In 2028 horen rond de Waddenzeedijk tussen Koehool en Lauwersmeer een paar honderd plannen voor veiligheid, ecologie en een prettiger omgeving samen te komen. ,,Ús budzjet is hiel skerp. Der is gjin romte foar franje.’’

,,Hoe’t we in dyk bouwe moatte, dat witte we echt wol. Mar mei alles wat der by komt, ha we ús wol wat op de hals helle’’, zegt dagelijks bestuurder Bé de Winter van Wetterskip Fryslân. Een projectbureau waarin ook Rijkswaterstaat, provincie en de gemeenten Waadhoeke en Noardeast-Fryslân meedraaien, moet het overzicht zien te behouden in een woud van eisen en initiatieven.

In online-bijeenkomsten zijn bewoners en bestuurders de afgelopen weken bijgepraat over de vorderingen van het megaproject, dat in augustus in gang is gezet. De Winter: ,,It stribjen is om transparant te wêzen en elts mei te nimmen yn ús ôfwagings.’’ Omdat er nog nergens knopen zijn doorgehakt gaat het nu over faalmechanismen, ontwerpateliers, meekoppelkansen en raakvlakprojecten.

Dat die abstracte termen vanwege alle coronamaatregelen ook nog eens alleen online kunnen worden gedeeld, maakt het er niet makkelijker op. De Winter: ,,Dat is in handikap. It leafst steane je foar in saal fol belutsen minsken, dy’t foar de fûst wei reagearje kinne. No bliuwt it ôfstanlik.’’

Extreme omstandigheden

De dijkversterking is het grootste project dat het waterschap ooit heeft aangepakt. De 47 kilometer zeewering tussen Koehool en Lauwersmeer voldoet niet aan de veiligheidseisen voor de komende vijftig jaar. Onder extreme omstandigheden zouden stukken kunnen bezwijken. De buitenkant kan wegslaan bij extreem hoog water, de kruin kan worden meegesleept als er water overheen spoelt, of de binnenkant kan wegzakken bij grote waterdruk aan de buitenkant.

Voor het fiksen van de dijk ligt dik 300 miljoen euro klaar. Hiervan komt 90 procent van het rijk en de rest van het waterschap. Om het behapbaar te houden, is de dijk verdeeld in zeven blokken waarvoor per stuk de winnende oplossing wordt bepaald.

Drastischer ingrepen

In de meeste gevallen komt dat neer op de keuze tussen het vernieuwen van de harde buitenkant met steen en asfalt of juist een zachtere aankleding met een flauwer en langer buitentalud, uitgevoerd in klei en gras. In het noordelijkste deel, waar de dorpen Wierum en Paesens-Moddergat stijf tegen de zee aan liggen, zijn drastischer ingrepen in beeld. Het gaat dan bijvoorbeeld om het verleggen of verbreden van de dijk of het toepassen van damwandconstructies.

Aan het eind van dit jaar is per dijksectie de winnende variant bepaald. Daarover hakt het waterschapsbestuur in november de knoop door, waarna een inspraakronde en een studie naar de milieueffecten in gang worden gezet. De komende twee jaar worden besteed aan het uitwerken van ontwerpen en onderhandelingen met aannemers. Die kunnen aan de slag van 2023 tot 2028.

Zoet-zoutverbindingen

De meeste wrijving zit tot nog toe in de vergroeningseisen die via het landelijk Programma Aanpak Grote Wateren moeten worden ingepast. Dat stuurt aan op het ‘verzachten ‘ van de harde scheidingen tussen land en water. Dan komen bijvoorbeeld zoet-zoutverbindingen voor vissen en binnendijkse vogelschuilgebieden in beeld.

Hoewel ook hier nog geen concrete keuzes zijn gemaakt, reageren boeren fel. Zij vrezen grondverlies en verzilting. De Winter begrijpt dat wel: ,,We ha it hjir oer in weardefol lânbougebiet. De minsken dy’t dêr wurkje, fine de dykfersterking allegear wol logysk, omdat dy oer de beskerming fan harren besit giet. Mar de ynisjativen dêr omhinne soargje foar argwaan.’’

‘Skerp budzjet’

Om de hele omgeving op sleeptouw te nemen, is in augustus de deur wijd opengezet voor het aanleveren van initiatieven die met het dijkwerk te combineren zijn. Dat leverde een stortvloed van ruim 220 plannen op van burgers en landbouw- en natuurpartijen. Het is een mix van nieuwe en bestaande plannen, uiteenlopend van de plaatsing van een enkel bankje tot aan het ambitieuze Holwerd aan Zee. Na een selectieronde zijn er nu nog 130 suggesties over. Die worden nu nog niet gedeeld, omdat de praktische en financiële uitvoerbaarheid nog niet vaststaat.

De bedenkers kunnen niet meesnoepen van de 300 miljoen euro die is gereserveerd voor het dijkwerk, waarschuwt De Winter. ,,Ús budzjet by it ryk wei is hiel skerp. Der is gjin romte foar franje. Foar al dizze kânsen moat men sels it jild byinoar sjen te krijen. Dat kin fia oerheden of bygelyks it Waddenfonds.’’

Van de 130 overgebleven initiatieven zijn er 61 vlot mee te nemen in het dijkplan. Het gaat dan bijvoorbeeld om vispassages en de fietsroute ‘Op paad lâns it Waad’. Voor de 69 resterende plannen worden door de provincie de komende maanden zogenoemde gebiedsprocessen opgetuigd, sessies waarin groepen belanghebbenden en burgers mogen meedenken en -praten.

‘In proses dat noait ophâldt’

Als over acht jaar de graafmachines zijn verdwenen en het stof is neergeslagen, is de dijk dan echt af? Nee, zegt Bé de Winter stellig: ,,Dykfersterking is in proses dat noait ophâldt. Mannichien realisearret him net dat wy hjir ûnder de seespegel libje. Dat fine wy allegear mar hiel gewoan, mar klimaatopwaarming en seespegelstiging sette wol gewoan troch. Wy sette no yn op de kommende fyftich jier, mar witte no al dat ús neigeslachten hjir ek dwaande mei bliuwe, krekt sa’t ús foarâlden ek diene. Dat giet altyd troch.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Noardeast-Fryslân
Waddengebied
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct