenhuismedewerkers blijkt 8 procent positief.

23 april: Onderzoek van bloedbank Sanquin wijst uit dat in Friesland minder dan 1 procent het coronavirus heeft doorgemaakt. Landelijk is dat ruim 3 procent, in Brabant zelfs 8 procent.

24 april: Het zorgpersoneel van De Warrenhove in Drachten draagt voortaan mondkapjes. Het verpleeghuis wijkt bewust af van de richtlijnen van het RIVM. De Warrenhove kampt met een uitbraak, waarbij zeker drie bewoners overlijden.

Mei

1 mei: Nij Smellinghe in Drachten hervat de reguliere zorg.

6 mei : Oproep premier Rutteom drukte te vermijden.

8 mei: Het asielzoekerscentrum in Sneek gaat voor 72 uur in quarantaine. Ruim 500 bewoners en ongeveer veertig medewerkers worden getest. 28 bewoners en één beveiliger zijn positief. De besmette bewoners gaan voor isolatie naar Zoutkamp.

13 mei: Talma Hûs in Feanwâlden doet mee aan een landelijke proef met als doel voorzichtig meer bezoekers toe te laten. Iedere dag worden zeven bezoekers – één per bewoner – toegelaten in dit verpleeghuis van de Kwadrant Groep.

15 mei : Saxenoord blijkt tijdens de eerste golf het zwaarst getroffen zorgcentrum van Noord-Nederland. 27 bewoners en 31 medewerkers liepen het coronavirus op. Vijf positief geteste bewoners zijn overleden, nog eens vier bewoners die niet zijn getest, maar van wie wel een vermoeden van corona is, zijn eveneens overleden.

16 mei: Premier Mark Rutte kondigt lichte versoepelingen aan. De kappers en basisscholen gaan open.

18 mei: Zes op de tien medewerkers in verpleeghuizen en in de thuiszorg werken nog steeds zonder beschermingsmiddelen. Dat blijkt volgens FNV Zorg & Welzijn uit een steekproef.

23 mei: Ook de thuiszorg merkt dat het coronavirus op zijn retour is. Van zes coronaroutes is er afgeschaald naar één. Alleen Menaam kampt nog met een ,,uitbraakje” onder thuiswonende ouderen en een thuiszorgteam.

Juni

1 juni: Zonder tussenkomst van de huisarts kan iedereen met coronaklachten zich voortaan bij de GGD’s laten testen. GGD Fryslân kan duizend tests per dag aan. Welgeteld vijftien mensen met coronaklachten laten zich testen.

1 juni: Mondkapjesplicht in het openbaar vervoer. De terrassen gaan weer open.

15 juni: Berber Bijma uit Franeker richt de stichting Stop Onnodige Vrijheidsbeperking in de Zorg (SOVIDZ) op. Ze vindt dat de rechten van mensen in zorginstellingen worden geschonden en roept de staat en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd op om daar een eind aan te maken. ,,Ik bin gjin lyts bern”, zegt haar vader, de 90-jarige Bartele Bijma, over de beperkingen die hem en andere bewoners in woonzorgcentrum Foswert in Ferwert worden opgelegd.

25 juni : Bij een medewerker van woonzorgcentrum Meckama State in Kollum is het coronavirus vastgesteld. Het is voor het eerst in zes weken dat er in Friesland een coronabesmetting opduikt in een ouderencentrum.

Juli

1 juli : Bewoners van Abbingahiem in Leeuwarden zijn opgelucht dat ze eindelijk weer onbeperkt mogen wandelen en bezoek ontvangen. ,,De vlag mag wel uit”, zegt bewoner Wim Stallinga (85) over de landelijk verruimde bezoekregeling.

24 juli : Van de 2252 geteste personen in een week blijken er drie positief. Van hen waren er twee in Zeeland geweest. Al maanden zijn besmettingen schaars in Friesland. ,,Je kunt hier moeilijk besmet raken”, bevestigt GGD-directeur De Graaf.

28 juli: Het coronacentrum in Heerenveen fungeert voortaan ook als quarantaine-locatie. Dit is voor mensen die het dringende advies hebben gekregen in quarantaine te gaan en geen geschikte huisvesting hebben, zoals studenten, vakantiegangers, arbeidsmigranten en asielzoekers. Twaalf internationale studenten, vrijwilligers bij het zeehondencentrum in Pieterburen, maken er als eerste gebruik van.

Augustus

1 augustus : Longarts Jolanda Kuijvenhoven zet een post-covid-nazorgpoli op in MCL. Veel herstelde coronapatiënten, veelal zorgmedewerkers, kampen maanden later nog met restklachten.

2 augustus: Het CBS berekent dat in Friesland tijdens het hoogtepunt van de corona-epidemie tot 45 mensen méér aan Covid-19 overleden dan bij GGD Fryslân is gemeld. Officieel staat het dodental door Covid-19 op 69.

7 augustus: Directeur Wim Kleinhuis van Veiligheidsregio Fryslân spreekt van ,,asociaal gedrag” in Dokkum. Negen jongvolwassenen zijn er positief. De kleine uitbraak, een cluster, wordt door de Friese GGD gelinkt aan een gamefeestje bij iemand thuis en het uitgaansleven. Mensen met klachten en zelfs iemand die wist dat die positief was, zijn toch op stap gegaan, zegt Kleinhuis.

12 augustus: Voetbal- en kaatsclubs in Noardeast-Fryslân sluiten massaal hun accommodaties.

12 augustus: Op camping Appelhof op Terschelling zijn zeker acht jonge kampeerders besmet geraakt. Zij zijn al niet meer op het eiland. Achthonderd kampeerders en Terschellingers worden preventief getest door de GGD. Dat resulteert in twee ‘hits’.

20 augustus : De vier Friese ziekenhuizen kunnen de capaciteit voor de intensive care opschalen. De reguliere zorg hoeft in eerste instantie niet te lijden onder een eventuele tweede coronagolf, meldt MCL-bestuurder Erica Bakkum namens de Friese ziekenhuizen. De provincie heeft een reguliere capaciteit van 36 IC-bedden. Die kan per 1 oktober uitgebreid zijn tot 48 bedden en vanaf 1 januari tot een flexibel aantal van maximaal 65 bedden. Het MCL biedt de helft van de totale IC-capaciteit aan.

September

7 september : De GGD ziet cluster-uitbraken (minimaal drie aan elkaar gelieerde besmettingen) in studentenhuizen in Leeuwarden. Dit ziet GGD-epidemioloog Marit Boonstra als het begin van de tweede golf in Friesland.

11 september : Friese zorginstellingen beginnen hun verkouden medewerkers zelf te testen op het coronavirus. Zo hoeft het personeel maar één dag thuis te blijven in afwachting van een uitslag.

26 september : Mondkapjesplicht in verpleeg- en verzorgingshuizen.

29 september : Verstrenging: maximaal drie bezoekers thuis, alle horeca sluit om 22.00 uur.

Oktober

2 oktober : Voor het eerst sinds de zomer is in Friesland een coronadode gemeld. Een inwoner van Ooststellingwerf.

3 oktober: Het risiconiveau in Friesland gaat van waakzaam naar zorgelijk.

9 oktober : Bij Bennema State in Hurdegaryp zijn 15 bewoners met dementie, besmet. Noorderbreedte legt in allerijl hygiënesluizen aan voor bezoek. De koepel doet er alles aan om nooit weer een harteloos hek te hoeven plaatsen.

10 oktober : De app Corona Melder kan nu ook in Friesland worden gebruikt.

13 oktober : Het risiconiveau in Friesland verschuift van zorgelijk naar ernstig.

27 oktober : Woonzorgcentrum Talma Hiem in Balk kampt met een uitbraak. Twaalf medewerkers en achttien raken uiteindelijk besmet, van wie vijf bewoners overlijden.

November

6 november: Friese ouderen-, gehandicapten- en thuiszorginstellingen hebben acuut behoefte aan honderden nieuwe, tijdelijke, betaalde medewerkers. Ze beginnen de campagne extra handen voor de zorg. Een diploma is niet nodig.

23 november: In totaal 37 bewoners met een verstandelijke beperking en 19 medewerkers van de antroposofische zorginstelling OlmenEs in Appelscha zijn besmet.

December

8 december: Sinds oktober is Súdwest-Fryslân omgerekend naar 100.000 inwoners provinciaal ‘coronakoploper’. Het virus waart vooral rond in woonzorgcentra, met name in die van zorgorganisatie Patyna in Sneek, Bolsward, Makkum en Witmarsum. Ook bij scholengemeenschap Bogerman in Sneek en het Marne College in Bolsward is het raak. De gemeente sluit de jongerenketen.

15 december : Strenge lockdown. De meeste winkels gaan dicht, scholen schakelen over op digitaal onderwijs.

15 december : De GGD opent een L(arge)-testlocatie in WTC. Op termijn kunnen er 1700 tests per dag worden gedaan. De sneltest wordt er geïntroduceerd. Binnen een paar uur krijg je een uitslag.

17 december : De Friese ziekenhuizen sluiten een deel van hun operatiekamers om ruimte te maken voor coronapatiënten. Zorg die binnen zes weken tot levensbedreigende situaties kan leiden wordt niet uitgesteld.

19 december: Friesland gaat met Zeeland, Groningen en Drenthe als laatste naar een hoger risiconiveau. Voor alle 25 veiligheidsregio’s geldt nu het hoogste risiconiveau: zeer ernstig.

25 december: De langgerekte zaagtand-tweede-golf bereikt qua aantal vastgestelde besmettingen een hoogtepunt: 1801 Friezen testen in een week positief.

Januari

1 januari 2021: Het Talma Hûs in Feanwâlden kampt al enige weken met een uitbraak. 21 bewoners en 18 medewerkers zijn besmet, zeker vier bewoners zijn overleden.

1 januari : De veel besmettelijker Britse variant van het coronavirus duikt op in Friesland. De besmetting met deze mutatie komt aan het licht bij een steekproef van positieve testen.

6 januari : Verpleegkundige Andrea de Boer uit Leeuwarden krijgt in het MCL als eerste in Friesland een vaccinatie tegen het coronavirus. Voor 1017 Friese ziekenhuismedewerkers in de acute zorg is een injectie met Pfizer beschikbaar.

11 januari: Qua dodental de zwartste coronaweek in Friesland. Er worden 41 coronadoden gemeld.

13 januari: Woonzorgcentrum ‘t Suyderhuys is getroffen door een uitbraak met de Britse virusvariant. Van de 108 bewoners testen uiteindelijk zeker 49 bewoners positief, evenals 63 medewerkers.

14 januari: Zorginstellingen en woonzorgcentra verstrengen de bezoekregels vanwege de uitbraak in ‘t Suyderhuys en uit vrees voor de Britse variant.

15 januari: Verpleegzorgmedewerker Bianca Jongsma (24) uit Joure krijgt als eerste een prik in het nieuwe vaccinatiecentrum in WTC in Leeuwarden. Er zijn 22 priklijnen. Vooralsnog heeft de GGD genoeg aan drie lijnen, vanwege beperkte beschikbaarheid van het vaccin.

17 januari: De GGD kan in theorie 5000 mensen per dag testen in de locaties in Leeuwarden, Drachten, IJlst, Kollum en Heerenveen. Het daggemiddelde is deze week ruim 1500.

18 januari: Bij Talant in Stiens worden de eerste kwetsbare Friezen ingeënt.

22 januari: De gemeenten Achtkarspelen, Smallingerland, Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en Dantumadiel gaan de bevolking helpen zich beter aan de coronamaatregelen te houden, zo is volgens de GGD na crisisoverleg afgesproken.

23 januari: Avondklok treedt in werking.

25 januari: De eerste 90-plussers worden in het WTC in Leeuwarden gevaccineerd.

29 januari: Een datalek en datadiefstal bij de GGD zorgt voor onrust. GGD Fryslân krijgt tientallen bezorgde telefoontjes. Er is vrees voor afnemende testbereidheid.

Februari

4 februari: Bewoners en medewerkers van de KwadrantGroep krijgen het enorm voor de kiezen. Bij uitbraken in ‘t Suyderhuys in Surhuisterveen, Berchhiem in Burgum en Haersma Hiem in Buitenpost zijn in totaal zeker 32 bewoners overleden. ,,Dit kent zijn weerga niet. We krijgen rouwkaart na rouwkaart binnen”, zegt bestuursvoorzitter Jan-Maarten Nuijens.

4 februari: De afdeling oncologie van het MCL en enkele aangrenzende afdelingen waaronder het dialysecentrum worden getroffen door een corona-uitbraak. Zeker 11 kankerpatiënten, 8 nierpatiënten en 38 medewerkers hebben het virus opgelopen.

5 februari: Mobiele tachtigplussers mogen een vaccinatie-afspraak maken bij de GGD. De communicatie verloopt warrig en de landelijke afsprakenlijn is bij tijden overbezet.

8 februari: Basisscholen en kinderopvang weer open.

15 februari: De GGD start met vaccineren met AstraZeneca. Zevenduizend medewerkers in de langdurige zorg en bij kleine woonvormen zijn als eersten aan de beurt.

16 februari : De GGD ent op Ameland alle 75-plussers en zorgpersoneel in tegen Covid-19. De andere eilanden volgen de dagen erna.

Maart

2 maart: Op Schiermonnikoog wordt de eerste coronadode gemeld. Alleen Vlieland, Ameland en Rozendaal zijn nog zonder coronasterfgevallen. Op Schier zijn vijf thuiszorgmedewerkers van het Friese land en zeven cliënten besmet.

2 maart: In zorgboerderij Puccini State in Wolvega zijn achttien van de twintig bewoners met geheugenproblematiek besmet geraakt. Zeker vijf van hen zijn overleden.

4 maart: Huisartsen beginnen met vaccineren met Moderna. Deze prik is bedoeld voor niet-mobiele ouderen en mensen met een beperking in kleinschalige woonvormen en instellingen.

8 maart : Bij Smeding Groenten en Fruit in Sint Annaparochie zijn tientallen personeelsleden besmet.

Bronnen: o.a. GGD, Coronatrends Noord Nederland, archief LC, ziekenhuis-woordvoerders, zorg-woordvoerders, artsen, zorgbestuurders, CBS, RIVM, medisch microbiologisch laboratorium Izore. Met medewerking van Arend van Wijngaarden (Dagblad van het Noorden).

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Coronavirus
Aanrader van de redactie
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct