Duizenden bomen moeten gekapt: wat is de essentakziekte?

In 2017 werden in de Deken Vaasstraat in Wolvega vijftig essen gekapt vanwege de essentakziekte. FOTO RENS HOOYENGA

Negenhonderd essen moeten de komende maanden tegen de vlakte in de gemeente Leeuwarden. Eerder verdwenen de bomen al in de wijk Zuiderburen en ook in Opsterland en de Stellingwerven ging de zaag in honderden essen. Allemaal waren ze getroffen door de essentakziekte.

Wat is de essentakziekte?

De essentakziekte of essentaksterfte wordt veroorzaakt door de uit Oost-Azië afkomstige schimmel vals essenvlieskelkje ( Hymenoscyphus fraxineus). Die schimmel dook in de jaren ‘90 voor het eerst op in Litouwen en Polen en maakte rond 2009 de oversteek naar Noord-Nederland. De schimmel vreet zich naar binnen in het weefsel van de boom waarna de bladeren beginnen te verkleuren en afvallen. Uiteindelijk vallen hele takken af en is de boom niet meer te redden.

Hoe herken je een zieke es?

De eerste aanwijzingen van een besmetting zijn vlekjes in de bladeren. Op die plekken is de schimmel al naar binnengedrongen. Naarmate de schimmel zich verder de boom indringt, beginnen ook de eerste sporen op de bast zichtbaar te worden. De schimmel verstoort ook de sapstroom in de boom. Daardoor is midden in het groeiseizoen te zien dat de boomkroon dor is en op een gegeven moment ook afsterft.

loading

Hoe verspreidt de ziekte zich?

Schimmels verspreiden zich via sporen. In juni en september ontstaan kleine witte paddenstoeltjes op de afgevallen bladeren van de zieke es. Die paddenstoelen bevatten sporen die via de wind naar andere bomen geblazen worden.

Hoeveel essen staan er eigenlijk in Friesland?

In 2019 telde Friesland zo’n 100.000 essenbomen volgens de Iepenwacht. Volgens hen blijft daar zo’n 10 procent van staan. De rest zal allemaal door de ziekte aangetast worden. De gemeente Opsterland kwam in 2018 tot een iets positievere schatting. Volgens de Opsterlandse ambtenaren zou tweederde van de 3500 essen in de gemeente om moeten. Het wrange is dat veel essen in de plaats gekomen zijn van iepen. In de jaren zeventig waren het namelijk iepenbomen die massaal het loodje legden door de iepenziekte en essen leken goede vervangers omdat ze goed gedijen op dezelfde grond.

Is de essentakziekte te bestrijden?

Vooralsnog alleen door zieke bomen te kappen. In 2015 zijn door de Iepenwacht Fryslân, een organisatie die zich bezighoudt met boomziektes in de provincie, wel proeven gedaan met het snoeien van enkele oude essen in toen nog de gemeente Littenseradiel. De aangetaste delen werden daarbij weggezaagd. De eerste resultaten leken positief maar uiteindelijk keerde de schimmel weer terug.

Overigens is er hoop voor de es. De iepen die ze ooit vervingen, zijn nu weer een van de vervangers van de es geworden. Door een uitgebreid kweekprogramma zijn de iepen die nu geplant worden resistent voor de ziekte die hen eerder velde. Resistente essen zijn er echter voorlopig nog niet. Onder meer de universiteit in Wageningen (WUR) doet hier wel onderzoek naar. Een aanwijzing is te vinden in het deel van de essen dat niet door de ziekte aangetast wordt of de schimmel zelf onder controle weet te houden. Vooral essen die in stedelijk gebied staan, lijken zich beter tegen de schimmel te weren dan soortgenoten op het platteland.